Publicaties >
Artes-bibliografie

Home

Over WEMAL

Projecten

Hattem C
5

Bartholomaeus
Anglicus

Platenboek

Bloemlezing

Sidrac

Handschriftelijke
context

Publicaties

Overzicht van
WEMAL publicaties

Digitale
Edities

W-mail

Artes-bibliografie

Aanvullingen
op Repertorium

Actueel

Links

Contact

Artes-bibliografie

Overzicht van recent verschenen literatuur en
recensies, gesorteerd op auteursnaam.
Door: Erwin
Huizenga
Uit: W-mail jaargang 1 t/m 9

Sorteer
op jaartal

Aanvullingen
uit W-mail jaargang 10-12

A | B | C | D | E | F | G | H | I | J | K | L | M | N | O | P | Q | R | S | T | U | V | W | Z

B. van den Abeele, ‘De wetenschappen en de
geneeskunde buiten het aristotelisme’. In: R. Halleux, C.
Opsomer en J. Vandersmissen (ed.), Geschiedenis van de
wetenschappen in België van de Oudheid tot 1815. Brussel,
1998, 57-70.

B. van den Abeele, ‘[recensie van: E. Huizenga,
O.S.H. Lie, en L.M. Veltman (ed.), Een wereld van kennis.
Bloemlezing van de Middelnederlandse artes-literatuur.
Hilversum, 2002. Artesliteratuur in de Nederlanden 1]’. In:
Scriptorium. Bulletin Codicologique 56 (2002), dl. 2,
p. 172*.
Bespreekt daarnaast ook heel kort
iedere bijdrage in deze bloemlezing afzonderlijk, met vooral
aandacht voor de handschriften waarop de edities
berusten:

Veerle Fraeters (p.
107-132 in de bundel): p. 179*;

Erwin Huizenga (p.
169-194): p. 200*-201*;

Orlanda Lie (p.
195-215): p. 216*;

Christianne Muusers
(p. 147-167): p. 231*;

Ben van der Have (p.
37-62): p. 279*;

Hans van Dijk (p.
133-145): p. 279*;

Annelies van Gijsen
(p. 63-83): p. 279*;

Lenny Veltman (p.
85-105): p. 279*.

B. van den Abeele, ‘Falken auf Goldgrund.
Illuminierte Handschriften lateinischer Jagdtraktate des
Mittelalters, mit 13 farbigen und 1
schwarz-weißen Abbildung‘.
In: Librarium. Revue de la Société suisse des
bibliophiles 47 (2004), p. 2-19.

B. van den Abeele en H. Meyer (ed.), Bartholomaeus
Anglicus, De proprietatibus rerum. Texte latin et
réception vernaculaire - Lateinischer Text und volkssprachige
Rezeption. Actes du colloque international - Akten des
Internationalen Kolloquiums - Münster, 9.-11.10.2003.
Turnhout, 2005. De Diversis Artibus 74.

B. van den Abeele, ‘Traités de fauconnerie de la
Renaissance: quelques lignes de force.’ In: J.M.
Fradejas Rueda (ed.), Los Libros de caza.
Torsesillas, 2005, p. 207-237.

B. van den Abeele, ‘Chasser au Moyen Age: des
animaux, des techniques, un art’. In: A. Neuberg (ed.),
Bestiaire d’Ardenne. Les animaux dans l’imaginaire, des
Gallo-romains à nos jours. Bastenaken, 2006, p. 150-157.

B. van den Abeele, V. Préat en N. Roland-Marcelle,
Histoire de la pharmacie galénique. L’art de préparer les
médicaments de Galien à nos jours. Louvain-la-Neuve, 2006.

B. van den Abeele, H. Meyer, M. W. Twomey, B. Roling,
en R. J. Long (ed.), Bartholomaeus Anglicus, De
proprietatibus rerum. Vol. I: Introduction, Prologue et
Livres I-IV. Turnhout, 2007. De Diversis Artibus
78.
Info
van de uitgever: "Ce premier volume offre l’introduction
générale, qui présente l’œuvre de Barthélemy et son contexte,
sa diffusion manuscrite et sa postérité, décrit les manuscrits
sélectionnés et énonce les principes éditoriaux suivis. Vient
ensuite l’édition latine du prologue de Barthélemy et des
livres I à IV, prend forme ainsi l’assise doctrinale et
théorique du monde, dont les composantes seront décrites dans
les livres successifs."

P. Acker, ‘A Middle English Prognostication by Winds
in Columbia University, Plimpton MS. 260’. In: Journal of
the Early Book Society for the Study of Manuscripts and
Printing History 8 (2005), p. 261-267.

J. Adams, Power Play. The Literature and Politics
of Chess in the Late Middle Ages. Philadelphia,
2006.

D. Aichholzer, “Wildu machen ayn guet essen…”.
Drei mittelhochdeutsche Kochbücher: Erstedition, Übersetzung,
Kommentar. Bern [etc.], 1999. Wiener Arbeiten zur
gemanistischen Altertumskunde und Philologie 35.

A. Akasoy, ‘[Recensie van: Martínez Gázquez/McVaugh
2004]’ (zie elders in deze lijst). In: Early Science
and Medicine 12 (2007), p. 94-96. Alleen nog online te
raadplegen op:
www.ingentaconnect.com/content/brill/esm/2007.

A. Akasoy, Ch. Burnett en R. Yoeli-Tlalim (ed.),
Astro-Medicine. Astrology and Medicine, East and West.
Florence, 2008. Micrologus. Nature, Sciences and
Medieval Societies 25.
Belangrijke bundel over een voor de
artes belangrijk gebied, die zich nu eens niet beperkt tot
West-Europa, maar uitwaaiert over de hele wereld. Uit de
inhoudsbeschrijving van de uitgever: ‘This collection of essays demonstrates
the richness and variety of the forms in which astrology and
medicine have interacted in different cultures and at
different times. Both medicine and astrology are concerned
with the circumstances that have led to a condition of the
body and with the prognosis of outcomes. The underlying
framework is clear when the human body itself is regarded as
being a ‘little world’ (microcosm) which corresponds in all
its parts to the world as a whole (macrocosm). The association
between human anatomy and the stars is found already in
ancient Egypt and was later incorporated into Greek medical
theory. […] The significance of the cycles of the moon, in
particular, for the development of a disease, lies at the
heart of the theory of ‘critical days’, which was espoused by
doctors from Classical Antiquity into the early modern
period.There was always criticism of being guided by
astrology, especially on the grounds that certain practices
were superstitious rather than rational.’ Inhoud:

N.P. Heeßel, ‘Astrological
Medicine in Babylonia’;

V. Nutton, ‘Greek Medical
Astrology and the Boundaries of Medicine’;

H.M. Carey, ‘Medieval Latin
Astrology and the Cycles of Life. William English and
English Medicine in Cambridge,Trinity College MS
O.5.26’;

C. Pennuto, ‘The Debate on
Critical Days in Renaissance Italy’;

Y.T. Langermann, ‘The Astral
Connections of Critical Days. Some Late Antique Sources
Preserved in Hebrew and Arabic’;

A. Akasoy, ‘Arabic
Physiognomy as a Link between Astrology and
Medicine’;

V. Lo, ‘Heavenly Bodies in
Early China. Astro-Physiology in Context’;

A. Beinorius, ‘Astral
Hermeneutics. Astrology and Medicine in
India’;

V.A. Wallace, ‘A Convergence
of Medical and Astro-Sciences in Indian Tantric Buddhism. A
Case of the Kālacakratantra’;

R. Yoeli-Tlalim, ‘Tibetan
Medical Astrology’;

D. Gieseler Greenbaum, ‘From
Lilly to Steiner and Jung. Temperament in Astrology and
Psychology, Seventeenth and Twentieth
Centuries’.

B. Ankarloo en S. Clark (ed.), Witchcraft and
Magic in Europe. Vol. 3: The Middle Ages. Londen,
2001.[Begeleidende tekst
uit catalogus:] ‘Between the age of St. Augustine and the
sixteenth-century Reformations magic continued to be both a
matter of popular practice and of learned inquiry. This volume
deals with its use in such contexts as healing and divination
and as an aspect of the knowledge of nature's occult virtues
and secrets. Also covered is the development and consolidation
of official prohibitions of magic, the growing tendency to
think of magic in terms of superstition and heresy, and the
emergence of the stereotype of the devil-worshipping
witch.’

B. Ankarloo en S. Clark (ed.), Witchcraft and
Magic in Europe. Dl. 3: The Middle Ages.
Philadelphia, 2002.

W. van Anrooij, ‘Schepen achter de horizon. Jacob Cnoyen
uit ’s-Hertogenbosch over koning Artur’. In: B. Besamusca, F.
Brandsma en D. van der Poel (red.), Hoort wonder! Opstellen
voor W.P. Gerritsen bij zijn emeritaat. Hilversum, 2000,
19-24. Middeleeuwse Studies en Bronnen 70.

M. Atchison, The Chansonnier of Oxford Bodleian MS
Douce 308. Essays and Complete Edition of Texts.
Aldershot, 2005.

A. Ayton en P. Preston, The Battle of Crecy,
1346. Woodbridge, 2005. Warfare in History 22.

G. Baader en G. Keil (samenst.), Medizinhistorische
Mittelalterforschung 1950-1980. Eine Auswahlbibliographie.
Würzburg, 2001. Würzburger Medizinhistorische Forschungen
25.

C. de Backer, ‘Een Middelnederlands allegorisch recept uit
het kartuizerklooster te Leuven’. In: Oost-Brabant 35
(1998), 94-98. [Ook verschenen in: Farmaleuven-info 21
(1998), 25-27.]

C. de Backer, J. Lemli en R. Lievens, ‘Middelnederlandse
medische recepten uit een handschrift van de kartuize te
Leuven gekopiëerd in het begin van de 16de eeuw’. In:
Bulletin van de Kring van de Geschiedenis van de Pharmacie
in Benelux, nr. 94, 47 (1998), 3-13.

C. de Backer, ‘Maatregelen tegen de pest te Diest in de
15de en 16de eeuw’. In: De pest in de Nederlanden:
medisch-historische beschouwingen 650 jaar na de Zwarte Dood.
Vierde symposium «Geschiedenis der Geneeskundige
Wetenschappen». La peste aux Pays-Bas:
considérations médico historiques 650 ans après la Peste
Noire. Quatrième Symposium «Histoire des Sciences
Médicales». Brussel, 1999,
183-209. Academia Regia Belgica Medicinae, Dissertationes,
Series Historica 7. [Ook verschenen in:
Verhandelingen Koninklijke Academie voor Geneeskunde van
België 61 (1999), 273-299.]

C. de Backer, ‘Tintenrezepte aus den Kartäuserklöstern
Regensburg-Prüll, Köln, Liège und Jülich, 16. bis 18.
Jahrhundert’. In: J. Hogg, A. Girard, D. Le Blévec (ed.),
Die Kartäuser und das Heilige Römische Reich. Band 2.
Internationaler Kongress vom 9.-11 September 1997.
Salzburg, 1999, 105-112. Analecta Cartusiana 140.

C. de Backer, ‘Geneeskundige zorgen en voeding voor de
cisterciënzerinnenabdij Terhagen in Axelambacht
(Zeeuw-Vlaanderen) tussen 1499 en 1509’. In: Bulletin van
de Kring voor de Geschiedenis van de Pharmacie in Benelux,
nr. 100, 50 (2001), 26-44.

B. Baert en V. Fraeters (red.), Aan de vruchten kent men
de boom. De boom in tekst en beeld in de middeleeuwse
Nederlanden. Leuven, 2001. Symbolae. Facultatis Litterarum
Lovaniensis, series B, vol. 25.
Hierin de volgende
artikelen:

Barbara Baert en Veerle
Fraeters, ‘Inleiding - Aan de vruchten kent men de boom’,
13-17;

Barbara Baert,
‘«Totten paradise soe
sult ghi gaen». De
verbeelding over de herkomst van het kruishout’,
18-47;

Rob Faesen, ‘«Een boem die
hadde wortele op wert ende den tsop neder wert». Een
mystieke boom bij Hadewijch en Ruusbroec’,
48-65;

Veerle Fraeters, ‘«Een
uytlegginge vanden boom mercurii». Onderzoek naar de
betekenis en de herkomst van de arbor mercurialis aan de
hand van een Middelnederlandse rijmtekst’,
66-95;

Katrien Heene, ‘De
symbolische betekenis en de materiële functie van bomen in
Latijnse heiligenlevens uit de middeleeuwse Nederlanden’,
96-119;

Ria Jansen-Sieben, ‘De
balsemboom. Mythisch, medisch, magisch’,
120-139;

Jos Koldeweij, ‘De “bosboom”
als beeld voor ’s Hertogenbosch’, 140-165;

Johan Oosterman, ‘Ik breng u
de mei. Meigebruiken, meitakken en meibomen in
Middelnederlandse meiliederen’, 166-189;

Cyriel Stroo, ‘De boom als
teken van de Bourgondische heerschappij’,
190-207;

Janet van der Meulen, ‘Onze
Lieve Vrouwe van de Droge Boom in Brugge. Devotiebeeld en
literaire traditie’, 208-237;

Dieuwke van der Poel,
‘Memorabele bomen. De minneboom als allegorische constructie
in de Middelnederlandse wereldlijke letterkunde’,
238-257;

Renilde Vervoort, ‘Duivelse
bomen of toverbomen? Een onderzoek naar de betekenis van de
boom op heksenvoorstellingen’, 258-279.

A.J. Baetens, ‘Een onderzoek naar de geschiedenis van de
geneeskunde in België’. In: Geschiedenis der
Geneeskunde 6 (2000), 196-208. Themanummer: H. Beukers en
R. van Hee (red.), Inleiding in het beoefenen van de
‘geschiedenis der geneeskunde’ in het bijzonder in de Lage
Landen.

A. Baggiani Cases en A.M. Saludes i Amat (vert. en
ed.), Ramon Llull, «Doctrina pueril». Met
introd. door G. Flores d’Arcais. Pisa,
2003.

B. Bakhouche, B. Fauquier en F. Pérez-Jean (ed.),
Picatrix. Un traité de magie médiéval. Turnhout,
2003. Miroir du Moyen Âge.
Editie van een belangrijk middeleeuws
magisch traktaat. Begeleidende tekst van de uitgever:
‘L’ouvrage expose les connaissances de toute nature
indispensables à qui veut agir sur le monde et les hommes:
fabrication des talismans, exploitation de tous les règnes -
minéral, animal et végétal -, prières aux planètes, données
astrologiques, physiques et philosophiques. La pratique
magique s’inscrit ainsi dans un cadre philosophico-religieux
très particulier où l’hermétisme et le néoplatonisme sont
associés à l’orthodoxie religieuse. Le Picatrix illustre parfaitement
l’idée selon laquelle la magie n’est pas seulement un reflet
de la science, mais se présente aussi comme un système
complet, une méthode de pensée, de croyance et de savoir. Il a
exercé une profonde et durable influence au Moyen Age et à la
Renaissance.

B. Ballaux en B. Blondé, "Landtransportprijzen en de
economische ontwikkeling van Brabant in de lange zestiende
eeuw". In: Tijdschrift voor Sociale en Economische
Geschiedenis 4 (2007), p. 57-85.

P. Bange, ‘Licht in de duisternis. Over de invloed van een
vroeg-twaalfde-eeuwse tekst in de late middeleeuwen. [Recensie
van: N. Klunder, Lucidarius. De Middelnederlandse
Lucidarius-teksten en hun relatie tot de Europese
traditie. Amsterdam, 2005. Nederlandse Literatuur en
Cultuur in de Middeleeuwen 27]’. In: Queeste. Tijdschrift
over middeleeuwse letterkunde 14 (2007), nr. 1, p. 98-100.
Themanummer: Wonder groet. Het wonderbaarlijke in
Middelnederlandse teksten.

C.F. Barnes Jr. (ed.), The Portfolio of Villard de
Honnecourt Paris, Bibliothèque Nationale de France, Ms. Fr.
19093. Aldershot, [verschijnt
2007].
Belangrijke facsimile-editie van het
beroemde schetsboek van Villard de Honnecourt uit de eerste
helft van de dertiende eeuw, met honderden gedetailleerde
tekeningen en schetsen over o.a. dieren, architectuur,
houthakken, de inrichting van kerken, geometrie, mensen,
metselwerk en mechanische apparaten.

C.F. Barnes (ed.), The Portfolio of Villard de
Honnecourt (Paris, Bibliothèque nationale de France, MS Fr
19093). A New Critical Edition and Color
Facsimile. With a glossary by S.L Hahn.
Aldershot, 2008.

S. Barney (ed. en vert.), Isidore of Seville’s
Etymologies. Cambridge, (ter perse; verschijnt
2005).
Volledige,
nieuwe vertaling van dit belangrijkste vroegmiddeleeuwse werk
voor de transmissie van de zeven artes
liberales.

A. Barrat, The Knowing of Woman’s Kind in
Childing. A Middle English Trotula-text. Turnhout, 2001.
Medieval Women. Texts and Contexts.

K.H. Bartels, ‘Exotica et Transmarina:
Arzneidrogen-Handel und Apotheke in Mmittelalter und früher
Neuzeit’. In: C. Friedrich en S. Bernschneider-Reif
(ed.), m.m.v. D. Schierhorn, Rosarium Litterarum. Beiträge
zur Pharmazie- und Wissenschaftsgeschichte. Festschrift für
Peter Dilg zum 65. Geburtstag.
Eschborn, 2003, 33-48.

A.W. Bates, ‘Good, Common, Regular, and Orderly.
Early Modern Classifications of Monstruous Births’. In:
Social History of Medicine 18 (2005), nr. 2, p.
141-158.

C. Baufeld (ed.), Gesundheits- und Haushaltlehren
des Mittelalters. Edition des 8o Ms
875 der Universitätsbibliothek Greifswald mit Einführung,
Kommentar und Glossar. Bern, 2002. Kultur, Wissenschaft,
Literatur. Beiträge zur Mittelalterforschung 1.

S. Becker, `Oud zeer. Pijnbestrijding'. In: Trouw
- De Verdieping, 23-08-1999, 11. [Gesprek met K. van 't
Land over Yperman en Scellinck.]

L. van Beek, ‘[Recensie van: O.S.H. Lie en J. Reynaert
(red.), Artes in context. Opstellen over het
handschriftelijke milieu van Middelnederlandse
artesteksten. Hilversum, 2004. Artesliteratuur in de
Nederlanden 3].’ In: Tijdschrift voor Nederlandse
Letterkunde 121 (2005), nr. 2, p. 191 [Rubriek:
Signalementen].

N. Bell, Music in Medieval Manuscripts.
Toronto, 2001.

A.R. Bell, War and the Soldier in the Fourteenth
Century. Woodbridge, 2004. Warfare in Hitory
20.

O.J. Benedictow, The Black Death 1346-1353.
The Complete History. Woodbridge, 2004.

K. Bentele en G. Keil, ‘Die “Würzburger Wundarznei”.
Anmerkungen zu einem neugefundenen Arzneimittel-Handbuch des
Spätmittelalters’. In: P.J. Becker, E. Bliembach, H. Nickel,
R. Schipke en G. Staccioli (ed.), Scrinium berolinense.
Festschrift Tilo Brandis (2 dln.). Dl.
I. Berlijn, 2000, 358-382.

A.M.B. Berger, Medieval Music and the Art of
Memory. Berkeley, 2005.

B. Berger en A. Maria, Medieval Music and the Art
of Memory. Berkely [etc.], 2005.

A. Bergmann, ‘“Sextarius apud arabes” quid?
Beitrag zur lateinischen Lexikographie der
mittelalterlichen Heilkunde’. In: C. Friedrich en S.
Bernschneider-Reif (ed.), m.m.v. D. Schierhorn, Rosarium
Litterarum. Beiträge zur Pharmazie- und
Wissenschaftsgeschichte. Festschrift für Peter Dilg zum 65.
Geburtstag. Eschborn, 2003, 49-66.

A. Berteloot en D. Hellfaier (ed.), Jacob van Maerlants
‘Der naturen bloeme’ und das Umfeld. Vorläufer – Redaktionen –
Rezeption. Münster [etc.]. 2001. Niederlande-Studien
23.
De voor de artesliteratuur
meest relevante artikelen in deze in het algemeen zeer
aanbevelenswaardige bundel zijn:

P. Wackers, ‘Die
mittelniederländische enzyklopädische Tradition’,
11-27;

C. Meier, ‘Tendenzen der
neueren Forschung zur Enzyklopädie des Mittelalters’,
29-47;

S. Bogaart, ‘Die Tierwelt in
zwei mittelniederländischen Enzyklopädien: Jacob van
Maerlants Der Naturen Bloeme und die niederländische
Übersetzung von bartholomaeus’ Anglicus De proprietatibus
rerum’, 83-103;

T. Schoonheim, ‘Bronnen van
Maerlants Der Naturen Bloeme in het licht van de
geografie’, 197-216;

M. van der Voort, ‘Onderzoek
naar het slangenboek in Maerlants Der Naturen Bloeme.
Een verslag’, 217-232;

K.H. van Dalen-Oskam,
‘Experimentator en de anderen. Over de bronverwijzingen in
Der Naturen Bloeme’, 253-265.

J.-C. Berthet, La raison des jeux. Jeux et sports
dans la littérature narrative française du Moyen Âge (des
origines au XIIIe siècle). Diss.
Grenoble, 2003. [Bespreking door auteur in Perspectives
Médiévales 29 (2004), p. 73-77.]

B. Besamusca en G. Sonnemans (ed.), De crumen diet
volc niet eten en mochte. Nederlandse beschouwingen over
vertalen tot 1550. Den Haag, 1999. Vertaalhistorie
6.
[Ook interessant voor
artes-liefhebbers, omdat het laat zien hoe middeleeuwers over
vertalen dachten.]

H. Beukers, ‘Professie of hobby: geschiedenis van de
geneeskunde in Nederland aan het begin van de 20ste eeuw’. In:
Geschiedenis der Geneeskunde 6 (2000), 222-229.
Themanummer: H. Beukers en R. van Hee (red.), Inleiding in het
beoefenen van de ‘geschiedenis der geneeskunde’ in het
bijzonder in de Lage Landen.

R. Beyers (red.), Van vader- naar moedertaal. Latijn,
Frans en Nederlands in de dertiende-eeuwse Nederlanden.
Handelingen van het colloquium georganiseerd door de
Koninklijke Zuid-Nederlandse Maatschappij voor Taal- en
Letterkunde en Geschiedenis op 23 oktober 1999. Brussel,
2000. Handelingen van de Koninklijke Zuid-Nederlandse
Maatschappij 53.

Jos A.A.M. Biemans, `Het chirurgijnsboek van Jan van
Aalter. Over schaalvergroting en nieuwe toepassingen bij de
productie en vormgeving van het handgeschreven boek in de
veertiende eeuw'. In: Jaarboek voor Nederlandse
Boekgeschiedenis 6 (1999), 67-86. Themanummer:
Geschreven gedrukt gedigitaliseerd. Elf eeuwen boekcultuur
in de lage landen.

B. Bildhauer, Medieval Blood.
Cardiff, 2005. Religion and Culture in the Middle
Ages.
Belicht de middeleeuwse denkbeelden
over bloed vanuit verschillende standpunten, waaronder het
religieuze en het medische. Uit de begeleidende tekst op de website
van de uitgever: ‘The author’s central thesis is that blood
affirms the body as one of the major tenets of medieval
thought and identity. ‘The body’ is not a given, enclosed,
unified entity, always already different from the mind and
from its surroundings. The concept of such an enclosed body is
instead produced by various strategies, of which several use
blood. The first chapter, ‘The secret of blood’, argues that
blood is ascribed a huge value in establishing the truth.
First and foremost, it reveals the integrity of the body in a
circular conclusion in cases ranging from Christ’s body on the
cross and in the eucharist to murder and the generation of
embryos. In the second chapter, ‘Blood taboos’, the author
discusses how situations in which the body bleeds are marked
as transgressive and accordingly punished, thus paradoxically
confirming the idea of the body as normally integral.
Prohibitions of bloodshed and of other contact with blood thus
work to uphold the model of a bounded body. However, the idea
of an invulnerable, completely enclosed body is also exposed
as an unattainable fantasy in medieval fiction. This book will
appeal to scholars and students who are interested in the
history of the body across a wide range of disciplines: German
studies, literature, medieval history, history of religion,
history of medicine and gender studies.’

P. Biller, The Measure of Multitude. Population in
Medieval Thought. Oxford,
2000.
Belangrijk, maar tamelijk abstract en
moeilijk toegankelijk werk over de kwantificering van de
Middeleeuwse maatschappij, met name in kringen van filosofen.
Veel aandacht voor het verwekken van kinderen en andere
seksueel-gynaecologische aangelegenheden, de leeftijden van de
mens, en de invloed van het klimaat en de plaats van geboorte
op de groei van de bevolking. Veel indirecte links met de
artesliteratuur.

D. Birkholz, The King’s Two Maps.
Carthography and Culture in
Thirteenth-Century England. Londen, 2003.
Studies in Medieval History and Culture: Outstanding
Dissertations.
Uit de begeleidende tekst van de
aanbiedingsbrochure: ‘(…) this book traces the map’s early
development into an emblem of the state, and charts the social
and cultural implications of this phenomenon. Instead of
presenting a sequence of medieval mapping metaphors, Daniel
Birkholz offers an account of the ways in which medieval
cartographic discourse itself produces its artefacts,
and so produces cultural meaning. This book chronicles the
specific technologies, material and epistemological, by which
the map – a peculiar artefact, part image and part treatise –
shows itself capable of accessing, organizing and reorienting
a tremendous range of information.’

D. Birkholz, The King’s Two Maps. Cartography and
Culture in Thirteenth-Century England. New York,
2004.

R. Black, Humanism and Education in Medieval and
Renaissance Italy. Tradition and Innovation in Latin Schools
from the Twelfth to the Fifteenth
Century. Cambridge, 2001.

I. Blanchard, Mining, Metallurgy and Minting in
the Middle Ages. Dl. 1: Asiatic supremacy,
425-1125; dl. 2: Afro-European supremacy,
1125-1225. Stuttgart, 2001.
Eerste twee delen van een geplande
reeks van vier delen over de geschiedenis van
niet-ijzerhoudende metalen. Ze bestrijken een enorm gebied,
zowel in termen van geografie (van China tot Afrika en
Europa), als van chronologie (vanaf 425 n.Chr. tot, in deel
vier, rond 1575). Zoals de titels al aangeven is de
achterliggende gedachte dat in de vroege Middeleeuwen Azië op
dit gebied superieur was, waarna het zwaartepunt zich
verplaatste naar Afrika en, in de late Middeleeuwen, naar
Europa.

T.W. Blomquist, Merchant Families. Banking and
Money in Medieval Lucca. Aldershot, 2006. Variorum
Collected Studies Series 828.

R.A. Blondeau, `Het Nederlands in de wetenschap en
het onderwijs'. In: De IJzerbode. Informatieblad voor de
diepe Westhoek 28 (1998), nr. 11, 395-396, 398; nr. 12,
417-419; 29 (1999), nr. 1, 437-439.

R.A. Blondeau, ‘De vader van de Vlaamse heelkunde. Hoe werd
Jan Yperman ontdekt?’. In: Geschiedenis der Geneeskunde
6 (2000), 264-272. Themanummer: H. Beukers en R. van Hee
(red.), Inleiding in het
beoefenen van de ‘geschiedenis der geneeskunde’ in het
bijzonder in de Lage Landen.

R.-A. Blondeau, ‘Het medisch bedrijf in de Nederlanden ten
tijde van keizer Karel V. De medicus Gemma Frisius als eerste
aanhanger van Copernicus in de Nederlanden’. In:
Geschiedenis der Geneeskunde 8 (2002), 295-303.

R.-A. Blondeau, Jan Yperman. Vader van de Vlaamse
heelkunde ca. 1275-1331. Ieper,
2005.
Monografie
over de belangrijkste in het Middelnederlands schrijvende
chirurg. Het boek is geen feitelijke biografie of bespreking
van Ypermans werk, maar, in de woorden van de auteur zelf,
‘het verhaal van zijn ontdekking in de 19de eeuw, en van de
tijd waarin hij leefde. Stap voor stap worden de pogingen
nagegaan die ondernomen werden om steeds meer over hem te weet
te komen’ (p. 12). Met aandacht voor Yperman-vorsers als
Willems, Diegerick, Broeckx, Van Leersum en Elaut.

N. Bockaert, ‘Leon Elaut (1897-1978). Flamingant, uroloog
en (door omstandigheden) medisch historicus’. In:
Geschiedenis der Geneeskunde 6 (2000), 241-245.
Themanummer: H. Beukers en R. van Hee (red.), Inleiding in het
beoefenen van de ‘geschiedenis der geneeskunde’ in het
bijzonder in de Lage Landen.

D.E.H. de Boer, ‘Astrologie, alchemie, navigatio. Kennis in
de Middelnederlandse literatuur’. In: Roest.
Tijdschrift voor geschiedenis en cultuur 13 (2002), 54-57.
[Recensie van: E. Huizenga, O.S.H. Lie, en L.M.
Veltman (ed.), Een wereld van kennis. Bloemlezing van de
Middelnederlandse artesliteratuur. Hilversum, 2002.
Artesliteratuur in de Nederlanden 1.]

S. Boffa, Warfare in Medieval Brabant,
1356-1406. Woodbridge, 2004.Warfare in History
17.

S. Bogaart, Geleerde kennis in de volkstaal. ‘Van den
proprieteyten der dinghen’ (Haarlem 1485) in cultuurhistorisch
perspectief. Hilversum, 2004 [ter perse]. Artesliteratuur
in de Nederlanden 4.
Uit de najaarscatalogus van Verloren:
‘Rond het midden van de dertiende eeuw voltooide Bartholomaeus
Anglicus zijn De proprietatibus rerum, een encyclopedie
waarin de hele schepping de revue passeert. Deze encyclopedie
was zeer in trek. Niet allen zijn er veel handschriften en
vroege drukken van bewaard gebleven, maar er verschenen ook
vele vertalingen. In 1485 bracht de Haarlemse drukker Jacob
Bellaert een Middelnederlandse vertaling op de markt onder de
titel Van den proprieteyten der dinghen. In Geleerde
kennis in de volkstaal schetst Saskia Bogaart de
cultuurhistorische context van deze encyclopedie. Daarnaast
beschrijft zij hoe de vertaler te werk is gegaan en vergelijkt
zijn aanpak met die van Jacob van Maerlant in Der naturen
bloeme en John Trevisa in On the properties of
things. Deze praktijkgevallen bieden een goed inzicht in
de wijze waarop in de Middeleeuwen oorspronkelijk Latijnse
kennis in de volkstaal werd omgezet en
weergegeven.’

S. Bogaart, ‘[Recensie van: H. Pleij, J. Reynaert e.a.,
Geschreven en gedrukt. Boekproductie van handschrift naar
druk in de overgang van Middeleeuwen naar moderne tijd.
Gent, 2004]’. In: Nederlandse Letterkunde 10 (2005),
nr. 4, p. 340-342.
Zie ook W-mail 6 (2005), nr. 1, p.
33-35.

S. Bogaart, ‘[Recensie van: O.S.H. Lie en J. Reynaert
(red.), Artes in context. Opstellen over het
handschriftelijke milieu van Middelnederlandse
artesteksten. Hilversum, 2004. Artesliteratuur in de
Nederlanden 3]’. In: Nederlandse Letterkunde 10 (2005),
nr. 4, p. 334-336.

S. Bogaart, ‘Over de aard van het beestje [Recensie van:
J.C. Szirmai en R. Lops (vert.), Twee middeleeuwse
beestenboeken. Het beestenboek van Pierre de Beauvais en het
Beestenboek van de Liefde van Richard de Fournival.
Hilversum, 2005. MemoranduM 5]’. In: Queeste. Tijdschrift
over middeleeuwse letterkunde in de Nederlanden 13 (2006),
nr. 2, p. 190.
Zie ook W-mail 6 (2005), nr. 1, p. 36.

R. Bork (ed.), De Re Metallica. On Metals and
Their Uses in the Middle Ages. Aldershot,
[verschijnt 2005]. Studies in the History of Medieval
Technology, Science and
Art.
Bundel van 23
artikelen.

R. Bork en A. Kahn, The Art, Science, and
Technology of Medieval Travel. Aldershot, 2008. Avista
Studies in the History of Medieval Technology, Science and Art
6.
Uit de omschrijving van de uitgever:
‘In recent years, scholarship has increasingly emphasized the
importance of travel and intercultural exchange in the Middle
Ages. The notable medieval phenomena of pilgrimage and crusade
obviously involved travel, while the growth of international
commerce contributed decisively to the emergence of Europe as
a major force in the world. Medievalists in all fields thus
have good reason to consider this issue. The contributors here
explore medieval travel from a variety of interdisciplinary
perspectives, placing the physical practice of transportation
into the larger context of medieval thought about the world
and its meaning. The four sections move in focus from the
practical to the theoretical, and back. The first section
deals with medieval vehicles and logistics, considering
Carolingian military planning, Venetian ship design, the
origin of the coach, and trade-offs between land and water
transport. In the second section, the authors look at ways in
which medieval artists responded to travel in creating city
gates, representations of earthly travel, and devotional
images based on the idea of spiritual pilgrimage. The next
papers deal with maps and their meanings, opening with an
argument for the importance of Platonic symbolism for medieval
mapmakers, followed by studies on the Hereford Mappa Mundi,
the Gough Map, and Petrarch's travel guide to the Holy Land.
The final section discusses the history of navigational
instruments in the Middle Ages. Together, these papers
constitute important explorations of how the practical and
theoretical concerns of medieval travellers intersected, from
the early Middle Ages to the dawn of the Renaissance.’
Inhoud:

R. Bork en A. Kahn,
‘Introduction. The
Art, Science, and Technology of Medieval Travel’;

Part I: Medieval Vehicles and Logistics:

B.S. Bachrach,
‘Carolingian Military Operations. An Introduction to
Technological Perspectives’;

J.E. Dotson,
‘Everything is a Compromise. Mediterranean Ship Design, 13th
to 16th Centuries’;

J. Munby, ‘From
Carriage to Coach. What happened?’;

D.H. Kennett,
‘Caister Castle, Norfolk, and the Transport of Brick and
other Building Materials in the Middle
Ages’;

Part II: Medieval Travel and the Arts:

M. Duran-McLure,
‘Pilgrims and Portals in Late Medieval
Siena’;

A. McClanan, ‘The
Strange Lands of Ambrogio Lorenzetti’;

A. Lermack,
‘Spiritual Pilgrimage in the Psalter of Bonne of
Luxembourg’;

Part III: Medieval Maps and their Uses:

N. Hiscock, ‘Mapping
the Macrocosm. Christian Platonist Thought Behind Medieval
Maps and Plans’;

D. Terkla, ‘Informal
Catechesis and the Hereford Mappa Mundi’;

N. Millea, ‘The
Gough Map. Britain's Oldest Road Map, or a Statement of
Empire?’;

E. Edson,
‘Petrarch's Journey Between 2 Maps’;

Part IV: Medieval Navigational Instruments:

R.A. Paselk,
‘Medieval Tools of Navigation. An Overview’;

S. Schechner, ‘Astrolabes
and Medieval Travel’.

K.
Bostoen, ‘Blijf met je tengels van mijn vrouw af en laat mijn
dienstmeisje met rust! Genoegens en zorgen van een Nederlandse
koopman in Venetië in de tweede helft van de vijftiende eeuw
[Recensie van: J. de Bruijn-van der Helm, F. van Buuren,
M. van Donkelaar, G. Gerritsen-Geywitz en O. Lie (ed.), in
samenwerking met R. Jansen-Sieben en J. van Aelst, Een
koopman in Venetië. Een Italiaans-Nederlands gespreksboekje
uit de late Middeleeuwen. Hilversum, 2001.
Middelnederlandse tekstedities 6].’ In: Queeste.
Tijdschrift over middeleeuwse letterkunde in de
Nederlanden 9 (2002), 77-82.

M. Bougard (ed.), Alchemy, Chemistry and Pharmacy.
Proceedings of the XXth International Congress of
History of Science (Liège, 20-26 July 1997).
Vol. 18. Turnhout, 2002. De Diversis Artibus 61 (NS
24).

N. Bouloux, Culture et savoirs géographiques en Italie
au XIVe siècle. Turnhout, 2002.

J. Boussauw, Vogels in volksgeloof, magie en
mythologie. Baarn, 2005.
Dit boek is een bundeling van de
fantastische verhalen die in de loop der eeuwen over vogels de
ronde hebben gedaan. Sommige zijn waar, andere niet. De
verhalen zijn vermakelijk, leerzaam en boeiend opgeschreven.
Het boek beschrijft niet alleen een vijftigtal veel
voorkomende vogels, maar vooral ook de houding van de mens
tegenover hen. Dat levert een interessant stuk
cultuurgeschiedenis op. Er is verder veel aandacht voor
volksnamen, en voor onderwerpen als volksgeloof, geneeskunde,
sprookjes, en legenden. Dit alles wordt geïllustreerd met
mooie houtsneden van vogels uit Middeleeuwse boeken – het is
alleen al daarom de moeite waard.

A. Bovey, Monsters & Grotesques in Medieval
Manuscripts. Toronto, 2002.

B.S. Bowers, The Medieval Hospital and Medical
Practice. Aldershot, [versch. 2007]. Avista Studies in the
History of Medieval Technology, Science and Art.

Inhoud o.a.:

J.M. Riddle, ‘On Doing
Medieval Medical Research. Research Procedures in Evaluating
Medieval Medicine’;

B. Tabuteau, ‘Historical
Research Developments on Leprosy in France and in Western
Europe’;

W. White, ‘Excavations at St
Mary Spital. Burial of the “Sick Poore” of Medieval London,
the Evidence of Illness and Hospital
Treatment’;

J. Brodman, ‘Religion and
Discipline in the Hospitals of 13th-Century
France’;

P. Horden, ‘A Non-natural
Environment. Medicine Without Doctors and the Medieval
European Hospital’;

A. Touwaide, ‘Byzantine
Hospital Manuals (Iatrosophia) as a Source for the
Study of Therapeutics’;

M.K.K. Yearl, ‘Medieval
Monastic Customaries on Minuti and
Infirmi’;

R. Hyacinthe, ‘De Domo
Sancti Lazari Milites Leprosi. Knighthood and Leprosy in the
Holy Land’;

M.A. d’Aronco, ‘The
Benedictine Rule and the Care of the Sick. The Plan of St
Gall and Anglo-Saxon England’.

C. o’Boyle, ‘Astrology and Medicine in Later Medieval
England. The Calendars of John Somer and Nicholas of Lynn’.
In: Sudhoffs Archiv. Zeitschrift für
Wissenschaftsgeschichte 89 (2005), nr. 1, p.
1-22.
Interessant
artikel over de relaties tussen geneeskunde en astrologie in
twee Engelse kalenders uit het einde van de veertiende
eeuw.

S. Braadbaart, `De taal van enige medische
instrumenten.' In: Hermeneus. Tijdschrift voor antieke
cultuur 71 (1999), 107-115. Themanummer: De patiënt en
zijn artsen.

W. Bracke en H. Deumens (ed.), Medical Latin from the
Late Middle Ages to the Eighteenth Century. Proceedings
of the European Science Foundation Exploratory Workshop in the
Humanities. Organized under the Supervision of Albert Derolez
in Brussels on 3 and 4 September 1999.
Brussel, 2000. Academia Regia Belgica Medicinae -
Dissertationes. Series Historica 8.
Hierin ook veel interessants over de
verhouding Latijn-volkstalen. Inhoud o.a.:

M.R. McVaugh, ‘Surface
Meanings: The Identification of Apostemes in Medieval
Surgery’, 13-29;

M.-L. Monfort, ‘La notion de
vulgate hippocratique’, 53-66;

T. Pesenti, ‘How Did Early
Printers Choose Medical Commentaries for the Press?’,
67-92;

I. Maclean, ‘The Diffusion
of Learned Medicine in the Sixteenth Century through the
Printed Book’, 93-114;

P.M. Jones, ‘Medical
Libraries and Medical Latin, 1400-1700’,
115-135;

D. Jacquart, ‘Médecine et
lexicographie au XVe siècle: Jacques Despars dans
les traces de Simon de Gênes’, 137-150;

G. Keil, ‘Zwei altdeutsche
Übersetzungen der Diaetae particulares von Isaak
Judäus’, 197-222.

W.L. Braekman, Middeleeuwse witte en zwarte magie
in het Nederlands taalgebied. Gecommentarieerd compendium van
incantamenta tot einde 16de eeuw. Gent, 1997.

W.L. Braekman, Middeleeuwse witte en zwarte magie
in het Nederlands taalgebied. Gecommentarieerd compendium van
incantamenta tot einde 16de eeuw. Gent, 1997.

W.L. Braekman, ‘Een Kasselse verzameling
Middelnederlandse medische recepten’. In: Verslagen en
mededelingen van de Koninkelijke Academie voor Nederlandse
Taal- en Letterkunde N.R. (1999), 219-261.

W.L. Braekman, ‘De Boete’. In: A.J.A. Bijsterveld en D. Van
de Perre (ed.), Het mirakelboek en de
stichtingsgeschiedenis van de Ninoofse abdij. Liber
miraculorum sancti Cornelii Ninivensis historia fundationis
Ninivensis abbatiae de Boete. Leuven,
2000, 165-169. Symbolae facultatis litterarum Lovaniensis,
series B, vol. 24.
Betreft
een regimen voor de horigen van Sint-Cornelis, vereerd in zijn
abdij te Ninove.

W.L. Braekman, ‘Een collectie veterinaire recepten
uit Meerbeke (16de E.)’. In: Volkskunde 101
(2000), 35-63.

W.L. Braekman, ‘Middeleeuws “nutscap van evelen”: een
medisch receptarium uit het stadsarchief’. In: Handelingen
van de Koninklijke Kring voor Oudheidkunde, Letteren en Kunst
te Mechelen 103 (2000), 97-123.

W.L. Braekman, ‘Zestiende-eeuwse remedies uit Meerbeke voor
jachtvogels en - honden’. In: Verslagen en
mededelingen van de Koninkelijke Academie voor Nederlandse
Taal- en Letterkunde N.R. (2000),
221-240.

W.L. Braekman, ‘Fragment van een zestiende-eeuws
handgeschreven kookboek’. In: Volkskunde 102 (2001),
145-155.

W.L. Braekman, ‘Vakkennis van een Antwerpse scribent,
miniaturist en etser (ca. 1600)’. In: Verslagen en
Mededelingen van de Koninklijke Academie voor Nederlandse
Taal- en Letterkunde 111 (2001), afl. 2, 299-322.

W.L. Braekman, ‘Een anonieme middeleeuwse
alchemist-goudmaker aan het werk (ca. 1500)’. In:
Verslagen en mededelingen van de Koninklijke Academie
voor Nederlandse Taal- en Letterkunde (2003), p.
97-139.
Betreft
editie van 34 korte alchemistische Middelnederlandse
prozateksten in handschrift Londen, British Library, Sloane
1416, fol. 172-185v. Met zeer goed glossarium van technische
termen (p. 131-138), dat niet alleen de complexe
alchemistische inhoud van de teksten ontsluit, maar ook
treffend opnieuw laat zien hoeveel deze teksten kunnen
bijdragen aan onze kennis van de woordenschat van het
Middelnederlands: ruim een derde van de lemma’s ontbreekt in
het MNW in deze betekenis of zelfs geheel.

W.L. Braekman, ‘Een vrouw zo mooi als een paard: kenmerken
van een goed paard en van een “schoone vrouwe”’. In:
Jaarboek van de Koninklijke Soevereine Hoofdkamer van
Retorica “De Fonteine” te Gent, 53-54 (2003-2004), tweede
reeks nr. 45-46, p. 137-170.
Met de bijzondere tekst De
properheden vanden perden in handschrift Brussel,
Koninklijke Bibliotheek, 837-845 uit 1433 als uitgangspunt,
wordt de gelegenheid benut om te komen tot, aldus de
inleiding, ‘een verkenning van een aspect van de
cultuurgeschiedenis dat ons, na allerlei omwegen, ten slotte
zal brengen bij de eeuwenoude strijd tussen de seksen en de
vraag naar de plaats van de vrouw in de hiërarchie van de
schepping’.

W.L. Braekman, ‘Maijcken Jacquets’ verzameling medische
recepten (16de E.)’. In: Verslagen en Mededelingen van de
Koninklijke Academie voor Nederlandse Taal- en Letterkunde
(2003), nr. 3, p. 391-433.
Editie van liefst 123 medische recepten
in het nog onbekende arteshandschrift Brussel, Oud fonds van
het Archief van de Stad Brussel, 829 (2), daterend uit 1582.
Met uitvoerig glossarium.

W.L. Braekman, ‘Bijdrage tot de studie van het raadsel:
gedrukte raadselboekjes’. In: Volkskunde. Driemaandelijks
tijdschrift voor de studie van de volkscultuur 105 (2004),
nr. 2, p.121-145.

W.L. Braekman, ‘Een “konstboecxken” met een spotrecept door
eene volkscultubel in Den Haag, Koninklijke Bibliotheek, 1702
G 38, die niet vermeld wordt in het Repertorium van de
Middelnederlandse artes-literatuur. Het gaat om een
herdruk van de welbekende Sack der Consten, met
toevoeging van nieuwe recepten. Deze nieuwe recepten worden
geëditeerd.

W.L. Braekman, ‘Onbekend zestiende-eeuws handboek van een
anonieme chirurgijn’. In: Scientiarum Historia 30
(2004), nr. 1, p. 3-15.
Betreft het tot op heden onopgemerkt
gebleven maar belangrijke handschrift Bethesda, Maryland, USA,
National Library of Medicine ms. 47 (niet in het
Repertorium van de Middelnederlandse artes-literatuur).
Het gaat om een codex van een onbekende zestiende-eeuwse
chirurg uit het noordoosten van Nederland. Het handschrift
ontstond gedurende een reeks van jaren, en werd voortdurend
aangevuld met nieuwe recepten, teksten etc. De opmaak ervan
was daarvoor ook aangepast. Het artikel geeft een zeer
belangwekkende en gedetailleerde opsomming van de
inhoud.

W.L. Braekman, ‘[Recensie van: J. Claes, A. Claes en K.
Vincke, Geneesheiligen in de lage landen. Leuven,
2005]’. In: Volkskunde. Driemaandelijks tijdschrift voor de
studie van het volksleven 106 (2005), p. 438-439.

W.L. Braekman, ‘Een nieuw zestiende-eeuws medisch
manuscript uit Gelderland’. In: Scientiarum Historia.
Tijdschrift voor de geschiedenis van de wetenschappen en de
geneeskunde 31 (2005), nr. 2, p.
113-123.
Betreft
het zeer interessante maar totaal onbekende handschrift
Bethesda (Maryland, USA), National Library of Medicine, Ms. 58
– het wordt niet genoemd in Jansen-Siebens Repertorium van
de Middelnederlandse artes-literatuur. De kleine codex
(octavo-formaat) is waarschijnlijk ontstaan in de eerste helft
van de zestiende eeuw in Gelderland. De inhoud bestaat onder
andere uit traktaten over brandewijntraktaat en urine, en een
grote verzameling medische en culinaire recepten.

W.L. Braekman, ‘Maycken Jacquets’ Brabants kookboek in
opbouw (16de e.)’. In: Eigen Schoon en de Brabander 88
(2005), p. 93-108.
Vgl. over Maycken Jacquet en haar
kookboek ook W-mail 5 (2004), nr. 2, p. 29.

H. Brand (ed.), Trade, Diplomacy and Cultural
Exchange. Continuity and Change in the North Sea Area and the
Baltic c. 1350-1750. Hilversum, 2005. Groninger
Hanze Studies 1.
Ook van belang voor de artes vanwege de
aan de artes mechanicae gerelateerde onderwerpen
(handel, koopmansboeken, vervoer, mechanische constructies
etc.).

M.-A. Brayer (ed.), Orbis Terrarum - Ways Of World
Making. Antwerpen, 2000. [Catalogus bij
gelijknamige tentoonstelling.]

H. Breuer, Crafting the Witch. Gendering Magic in
Medieval and Early Modern England. Abingdon,
2007.

F.B. Brévart, ‘Between Medicine, Magic, and Religion.
Wonder Drugs in German Medico-Pharmaceutical Treatises of the
Thirteenth to the Sixteenth Centuries’. In:
Speculum. A Journal of Medieval Studies 83 (2008), nr.
1, p. 1-57.
Zeer
uitvoerig en bijzonder goed gedocumenteerd artikel (alleen de
noten maken dit artikel de moeite waard om door te spitten)
over Duitse middeleeuwse beschrijvingen van geneesmiddelen
waaraan een wonderbaarlijke genezingskracht werd toegekend. De
auteur concentreert zich achtereenvolgens op plantaardige
wondermiddelen, gevolgd door minerale en dierlijke wonder
drugs. Speciale aandacht is er voor de tekst Epistula
de vulture, waarin beschreven wordt hoe geneesmiddelen
bereid kunnen worden van een gevangen genomen gier.

H. Brinkman en J. Schenkel (ed.), Het
handschrift-Van Hulthem. Hs. Brussel, Koninklijke Bibliotheek
van België, 15.589-623. 2 Dln. Hilversum, 1999.

H. Brinkman en H. Mulder, ‘Recht, historie en schone
letteren: het arbeidsterrein van een Gents
kopiistencollectief. Hs. Brussel KB 16.762-75 en het Comburgse
handschrift’. In: Queeste. Tijdschrift over middeleeuwse
letterkunde in de Nederlanden 10 (2003),
27-78.
Bijzonder
lang artikel, dat voor het onderzoek naar de gehele
Middelnederlandse schriftcultuur, met inbegrip van de artes,
vanwege het grondleggende karakter van nauwelijks te
overschatten belang is. Bij verschijnen al klassieke studie
naar de werkwijze van een Gents collectief van kopiisten, die
niet alleen verantwoordelijk blijken te zijn voor het
Comburgse handschrift, één van de belangrijkste
Middelnederlandse verzamelhandschriften, maar ook voor een
verzamelhandschrift met rechtsteksten. Ragfijne ontrafeling
van de werkwijze van de kopiisten, aan de hand van een uiterst
zorgvuldige analyse van de genese van de codex.

S. vanden Broecke, The Limits of Influence. Pico,
Louvain, and the Crisis of Renaissance Astrology.
Leiden, 2003. Medieval and Early Modern Science 4.

J. de Bruijn-van der Helm, F. van Buuren, M. van
Donkelaar, G. Gerritsen-Geywitz en O. Lie (ed.), in
samenwerking met R. Jansen-Sieben en J. van Aelst, Een
koopman in Venetië. Een Italiaans-Nederlands gespreksboekje
uit de late Middeleeuwen. Hilversum, 2001.
Middelnederlandse tekstedities 6.

C. Bruun en A. Saastamoinen (ed.), Technology,
Ideology, Water. From Frontinus to the Renaissance and Beyond.
Papers from a Conference at the Institutum Romanum Finlandiae,
May 19-20, 2000. Rome, 2003.

D. Buisseret, The Mapmaker’s Quest.
Depicting New Worlds in
Renaissance Europe. Oxford,
2005.

V.L. Bullough, Universities, Medicine and Science
in the Medieval West. Aldershot, [verschijnt 2004].
Variorum Collected Studies Series 781.

K. de Bundel, ‘[Recensie van: S. Bogaart, Geleerde
kennis in de volkstaal. ‘Van den proprieteyten der dinghen’
(Haarlem 1485) in cultuurhistorisch perspectief.
Hilversum, 2004. Artesliteratuur in de Nederlanden 4]’. In:
Millennium. Tijdschrift voor middeleeuwse studies 20
(2006), nr. 1, p. 75-78.

K. de Bundel, ‘[Recensie van: O.S.H. Lie (eindred.), Het
boek van Sidrac. Een honderdtal vragen uit een middeleeuwse
encyclopedie. Hilversum, 2006. Artesliteratuur in de
Nederlanden 5]’. In: Millennium. Tijdschrift voor
middeleeuwse studies 21 (2007), nr.1, p. 64-65.

S. Bunsmann-Hopf, Zur Sprache in Kochbüchern des späten
Mittelalters und der frühen Neuzeit – ein fachkundliches
Wörterbuch. Würzburg, 2003. Würzburger medizinhistorische
Forschungen 80.
Biedt in meer
dan 2400 lemmata schat aan informatie met betrekking tot
terminologie, herkomst daarvan, en bronnenontsluiting van
laatmiddeleeuwse Duitse kookboeken.

Dan Burton (ed.), Nicole Oresme’s De visione
stellarum (On Seeing the Stars. A Critical Edition of Oresme’s
Treatise on Optics and Atmospheric Refraction, with an
Introduction, Commentary, and English Translation. Leiden,
2006. Modern and Early Modern Science 7.

K. Busby en C. Kleinhenz (ed.), Courtly Arts and
the Art of Courtliness. Selected Papers from the Eleventh
Triennial Congress of the International Courtly Literature
Society, University of Wisconsin-Madison, 29 July-4 August
2004. Woodbridge, Suffolk,
2006.
Online-recensie in The Medieval
Review [[email-masked]] 08.02.14 door A.
Classen.

A. Calvet, ‘Étude d’un texte alchimique latin du XIVe
siècle. Le “Rosarius philosophorum” attribué au médecin Arnaud
de Villeneuve (ob. 1311)’. In:
Early Science and Medicine. A Journal for the
Study of Science, Technology and Medicine in the Pre-Modern
Period 11 (2006), nr. 2, p.
162-206.

B.M.S. Campbell, Field Systems and Farming Systems
in Late Medieval England. Aldershot, 2008. Variorum
Collected Studies Series 903.

H.M. Carey, ‘Astrological Medicine and the Medieval
English Folded Almanac’. In: Social History of
Medicine 17 (2004), p. 345-363.
Betreft vervolg op eerder artikel dat
genoemd werd in W-mail 5 (2004), nr. 1, p.
27.

H.M. Carey, ‘What is the Folded Almanac? The Form and
Function of a Key Manuscript Source for Astro-medical Practice
in Later Medieval England’. In: Social History of
Medicine 16 (2004), p. 481-509.
Eerste van twee belangrijke artikelen
over de gevouwen almanak als bron voor laatmiddeleeuwse
geneeskunde en astrologie. In dit artikel wordt, op basis van
een corpus van 29 overgeleverde handschriften, ingegaan op de
gevouwen almanak als materieel voorwerp: met wat voor soort
handschriften hebben we bij gevouwen almanakken eigenlijk te
maken? Hoe werden ze op het lichaam gedragen? etc. In het
tweede, aangekondigde, artikel zal worden ingegaan op de
inhoud van dergelijke werkjes, en hun invloed op de
uitoefening van de astrologische en iatromathematische
geneeskunde.

A. Carmichael, ‘Plague and more plagues (Review
Essay)’. In: Early Science and Medicine 8 (2003), nr.
3, p. 253-266.
Bespreekt literatuur op het gebied van
de pest en andere plagen vanaf de veertiende eeuw tot in de
Renaissance.

J. Caskey, Art and Patronage in the Medieval
Mediterranean. Merchant Culture in the Region of Amalfi.
Cambridge, 2004.

P. Caye, ‘Scientia sine arte nihil est…
Architecture et mathématiques palladiennies II’. In: Revue
d’Histoire des Sciences 59 (2006), nr. 2, p. 245-264.
Themanummer: P. Caye en T. Gontier (ed.), Mathématiques et
savoir à la Renaissance. [Alternatieve titel:
Scientia sine arte nihil est… Palladian Architecture
and Mathematics II’.]

C. Cennini, Het handboek van de kunstenaar. Vert. H.
van den Bossche en H. Theuns. Amsterdam,
2001.
Vertaling
van Il Libro dell’Arte (1437), één van de meest
invloedrijke schildershandboeken van de late Middeleeuwen, met
onder andere veel informatie over de bereiding van verven, in
de vorm van recepten, en aspecten van het ambachtelijke leven
van de kunstenaar/schrijver.

L.R. Chardonnens, "Cijferen met middeleeuwse kopiisten en
moderne filologen". In: Madoc. Tijdschrift over de
Middeleeuwen 21 (2007), nr. 1, p.
10-19.
Beschrijft
de verwarring die kon ontstaan bij moderne filologen wanneer
middeleeuwse kopiisten om uiteenlopende redenen veranderingen
aanbrachten in de data van de zogenaamde Dies Egyptiae,
de ´Egyptische dagen´. Dergelijke dagen, die manifest slecht
van karakter waren, speelden een belangrijke rol in de
toekomstvoorspelling, met name in de
prognosticaties.

N. Chareyron, Pilgrims to Jerusalem in the Middle
Ages. Vert. W.D. Wilson. New York,
2005.
Uit
de beschrijving van de uitgever: ‘As medieval pilgrims made
their way to the places where Jesus Christ lived and suffered,
they experienced, among other things: holy sites, the majesty
of the Egyptian pyramids (often referred to as the “Pharaoh's
granaries”), dips in the Dead Sea, unfamiliar desert
landscape, the perils of traveling along the Nile, the customs
of their Muslim hosts, Barbary pirates, lice, inconsiderate
traveling companions, and a variety of difficulties, both
great and small. In this richly detailed study, Nicole
Cahreyron draws on more than one hundred firsthand accounts as
she explores the journeys and worldviews of medieval pilgrims.
Her work brings the reader into vivid, intimate contact with
the pilgrims' thoughts and emotions as they made the
frequently difficult pilgrimage to the Holy Land and back home
again. Unlike the knights, princes, and soldiers of the
Crusades, who traveled to the Holy Land for the purpose of
reclaiming it for Christendom, these subsequent pilgrims of
various nationalities, professions, and social classes were
motivated by both religious piety and personal curiosity. The
travelers not only wrote journals and memoirs for themselves
but also to convey to others the majesty and strangeness of
distant lands. In their accounts, the pilgrims relate their
sense of astonishment, pity, admiration, and disappointment
with humor and a touching sincerity and honesty.’

L.S. Chekin, Northern Eurasia in Medieval
Cartography. Inventory, Texts, Translation, and
Commentary. Turnhout, 2006.
Uit de folder van de uitgever: ‘Scythia
and the islands in the ocean, the farthest northern and
northeastern regions of the world known to ancient and
medieval geographers, roughly correspond to modern-day
Scandinavia, Russia, eastern Europe, and central Asia. Those
areas figured prominently in cartography of the Middle Ages.
The mythical island of Scandza, the land of the Amazons, the
apocalyptic tribes of Gog and Magog, and other traditional
symbols of chaos and barbarity existed side by side and often
merged with new knowledge about people, cities, and states.
The book offers an analysis of 198 Western European and
Byzantine maps that date between the eighth and thirteenth
centuries and contain information about the north and
northeast of the inhabited world. The maps are divided into
fifteen groups. Each group of maps is discussed in its
separate chapter and all the relevant place names and other
legends on the maps are transcribed and translated into
English. Included in the book are comprehensive glossaries,
which comprise the names of persons, places, ethnicities, and
animals, and provide commentaries on the cartographic legends.
The book features reproductions of individual maps and their
details.’

G. Claassens, ‘[Recensie van: E. Huizenga, O.S.H.
Lie, en L.M. Veltman (ed.), Een wereld van kennis.
Bloemlezing van de Middelnederlandse artes-literatuur.
Hilversum, 2002. Artesliteratuur in de Nederlanden 1.]’. In:
Leuvense Bijdragen 91 (2002), Kroniek, nr. 2, p.
501-503.

J. Claes, A. Claes en K. Vincke, Geneesheiligen in de
lage landen. Leuven, 2005.
Belangrijk naslagwerk over heiligen die
in de Middeleeuwen werden aangeroepen voor allerlei
uiteenlopende ziekten, aandoeningen en kwalen. Uit de recensie
van Braekman (zie verderop in deze W-mail): ‘Dit
overvloedig, met talloze afbeeldingen in kleur geïllustreerd
compendium is geordend naar vierenvijftig kwalen of ongemakken
die alfabetisch zijn geschikt. Ze omvatten ziekten gaande van
Antoniusvuur, armpijn, bedplassen, enz. tot zilt,
zinneloosheid en zweren. Bij elke kwaal wordt, waar mogelijk,
uitgegaan van die heilige die ervoor het representatiefst is,
d.i. het meest tegen de besproken kwaal wordt vereerd.
Eventueel andere heiligen zijn eveneens vermeld zonder dat
daarbij echter volledigheid wordt beoogd. Na een samenvatting
van leven, legenden en attributen van de betrokken heilige […]
volgt een lijst van bedevaartsplaatsen met vermelding van
eventuele opvallende rituelen en gebruiken.’

S. Clark en E.E. Leach (red.), Citation and
Authority in Medieval and Renaissance Musical Culture.
Learning from the Learned. Essays in Honour of Margaret
Bent. Rochester [etc.], 2005.

P. de Clerq, ‘[Recensie van: H.F.J. Horstmanshoff,
A.M. Luyendijk-Elshout, F.G. Schlesinger e.a. (ed., vert. en
comm.), The Four Seasons of Human Life. Four Anonymous
Engravings from the Trent Collection.
Rotterdam [etc.], 2002. Panthaleon Reeks 32.
(Met CD-rom.); zie W-mail 3 (2002), nr. 2, p.
19]’. In: Gewina. Tijdschrift voor de Geschiedenis der
Geneeskunde, Natuurwetenschappen, Wiskunde en Techniek 26
(2003), nr. 2, p. 120.

M. Clouzot en C. Laloue (ed.), Les répresentations
de la musique au Moyen Age. Parijs,
2005.

Martine Clouzot, Images de musiciens (1350 –
1500). Typologie, figurations et pratiques sociales.
Turnhout, 2008.
Uit de omschrijving door de uitgever:
‘Les livres enluminés du Moyen Age résonnent de mélodies
instrumentales jouées par des musiciens hauts en couleurs:
ménestrels, jongleurs, muses, animaux, grotesques, sirènes,
anges, ainsi que le roi David emplissent les peintures des
bibles, des psautiers, des livres d’heures, des traités, des
chroniques et des romans. Toute une palette visuelle et sonore
s'offre à la vue et à l’ouïe des lecteurs, spectateurs et
auditeurs de l'époque et d'aujourd'hui. La beauté des images
doit tout autant au talent des enlumineurs qu’à la pensée
symbolique qui la structure. Quelles sont alors les formes
iconographiques des musiciens dans les manuscrits peints?
Quelles conceptions de la musique et des instrumentistes nous
donnent-elles à voir et à entendre? En quoi la mise en image
de la musique est-elle une clé de compréhension du monde au
Moyen Age? La société bourguignonne de la deuxième moitié du
XIVe siècle à la fin du XVe siècle sert de cadre à cette
réflexion située à la croisée de l’histoire, de la musique, de
la culture et de l’art.’
Inhoud:

Aux marges de la
musique: Entre dérision et sacrilège: animaux,
grotesques et squelettes musiciens;

L’animal musicien: Le
diable au corps – Une farandole d’animaux chez Philippe le
Hardi – Une parodie chevaleresque – Résonances diaboliques –
Une morale des marges?

Une iconographie musicale
de la mort: Le silence des grotesques – La femme, la
musique et la mort: les sirènes;

Danses et mélodies
macabres;

Le jongleur, figure et
discours: Le jongleur homo ludens – Le jongleur homo
viator, un marginal? – Diabolisation et moralisation des
discours;

La musique du
pouvoir;

La musique de la
cité: Les instruments de la ville – Les ménestrels au
service d’ordre – Du miracle à la confrérie: le métier de
musicien

Les ménestrels du
prince: Une hiérarchie des instruments et des musiciens
– Le statut des ménestrels à la cour – Le duc et ses
trompettistes: service et fidélité

Harmonies princières:
La cour en représentation: musique et cérémoniels – Les
trompettes aux tournois et à la guerre – Le son et le
pouvoir: les entrées solennelles;

De la musica à l’harmonie
du monde;

Au rythme des processions
et des mystères: Une société en ordre: la procession
religieuse;

Une musique
théâtralisée: le Mystère de la Passion – Le théâtre du
monde?

Musica: des
mathématiques à la science divine;

Les « inventeurs » de la
musica: Pythagore, Tubal et les allégories de la musique
– Les musiciens savants à la cour: entre théorie et pratique
– Musique et médecine: une image et un remède à la
mélancolie – Musicus et Praefigura Christi: le roi David
harpiste

L’harmonie du monde:
Les anges de l’Apocalypse et du Jugement dernier – Le cosmos
musical: l’harmonie des sphères et la musique des anges –
Une hymne à la beauté du monde.

K. de Coene, ‘Mijn wijsheid in een boek. Over het
verzamelen van kennis’. In: Meesterlijke Middeleeuwen.
Miniaturen van Karel de Grote tot Karel de Stoute,
800-1475. [Catalogus bij de gelijknamige tentoonstelling
in Leuven.] Zwolle/Leuven, 2002, 77-87.
Betreft met name de Middeleeuwse
encyclopedische traditie, de psychologische drijfveren achter
het verzamelen van wetenschappelijke kennis en de vorming van
(wetenschappelijke) collecties in middeleeuwse
bibliotheken.

J.J. Cohen, ‘The Flow of Blood in Medieval Norwich’.
In: Speculum. A Journal of Medieval
Studies 79 (2004), p. 26-65.

S.K. Cohn, The Black Death Transformed. Disease
and Culture in Early Renaissance Europe. New York,
2003.
Een
uitvoerige recensie van dit boek door Luke Demaitre is te
vinden op de website van The Medieval Review: www.hti.umich.edu/t/tmr/,
jaar 2003.

S.K. Cohn, The Black Death Transformed. Disease
and Culture in Early Renaissance Europe. New
York, 2003.

M. Connolly, ‘Practical Reading for body and Soul in
Some Later Medieval Manuscript Miscellanies’. In: Journal
of the Early Book Society for the Sudy of Manuscripts and
Printing History 10 (2007), p.
151-174.
Over de vermenging van medische en
religieuze formules, bezweringen en spreuken die in veel
middeleeuwse volkstalige verzamelhandschriften plaatsvindt, in
dit geval Engelse.

W.R. Cook en R.B. Herzman, The Medieval World
View. An Introduction. Tweede, herz. editie.
Oxford, 2004.
Tweede editie van het bekende
naslagwerk, dat nog altijd een goed overzicht biedt van het
onderwerp.

A. Cooper, Inventing the Indigenous. Local
Knowledge and Natural History in Early Modern Europe.
Cambridge [etc.], 2007.
Uit de boekbeschrijving van de
uitgever: "In the
wake of expanding commercial voyages, many people in early
modern Europe became curious about the plants and minerals
around them and began to compile catalogs of them. Drawing on
cultural, social and environmental history, as well as the
histories of science and medicine, this book argues that,
amidst a growing reaction against exotic imports – whether
medieval spices like cinnamon or new American arrivals like
chocolate and tobacco – learned physicians began to urge their
readers to discover their own “indigenous” natural worlds. In
response, compilers of local inventories created numerous ways
of itemizing nature, from local floras and regional
mineralogies to efforts to write the natural histories of
entire territories. Tracing the fate of such efforts, the book
provides new insight into the historical trajectory of such
key concepts as indigeneity and local knowledge."

C. Coppens en R. Tavernier, Hortus Botanicus. Vijf
eeuwen plantenboeken te Leuven. Leuven, 2004. Ex Officina
3.
Catalogus met
een inventarisatie van plantenboeken in België, verschenen bij
expositie.

S.
Corbellini, ‘Antwerpen ontmoet Venetië [Recensie van: J.
de Bruijn-van der Helm, F. van Buuren, M. van Donkelaar, G.
Gerritsen-Geywitz en O. Lie (ed.), in samenwerking met R.
Jansen-Sieben en J. van Aelst, Een koopman in Venetië. Een
Italiaans-Nederlands gespreksboekje uit de late
Middeleeuwen. Hilversum, 2001. Middelnederlandse
tekstedities 6].’ In: Madoc. Tijdschrift over de
Middeleeuwen 16 (2002), 109-111.

S. Corbellini, ‘[recensie van: J. de Bruijn-van der Helm,
F. van Buuren, M. van Donkelaar, G. Gerritsen-Geywitz en O.
Lie (ed.), in samenwerking met R. Jansen-Sieben en J. van
Aelst, Een koopman in Venetië. Een Italiaans-Nederlands
gespreksboekje uit de late Middeleeuwen. Hilversum, 2001.
Middelnederlandse tekstedities 6]’. In: Tijdschrift voor
Nederlandse Taal- en Letterkunde 119 (2003), 2, website:
www.leidenuniv.nl/host/mnl/tntl,
Web p. 54.]

W.J. Courtenay en J. Miethke (ed.), Universities
and Schooling in the Middle Ages. Leiden, 2000. Education
and Society in the Middle Ages and Renaissance 10.

K. Cregan, The Theatre of the Body. Staging Death
and Embodying Life in Early Modern London. Turnhout, 2008.
Late Medieval and Early Modern Studies 10. [Verschijnt mei
2008.]
Beschrijving door de uitgever: ‘This
study is a threefold investigation of understandings of
embodiment – as displayed in the playhouses, courthouses, and
anatomy theatres of London between 1540 and 1696. These dates
mark the waxing and waning of the Worshipful Company of
Barber-Surgeons’ domination of the practice of dissection in
London. In 1540 Henry VIII gave them his approval and
encouragement but by 1696 Edward Ravenscroft’s The
Anatomist: Or the Sham Doctor staged their loss of power.
This loss of power, the book contends, is symptomatic of a
major shift in the concept of embodiment. The book explains
the changing understanding of the human body throughout this
period by analysis of the interplay between the texts used in
and the material practices of three specific public sites: the
public playhouses, the Sessions House, and the Anatomy Theatre
of the Worshipful Company of Barber-Surgeons of London. […] In
presenting this analysis, the author argues that the quality
of embodiment begins to shift during this period from the
mid-sixteenth century and throughout the course of the
seventeenth century. In this shift one can observe how the
earlier, ‘traditional’ interpretation of embodiment is
intensified and resolidified into the beginnings of the
medicalized ‘modern’ body.’

C. Crisciani en A.P. Bagliani (ed.), Alchimia e
medicina nel Medioevo. Florence [etc.], 2003.
Micrologus’ Library 9.
Belangrijke maar moeilijk toegankelijke
bundel over de wisselwerking van twee belangrijke
artesgebieden door enkele van de grootste specialisten. De
meeste bijdragen zijn in het Italiaans, maar daarnaast zijn er
ook enkele in het Frans en is er één in het Engels. Overzicht
van de inhoud:

B. Cavarra, ‘Alchimia e
medicina nei testi bizantini’, p. 1-18;

P. Carusi, ‘Il filosofo e il
marinaio. Alchimia islamica e medicina alle prese con la
natura’, p. 19-32;

A.P. Bagliani, ‘Ruggero
Baccone e l’alchimia di lunga vita. Riflessioni sui testi’,
p. 33-54;

M.R. McVaugh, ‘Alchemy in
the Chirurgia of Teodorico Borgognoni’, p.
55-76;

M. Pereira, ‘L’alchimista
come medico perfetto nel Testamentum pseudolulliano’,
p. 77-108;

P. Barthélemy, ‘Les liens
entre alchimie et médicine. L’exemple de Guillaume Sedacer’,
p. 109-134;

C. Crisciani, ‘Artefici
sensati: experientia e sensi in alchimia e chirurgia (secc.
XIII-XIV)’, p. 135-160;

G. Zanier, ‘Procedimenti
farmacologici e pratiche chemioterapeutiche nel De
consideratione quintae essentiae’, p.
161-176;

A. Calvet, ‘À la recherche
de la médicine universelle. Questions sur l’élixir et la
thériaque au 14e siècle’, p. 177-216;

C. Crisciani, ‘Il farmaco
d’oro. Alcuni testi tra i secoli XIV e XV’, p.
217-246;

D. Jacquart, ‘Calcus et
pierres’, p. 247-264;

D. Kahn, ‘Recherches sur le
Livre attribué au pétendu Bernard le Trévisan (fin du XVe
siècle)’, p. 265-336;

A. Scotti, ‘Ipotesi per la
creazione di un repertorio digitale relativo alle ricette
mediche e alchemiche’, p. 337-370;

F. Abbri, ‘Conclusioni’, p.
371-378.

Samenvattingen van de
artikelen (in het Frans) zijn te vinden op:
www.sismelfirenze.it/micrologus/Pubblicazioni/library/

C. Crone, A. Rappert en G. Keil, ‘Arzneiöle als
formbestimmendes Element in der chirurgischen Fachliteratur
des Spätmittelalters’. In: C. Friedrich en S.
Bernschneider-Reif (ed.), m.m.v. D. Schierhorn, Rosarium
Litterarum. Beiträge zur Pharmazie- und
Wissenschaftsgeschichte. Festschrift für Peter Dilg zum 65.
Geburtstag. Eschborn, 2003, 67-104.
Over een belangrijk onderdeel van de
laatmiddeleeuwse chirurgische praktijk, gebaseerd op Duitse
bronnen. Met in bijlagen edities van vier teksten over
medicinale oliën.

M. Crosland, ‘Early Laboratories c. 1600 – c. 1800
and the Location of Experimental Science’. In: Annals of
Science. The History of Science and Technology 62 (2005),
nr. 2, p. 233-253.

W. Crossgrove, ‘The Vernacularization of Science,
Medicine, and Technology in Late Medieval Europe: Broadening
our Perspectives’. In: Early Science and Medicine 5
(2000), 47-63.

O. Cullin (ed.), La place de la musique dans la
culture médiévale. Turnhout, 2007. Rencontres Médiévales
Européenne 7.

K. van Dalen-Oskam en M. Meuwese, ‘Een vreemde vogel in de
Meermanno-Rijmbijbel’. In: Millennium. Tijdschrift voor
middeleeuwse studies 17 (2003), p.
13-25.
Over een
foutieve afbeelding van de sperwer in Maerlants
Rijmbijbel en het afbeelden van jachtvogels in
middeleeuwse handschriften.

K. van Dalen-Oskam, ‘[Recensie van: E. Huizenga, Tussen
autoriteit en empirie. De Middelnederlandse chirurgieën in de
veertiende en vijftiende eeuw en hun maatschappelijke
context. Hilversum, 2003. Artesliteratuur in de
Nederlanden 2].’ In: Amsterdamer Beiträge zur älteren
Germanistik 61 (2006), p. 297-298.

F.I.W.M. van Dam, Van den warmen baden… wat crachte dat
sy hebben / ende wie man sy gebrucken sal. Een poging tot
reconstructie van een zestiende-eeuwse kuurrreis. Vijf
kuurreisgidsen onderzocht. [Ongepubliceerde
doctoraalscriptie.] Utrecht, 2002.

P. van Dam en J.M. van Winter (red.), Theorie, praktijk
en verbeelding van de vasten. Themanummer Tijdschrift
voor Sociale Geschiedenis 29 (2003),
3.
Over de
Middeleeuwse eetcultuur.

P.J.E.M. van Dam en J.M. van Winter (gastred.),
Eetregimes in de Middeleeuwen. Themanummer
Tijdschrift voor Sociale Geschiedenis 29 (2003),
4.
Inhoud:

PJ.E.M. van Dam en J.M. van
Winter, ‘Theorie en praktijk van eetregimes in de
Middeleeuwen’;

J. van Moolenbroek, ‘Een
monastiek eetregime in de twaalfde en dertiende eeuw. De
voorschriften van de cisterciënzer orde en de exempels van
Conradus van Eberbach en Caesarius van
Heisterbach’;

K. Goudriaan, ‘Aan tafel bij
de broeders en zusters van het gemene
leven’;

M. Sherwood-Smith, ‘Vasten
en Vraatzucht in preken voor leken. De lessen van de
epistel- en evangeliepreken (ca. 1396)’;

P.J.E.M. van Dam,
‘Feestvissen en vastenvissen. Culturele, ecologische en
economische aspecten van de visconsumptie in de Nederlanden
in de Late Middeleeuwen’;

P. van Dael, ‘Voer voor
wormen en padden. Eten en gegeten worden in laatmiddeleeuwse
grafkunst en hellevoorstellingen’.

F. van Dam, ‘Tussen Hellebad en Liefdesbad. Het bad als
beeldspraakelement’. In: Madoc. Tijdschrift over de
Middeleeuwen 20 (2006), nr. 2, p. 75-86.

P. van Dam, ‘Middeleeuwse bedrijven in zout en zel in
Zuidwest-Nederland. Een analyse op basis van de
moerneringsrekening van Puttermoer van 1386’. In: Jaarboek
voor Middeleeuwse Geschiedenis 9 (2006), p.
85-115.
Interessant artikel over de
laatmiddeleeuwse zoutwinning in Zeeland en Brabant, en de
sociaal-economische factoren die daarbij betrokken waren.
Summary van de auteur: ‘In the Late Middle
Ages a salt-producing industry existed in the Southwestern
Netherland, extracting salt from salt water floded peat. This
article investigates the economic changes in the production
process, in particular the transition from a medieval
entreprise where one owner controlled all production factors,
into an early modern entreprise controlled by large
collectives of investors. This coincided with processes of
specialization, increasing transport distances, and changes in
energy use and in the type of raw material. the article
relates the development of the industry to long-term landscape
changes. The main case study concerns a salt extraction at the
river island of Putten. Markets for the products were found in
Brabant and Flanders.’

O. Damme, ‘Bibliografische nota’s 114’. In: Sci.
Hist. 31 (2005), nr. 2,
167-230.
Biedt
schat aan bibliografie over de wetenschapsgeschiedenis en de
artesliteratuur van de afgelopen drie, vier jaar.

S.M.I. Damstra-Wijmenga, ‘Betekenis van Mondino de Luzzi
voor het anatomisch onderwijs. Aanvang van het anatomisch
onderzoek bij de mens’. In: Geschiedenis der
Geneeskunde 10 (2004), 4-13.

J. Dangler, Mediating Fictions. Literature, Women
Healers and the Go-Between in Medieval and Early Modern
Iberia. Lewisburg, 2001.

K. Davids, ‘Craft secrecy in Europe in the Early
Modern Period: A Comparative View’. In: Early Science And
Medicine. A Journal for the Study of
Science, Technology and Medicine in the Pre-Modern
Period 10 (2005), nr. 2, p.
341-348.

K. Davids, ‘Public Knowledge and Common Secrets.
Secrecy and its Limits in the Early-Modern Netherlands’. In:
Early Science And Medicine. A Journal
for the Study of Science, Technology and Medicine in the
Pre-Modern Period 10 (2005), nr. 2, p.
411-427.

W. Davies, G. Halsall en A. Reynolds (ed.), People
and Space in the Middle Ages, 300-1300. Met illustraties
door A. Langlands. Turnhout, 2006. Studies in the
Early Middle Ages 15.
Online-recensie door J. Strothmann in
The Medieval Review 08.04.05.

H. Deelstra, "De oudste keure over de vervalsing van
eetwaren te Antwerpen (1312)". In: Geschiedenis der
Geneeskunde 11 (2007), nr. 5, p. 281-287.

L. Demaitre, ‘Domesticity in Middle Dutch “Secrets of Men
and Women”’. In: Social History of Medicine 14 (2001),
1-25.

M. Dembińska, Food and Drink in Medieval
Poland. Vert. M. Thomas. Ed. W.W. Weaver.
Philadelphia, 1999.

P. Depreux (ed.), Les élites et leurs espaces.
Mobilité, rayonnement, domination (du VIe au
XIe siècle). Turnhout, 2007. Haut
Moyen Âge 5.

M.-C. Déprez-Masson, Technique, mot et image. Le
De re metallica d'Agricola. Turnhout, 2006. De
Diversis Artibus 75.
Uit de begeleidende tekst van
Brepols : ‘Créer un langage technique: tel fut le défi à
relever par Agricola, un médecin et humaniste saxon de la
Renaissance, lorsqu'il voulut rédiger le premier traité
technique complet concernant la métallurgie extractive,
activité qui faisait alors la richesse de l'État saxon. En
effet, on ne peut rédiger un texte technique sans utiliser un
langage technique. Cette étude nous fait découvrir les
méthodes linguistiques et iconographiques forgées par Agricola
pour son De re metallica, un ouvrage qu'utilisèrent les
exploitants miniers à travers toute l'Europe jusqu'à la
Révolution industrielle.’

J. Dequeker, G. Fabry en L. Vanopdenbosch, ‘De processie
van kreupelen naar Jeroen Bosch (ca. 1450-1516): een
historische analyse’. In: Millennium. Tijdschrift
voor middeleeuwse studies 15 (2001),
140-153.
Analyse
vanuit modern-medisch perspectief van de ziekten, wonden en
aandoeningen van een reeks van 31 afgebeelde kreupelen door
een zestiende-eeuwse navolger van Jeroen Bosch in een tekening
uit ca. 1530-1540. Geeft prachtig beeld van de belangrijkste
ziekten in deze periode.

J. Dequeker, De kunstenaar en de dokter – Anders kijken
naar schilderijen. Leuven, 2006.
Opvallend boek van een medicus over
waarneembare symtomen van ziekten en afwijkingen bij mensen
die zijn afgebeeld op schilderijen, tekeningen en etsen,
waarvan veel van middeleeuwse origine. Een voorbeeld is een
handschrift met taferelen uit de Roman de la
Rose.

S. Deschauer, ‘Zur Durchführung der Neunerprobe in frühen
deutschen Rechenbüchern’. In: Sufhoffs Archiv. Zeitschrift
für Wissenschaftsgeschichte 85 (2001), 129-137.

Y. Desplenter, ‘Liber magnus of liber parvus:
niet alleen een zaak van middeleeuwse geneeskundigen [Recensie
van: E. Huizenga, Tussen autoriteit en empirie. De
Middelnederlandse chirurgieën in de veertiende en vijftiende
eeuw en hun maatschappelijke context. Hilversum, 2003.
Artesliteratuur in de Nederlanden 2]’. In: Queeste.
Tijdschrift over middeleeuwse letterkunde in de
Nederlanden 12 (2006), nr. 2, p.
168-175.
Uitvoerig en (deels terecht, EH) erg
kritisch.

Y. Desplenter, ‘Vrouwe, laet Jan de mamme suyken /
Barthelmees is een kolkuyken. Een Middelnederlandse cisiojaan
in een bijzonder Hollands psalter (ca. 1485)’. In: Queeste.
Tijdschrift over middeleeuwse letterkunde in de
Nederlanden 15 (2008), nr. 1, p. 36-54. Themanummer:
Tweespraak. Het continuüm van Middelnederlandse literatuur
en Latinitas.

F. Dominguez Reboiras, P. Vittalba-Varneda en P. Walter
(ed.), Arbor scientiae. Der Baum des Wissens von Ramon
Llull. Akten des Internationalen Kongresses aus Anlass des
40-jährigen Jubiläums des Raimundus-Llullus-Instituts der
Universität Freiburg, 29. September – 2. Oktober
1996. Turnhout, 2002. Instrumenta patristica
et mediaevalia 42. Subsidia Llulliana 1.

A.-M. Doyen-Higuet, ‘Contribution à l’histoire de la
médecine vétérinaire: à propos des textes hippiatriques
grecs’. In: Scientiarum Historia 27 (2001),
3-52.
Met veel
prachtige kleurenafbeeldingen uit een Grieks hippiatrisch
handschrift.

I. Draelants, ‘La question ou le débat scolastique
comme formes du discours scientifique dans les encyclopédies
naturelles du XIIIe siècle: Thomas de Cantimpré et
Vincent de Beauvais’. In: Scientiarum Historia.
Tijdschrift voor de geschiedenis van de wetenschappen en de
geneeskunde 31 (2005), nr. 2, p.
125-153.
Ook van
belang voor de Middelnederlandse artes in verband met
Maerlants connectie met deze encyclopedieën, onder andere in
zijn Der naturen bloeme.

S. Dupré, ‘Ausonio´s Mirrors and Galileo´s Lenses.
The Telescope and Sixteenth-Century Practical Optical
Knowledge’. In: Galilaeana. Journal of Galilean Studies
2 (2005), p. 145-180.

W. Eamon, ‘Alchemy in Popular Culture. Leonardo
Fioravanti and the Search for the Philosopher’s Stone’. In:
Early Science and Medicine 5 (2000), 196-213.
Themanummer: Alchemy and Hermeticism.

W. Eamon, ‘The Charlatan’s Trial. An Italian Surgeon
in the Court of King Philip II, 1576-1577’. In:
Cronos. Cuadernos Valencianos de Historia de
la Medicina y de la Ciencia 8
(2005), p. 3-30.

Early Science and Medicine. A Journal For the
Study of Science, Technology and Medicine in the Pre-Modern
Period 8 (2003), no. 4. Themanummer: “The
Reception of Aristotle’s Physical Works in the Middle Ages.
Essays in Memory of Jozef Brams”.
In dit themanummer o.a. de volgende
artikelen:

P. Bakker, ‘Guiral Ot et le
mouvement. autour de la question De motu conservée
dan sle manuscrit Madrid, Biblioteca Nacional, 4229’, p.
298-319;

M. Dunne, ‘Thirteenth and
Fourteenth-Century Commentaries on the De Longitudine et
breviate vitae’, p. 320-335;

G. Galle, ‘Schoilastic
Explanations of Why Local Motion Generates Heat’, p.
336-370;

J. Hamesse, ‘Les instruments
de travail philosophiques médiévaux. Témoins de la réception
d’Aristote’, p. 371-386;

A. van Oppenraay, ‘The
Reception of Aritotle’s History of Animals in the
Marginalia of some Latin Manuscripts of Michael Scot’s
Arabic-Latin Translation’, p. 387-403.

B.S. Eastwood, The Revival of Planetary Astronomy
in Carolingian and Post-Carolingian Europe.
Aldershot, 2002. Variorum Collected Studies
Series 729.

E. Edson en E. Savage-Smith, Medieval Views of the
Cosmos. Picturing the Universe in the Christian and Islamic
Middle Ages. Oxford, 2004.

W. S. van Egmond en M. Mostert (red.), Spelen in
de Middeleeuwen. Over schaken, dammen, dobbelen en
kaarten. Hilversum, 2001. [ubm
17]
Marco MostertA.P. Orbán, ‘“Ieder
spel is ijdelheid”: Enkele visies op het ‘spel’ in de
oudchristelijke en middeleeuwse Latijnse
literatuur’;

Johann-Christian Klamt en Lia Couwenberg, ‘De moraal van
het schaakspel versus het dobbelen: bekende en minder bekende
voorstellingen opnieuw bekeken’;

Remke Kruk,
‘Is schaken wel een spel voor heren? Over het schaakspel in de
middeleeuwse Arabische cultuur’;

René Stuip,
‘Een les voor de koning’;

Marco Mostert,
‘Kansspelen in laatmiddeleeuws Italië’.

F. Egmond e.a. (red.), Het walvisboek. Walvissen en
andere zeewezens beschreven door Adriaen Coenen in 1585.
Zutphen, 2004.
Uit de beschrijving op de website van
de uitgever: ‘Aan het einde van de 16de eeuw speurde de
Scheveningse jutter Adriaen Coenen de Nederlandse stranden af
op zoek naar aangespoelde zeewezens. Zijn mooiste en
zeldzaamste vondsten legde hij vast in enkele manuscripten
boordevol aantekeningen en wonderlijke, kleurrijke
illustraties – van een doodgewone haring tot een exotische
maanvis. Zijn werk bevat de eerste Europese tekeningen van
walvissen, in een naïeve, maar buitengewoon levendige stijl.
Daarmee vormen zijn manuscripten een document van onschatbare
waarde over de natuur in Coenens tijd. Het Walvisboek bevat
een zeer ruime selectie van teksten en sprekende, in de
oorspronkelijke waterverfkleuren overgenomen afbeeldingen uit
het werk van Adriaen Coenen. De begeleidende teksten geven in
modern Nederlands Coenens eigen woorden weer, waarbij zijn
manier van schrijven – geestig, levendig, vol anekdotes,
persoonlijk en bepaald niet literair – zo veel mogelijk is
gerespecteerd. Bovendien vullen actuele marien-biologische
gegevens de 16de-eeuwse observaties aan en wordt de informatie
geplaatst binnen de bredere context van de Noord-Europese
geschiedenis van deze periode.’

M. Ehrefeuchter en T. Ehlen (ed.), Als das wissend die
meister wol. Beiträge zur Darstellung und Vermittlung von
Wissen in Fachliteratur und Dichtung des Mittelalters und der
frühen Neuzeit. Walter Blank zum 65.
Geburtstag. Frankfurt am Main,
2000. [Recensie: R. Jansen-Sieben in
Scientiarum Historia 28 (2002), 95-96.]

S. Eisner (ed.), A Treatise On The Astrolabe.
Norman, 2002. Variorum Edition of The Works Of Geoffrey
Chaucer 6, pt. 1.

H. Elkhadem en W. Bracke (ed.), Simon Stevin,
1548-1620. L'émergence de la nouvelle science.
Turnhout, 2004. Publications of the
Belgian Royal Library.

M. Elsakkers, ‘In pain you shall bear children (Gen.
3:16): medieval prayers for a safe delivery’. In: Anne-Marie
Korte (ed.), Women and Miracle Stories. A Multidisciplinary
Exploration. Leiden, 2001, 179-209. Studies in the history
of Religion 88.

M. Elsakkers, ‘Abortion, poisoning, magic and
contraception in Eckhardt’s Pactus Legis Salicae’.
In: W. Pijnenburg, A. Quak en T. Schoonheim (ed.),
Quod Vulgo Dicitur. Studien zum Altniederländischen.
Amsterdam, 2003, p. 233-267. Amsterdamer Beiträge zur Älteren
Germanistik 57.

M. Elsakkers, ‘Her anda neylar: An Intriguing
Criterion for Abortion in Old Frisian Law’. In:
Scientiarum Historia. Driemaandelijks tijdschrift
voor de geschiedenis van de geneeskunde, wiskunde en
natuurwetenschappen 30 (2004), p.
107-154.
Ongewoon
doorwrocht artikel over een opvallend verschijnsel, namelijk
de onvrijwillige abortus in Oudfriese wetsteksten van de elfde
tot de veertiende eeuw. Marianne Elsakkers brengt met de zeer
grondige documentatie (ondersteund door een notenapparaat van
dertien pagina’s!) het onderwerp, dat ze ook besprak in haar
lezing op de WEMAL-studiedag in november 2003, volledig tot
leven. Aan de orde komen onder andere de rol van vrouwelijke
getuigen bij rechtszaken die onvrijwillige abortus behandelen,
en de incorporatie van een medische tekst (Gynaecia van
Vindicianus) in de Oudfriese wetten. Daarbij worden regelmatig
Middelnederlandse gynaecologische en obstetrische teksten
betrokken.

H. van Engen e.a. (red.), Tijd in de Middeleeuwen.
Themanummer Madoc 17 (2003), nr. 4.

J. R. Enterline, Erikson, Eskimos & Columbus.
Medieval European Knowledge of America. Baltimore,
2002.

C.N. Fabbri, ‘Treating Medieval Plague. The
Wonderful Virtues of Theriac’. In: Early Science and
Medicine 12 (2007), nr. 3, p. 247-283. Speciale
aflevering: Medieval and Early Modern Medicine, Alchemy and
Magic (Part I). Alleen nog online te raadplegen op:
www.ingentaconnect. com/content/brill/esm/2007.
Uit de abstract:
‘This paper
examines one of the most popular remedies in medieval plague
medicine, namely theriac, and explores possible reasons for
its remarkable continuity in the late medieval and early
modern medical tradition. Theriac, reputed as a universal
antidote since ancient times, was a complex compound, composed
of multiple ingredients, difficult to prepare, and subject to
strict manufacturing and commercial controls. The paper
centers on the therapeutic applications of theriac and on its
relative pharmacologic efficacy in treating the symptoms of
plague. The consistent use of theriac in plague medicine
attests not only to the conservatism of medieval medical
practice, but also to an underlying solidly founded rationale
that combined humoral doctrine, empiric observation, and
pharmacologic effect.’

A. Faems, ‘[Recensie van: V. Fraeters, Gods gouden
thesaurus. Het Middelnederlandse handschrift Wenen, ÖNB, 2372
in de alchemistische traditie. Leuven, 1999. Antwerpse
Studies over Nederlandse Literatuurgeschiedenis 3]’. In:
Spiegel der Letteren. Tijdschrift voor Nederlandse
literatuurgeschiedenis en voor literatuurwetenschap 42
(2000), 341-343.

Faems, A. ‘[Recensie van: A. Berteloot en D. Hellfaier
(ed.), Jacob van Maerlants ‘Der naturen bloeme’ und das
Umfeld. Vorläufer – Redaktionen – Rezeption. Münster
[etc.]. 2001. Niederlande-Studien 23]’. In: Millennium.
Tijdschrift voor middeleeuwse studies 17 (2003), p.
66-70.
Zie
W-mail 3 (2002), nr. 2, p. 17.

A. Faems, ‘[Recensie van: E. Huizenga (ed.), Het Weense
arteshandschrift. Hs. Wenen, Österreichische
Nationalbibliothek, 2818. Diplomatische editie. Hilversum,
2004. Middeleeuwse Verzamelhandschriften uit de Nederlanden
10; en van E. Huizenga, Bitterzoete Balsem. Geneeskunde,
chirurgie en farmacie in de late Middeleeuwen. Hilversum,
2004]’. In: Millennium. Tijdschrift voor middeleeuwse
studies 20 (2006), nr. 1, p. 87-89.

L. Fagnart, ‘L’Appartement des bains de François
Ier à Fontainebleau. Certitudes et conjectures
autour des œuvres de Léonard de Vinci.’ In: Journal de la
Renaissance 5 (2007), p. 117-127. Themanummer: Les
machines proto-industrielles de Léonard.

P. Falchetta, Fra Mauro's Map of the World.
Turnhout, 2006. Terrarum Orbis 5.
Toelichting op de website van de
uitgever: ‘Fra Mauro’s map of the world – a masterpiece of
western cartography, composed around 1450 – has until now
never been the subject of a modern study, despite its immense
renown. The map has been reproduced and cited in hundreds of
books, but the most recent full study was in 1806: Placido
Zurla’s Il mappamondo di Fra Mauro. In 1956 a facsimile
edition on 46 sheets, accompanied by the transcription of the
whole corpus of inscriptions (about 3000), was published. The
present study aims at an analysis and an in-depth study of
this important document, offering the reader an understanding
within its contemporary cultural framework.’

G.B. Ferngren, E.J. Larson en D.W.Amundsen (ed.),
The History of Science and Religion in the Western
Tradition. An Encyclopedia. New York [etc.], 2000. Garland
Referece Library of the Humanities 1833.

P. Feuersten (ed.), “Gots verhengnis und seine
straffe”. Zur Geschichte der Seuchen in der Frühen
Neuzeit. Wiesbaden, 2005. Ausstellungskataloge der
Herzog August Bibliothek 84.
Katalogus bij een gelijknamige
tentoonstelling over de pest.

C. Fisher, Flowers in Medieval Manuscripts.
Toronto [etc.], 2004.

M. Folkerts, Essays on Early Medieval
Mathematics. Aldershot, [verschijnt februari 2003].
Variorum Collected Studies Series 751.

M. Folkerts, The Development of Mathematics in
Medieval Europe. The Arabs, Euclid, Regiomontanus.
Aldershot, 2006. Variorum Collected Studies Series
811.

V. Fraeters, `"Vanden leeuwe wert hi lam". Alchemie
en religie in de Middelnederlandse vertaling van Tabula
chemica'. In: Tijdschrift voor Nederlandse Taal- en
Letterkunde 115 (1999), 97-112.

V. Fraeters, Gods gouden thesaurus. Het
Middelnederlandse handschrift Wenen, ÖNB, 2372 in de
alchemistische traditie. Leuven, 1999. Antwerpse Studies
over Nederlandse Literatuurgeschiedenis 3.

V. Fraeters, ‘Schrijven om niet begrepen te worden.
Hermetisch taalgebruik in Middelnederlandse alchemistische
teksten’. In: R. Jansen-Sieben, J. Janssens en F. Willaert
(red.), Medioneerlandistiek. Een inleiding tot de
Middelnederlandse letterkunde. Hilversum, 2000, 263-274.
Middeleeuwse Studies en Bronnen 69.

J. France (ed.), Medieval Warfare 1000-1300.
Aldershot, 2006. The International Library of Essays on
Military History.

D. Freedberg en D. Pegler (ed.), Fungi. The Paper
Museum of Cassiano dal Pozzo, Natural History Series, II.
3 Dln. Londen, 2005. The Royal Collection in association with
Harvey Miller. Series B - Natural History of the
Paper Museum of Cassiano dal
Pozzo.
Uitgave van een bijzondere collectie
natuurtekeningen. Uit de
catalogus van de uitgever: ‘These three volumes catalogue the
extensive corpus of mycological drawings in the Paper Museum
of Cassiano dal Pozzo (1588-1657). Executed in watercolour
between 1625 and 1630 and depicting fungi native to Umbria and
the environs of Rome, they constitute the first sustained
attempt to survey all the larger fungi of a region, recording
in detail the stages of their growth. Laden with notes on
colour, smell, taste, weight, season and the locality in which
the specimens had been found, the almost six hundred folios
were commissioned by Federico Cesi (1585-1630), founder of
Europe’s first scientific academy, the Accademia dei Lincei.
They were acquired by Cassiano dal Pozzo after Cesi’s death
and were greatly admired by those who saw them in the
seventeenth and eighteenth centuries. Thought to have been
lost until their rediscovery in 1979 in the library of the
Institut de France in Paris, the drawings are also remarkable
for their pioneering use of the microscope, a novel instrument
given to Cesi in 1624 by Galileo and used throughout the pages
of these manuscripts to enhance the direct observation of
nature. Also included are drawings of fungi commissioned by
Cassiano and his brother Carlo Antonio dal Pozzo now in the
Royal Library, Windsor Castle, and an early set of copies of
the Cesi originals in the library of the Royal Botanic Gardens
at Kew. Each drawing is reproduced in colour with accompanying
text, and two introductory essays discuss the scientific
investigations and collecting activities of Cesi and Cassiano
and the importance of these drawings in the history of science
and art.’

R. French, Ancients and Modern in the Medical
Sciences. From Hippocrates to Harvey. Aldershot, 2000.
Variorum Collected Studies Series 685.

R. French, Ancients and Moderns in the Medical
Sciences. From Hippocrates to Harvey. Aldershot,
Hampshire, 2000. VCSS 685.

R. French, Canonical Medicine. Gentile da Foligno
and Scholasticism. New York, 2001. [Recensie door J.
Ziegler in: Isis. An International Review Devoted to the
History of Science and its Cultural Influences 94 (2003),
p. 141-143.]

R. French, Medicine Before Science. The Business
of Medicine from the Middle Ages to the Enlightenment.
Cambridge, 2003.

R. French, Medicine before Science. The Business
of Medicine from the Middle Ages to the Enlightenment.
Cambridge, 2003.

G. Freudenthal, Science in the Medieval Hebrew and
Arabic Traditions. Aldershot, 2004. Variorum Collected
Studies Series 803.

C. Frugoni en W. McCuaig, The Middle Ages on the
Bridge of Your Nose. Glasses, Buttons, and Other Medieval
Inventions. Columbia, 2003.

C. Frugoni, Books, Banks, Buttons.
And Other Inventions from the Middle
Ages. Vert. W. McCuaig. New York. Columbia,
2003. [Vert. uit het Italiaans: Medioevo sul naso.
Occhiali, bottoni e altre invenzioni
medievali. Laterza,
2001.]
Bij
verschijning licht gewijzigde titel – zie W-mail 4
(2003), 2, p. 18. Schitterend geïllustreerde Engelse vertaling
van bijzonder boeiend overzicht van middeleeuwse uitvindingen.
Uit een bespreking: ‘This
enchanting tale, masterfully recounted by a pre-eminent
historian of the Middle Ages, reveals the fertile imagination
and extraordinary inventiveness of a period whose legacy to
the modern world included not just books, banks, and buttons,
but also eyeglasses, playing cards, pasta, table forks,
underwear, the mechanical clock, and domesticated cats inside
the house.’ In het
volgende nummer van W-mail zal een recensie van dit
boek worden opgenomen.

F. Fürbeth, Heilquellen in der deutschen
Wissensliteratur des Spätmittelalters. Zur Genese und Funktion
eines Paradigmas der Wissensvermmittlung am Beispiel des
‘Tractatus de balneis naturalibus’ von Felix Hemmerli und
seiner Rezeption. Mit einer Edition des Textes und seiner
frühneuhochdeutschen Übersetzung. Wiesbaden, 2004.
Wissenliteratur im Mittelalter 42.
Belangrijke studie over een belangrijk
onderdeel van de laatmiddeleeuwse geneeskunde. Vgl. ook
Fabiola van Dam in W-mail 4 (2003), nr. 2, p.
10-15.

F. Furlan, ‘In margine allédizione degli Ex ludis
rerum mathematicarum: Ossia osservazioni e note per
l’edizione di un testo scientifico e delle sue figure.’
In: Revue d’Histoire des Sciences 59
(2006), nr. 2, p. 197-218. Themanummer: P. Caye en T. Gontier
(ed.), Mathématiques et savoir à la Renaissance.
[Alternatieve titel: Marginalia to an edition of
Ex ludis rerum mathematicarum: ‘Observations and Notes
for the Publication of a Scientific Text and its
Figures’.]

A. Gajewski en Z. Opacic (ed.), The Year 1300 and
the Creation of a New European Architecture. Turnhout,
2007. Architectura Medii Aevi 1.

F. Garbari en L. Tongiorgi Tomasi, Flora.
The Erbario
Miniato and other Drawings. 2
Dln. Turnhout, 2007.
Editie van een prachtig herbarium. Uit
de tekst van de uitgever: "The drawings were commissioned by
Federico Cesi, Prince of Acquasparta (1585–1630), founder of
Europe’s first scientific academy, the Accademia dei Lincei in
Rome, and were acquired by Cassiano dal Pozzo after Cesi’s
death. Botanical drawings commissioned by Cassiano himself and
his brother Carlo Antonio dal Pozzo are presented at the end
of the catalogue. Most of the drawings represent the native
flora of central Italy, but mycological specimens, rarities
from across Europe and recently imported species such as the
crown imperial, the tobacco plant, the tomato and the
aubergine are also included. Each drawing is reproduced in
colour, and its botanical, medicinal and historical aspects
discussed in the accompanying text. An introductory essay
places the drawings in their art- and botanico-historical
contexts, with comparative illustrations of earlier and
contemporary plant illustrations."

L. García-Ballester, Medicine in a Multicultural
Society. Christian, Jewish and Muslim practitioners in the
Spanish Kingdoms, 1222-1610. Aldershot, 2001.
Variorum Collected Studies Series
702.

L. García-Ballester, Galen and Galenism. Theory
and Medical Practice from Antiquity to the European
Renaissance. Ed. J. Arrizabalaga, M. Cabré,
L. Cifuentes en F. Salmón. Aldershot, 2002. Variorum
Collected Studies Series 710.

R.J.G.A.A. Gaspar (ed.), Ambrosius Zeebout,
Tvoyage van Mher Joos van Ghistele. Hilversum, 1998.
Middeleeuwse Studies en Bronnen 58.

D. Geirnaert, ‘Oudfranse verzen in een Middelnederlands
rekeningenboek’. In: Biekorf. West-Vlaams Archief voor
Geschiedenis, Archeologie, Taal- en Volkskunde 103 (2003),
nr. 3, p. 231-235.
Kort, maar
uit oogpunt van codicologie en receptiegeschiedenis erg
interessant stuk, over het voorkomen van Oudfranse verzen uit
de Roman de la rose in een rekeningenboek, een puur
praktisch handschrift van de veertiende-eeuwse Bruggeling
Simon de Rikelike.

O. Gelderblom, ‘The Decline of Fairs and Merchant
Guilds in the Low Countries, 1250-1650’. In:
Jaarboek voor Middeleeuwse Geschiedenis 7 (2004), p.
199-238.

G. van Gemert e.a. (red.), Orbis doctus, 1500-1850.
Perspectieven op de geleerde wereld van Europa. Plaatsen en
personen. Opstellen aangeboden aan professor dr. J.A.H.
Bots. Amsterdam [etc.], 2005. Studies van het Instituut
Pierre Bayle voor Intellectuele Betrekkingen tussen de
Westeuropese Landen in de nieuwe tijd
34.
Bijdragen in
het Nederlands, Duits, Engels en Frans. Samenvatting uit de
electronische nieuwsbrief NedCultuur 20 (2005), nr. 6:
‘[…] bevat achttien artikelen op het gebied van de
intellectuele geschiedenis van de vroeg-moderne tijd. Een
aantal bijdragen betreft de plaatsen waarin de productie van
wetenschap en de uitwisseling van kennis tussen geleerden
plaatsvonden. Dit waren bijvoorbeeld kloosters, vorstelijke
hoven, militaire academies, literaire genootschappen, tuinen
en uitgeverijen. Andere bijdragen zijn meer gericht op
individuele geleerden […]. Onderwerp van onderzoek is de
wetenschapsgeschiedenis van West-Europa en daarbij zijn enkele
artikelen toegespitst op verschijnselen in Nederland.[…] De
opstellen zijn opgedragen aan Hans Bots, directeur van het
Pierre Bayle Instituut van de Radboud Universiteit Nijmegen,
ter ere van diens emiraat.’

D. Gentilcore, Medical Charlatanism in Early
Modern Italy. Oxford, 2006.
Uit de beschrijving van de uitgever:
‘From the mid-sixteenth century onwards, the Italian
Protomedicato tribunals, Colleges of Physicians, or Health
Offices (jurisdiction varied from state to state) required
charlatans to submit their wares for inspection and, upon
approval, pay a licence fee in order to set up a stage from
which to perform and sell them. The licensing of charlatans
became an administrative routine. As far as the medical
magistracies were concerned, charlatans had a defineable
identity, constituting a specific trade or occupation. This
book studies the way charlatans were represented, by
contemporaries and by historians, how they saw themselves and,
most importantly, it reconstructs the place of charlatans in
early modern Italy. It explores the goods and services
charlatans provided, their dealings with the public and their
marketing strategies. It does so from a range of perspectives:
social, cultural, economic, political, geographical,
biographical and, of course, medical. Charlatans are not just
some curiosity on the fringes of medicine: they offered health
care to an extraordinarily wide sector of the population.;
Moreover, from their origins in Renaissance Italy, the Italian
ciarlatano was the prototype for itinerant medical
practitioners throughout Europe. This book offers a different
look at charlatans. It is the first to take seriously the
licences issued to charlatans in the Italian states, compiling
them into a 'charlatans database' of over 1,300 charlatans
active throughout Italy over the course of some three
centuries. In addition, it makes use of other types of
archival documents, such as trial records and wills, to give
the charlatans a human face, as well as a wide range of
artistic and printed sources, not forgetting the output of the
charlatans themselves, in the form of handbills and
pamphlets.’

W.E. Gerabek, B.D. Haage, G. Keil en W. Wegner (ed.),
Enzyklopädie Medizingeschichte. Berlijn [etc.],
2004.
Onmisbaar
voor iedereen die zich met de geschiedenis van de geneeskunde
bezighoudt; 1544 pagina’s in één band (!). Uit de folder van
de uitgever: ‘Die Enzyklopädie Medizingeschichte bietet
handlich in einem Band eine Übersicht über das Gesamtgebiet
der Medizingeschichte von den frühen Hochkulturen bis in die
heutige Zeit. Die Beiträge sind von Spezialisten
ihres Fachgebietes verfasst. Ziel des Werkes ist eine
wissenschaftliche Darstellung der Medizingeschichte in Sach-
und Personenartikeln anhand grundlegender Sekundärliteratur.
Die Enzyklopädie ist so angelegt, dass in Übersichtsartikeln
wichtige Teilgebiete - z. B. Chirurgie in der Antike, im
Mittelalter, in der Neuzeit, aber auch Mesopotamische,
Ägyptische Medizin, Zahnmedizin, Apothekenwesen, Heilkunde der
Romantik und nationalsozialistische Medizin - erschlossen
werden. Hinzu kommt die große Zahl der Einzelartikel, die
Fachautoren, anonym überlieferte Werke, Heilmittel,
Krankheiten u.a. vertieft behandeln. Illustrationen
unterstützen die Wissensvermittlung.’

W.P. Gerritsen, ‘De wereld volgens een zestiende-eeuwse
arts. Joos Balbian en de alchemie’. In: Madoc. Tijdschrift
over de Middeleeuwen 19 (2005), nr. 2, p. 85-89.
[Bespreking van: A. van Gijsen, Joos Balbian en de steen
der wijzen. De alchemistische nalatenschap van een
zestiende-eeuwse arts. Leuven, 2004. Antwerpse Studies
over Nederlandse Literatuurgeschiedenis 9.]

W.P. Gerritsen, ‘De eenhoorn, de Bijbel en de Physiologus.
De metamorfose van een Oud-Indische mythe’. In: Queeste.
Tijdschrift over middeleeuwse letterkunde 14 (2007), nr.
1, p. 78-87. Themanummer: Wonder groet. Het wonderbaarlijke
in Middelnederlandse teksten.
Prachtig artikel over de rol van de
eenhoorn in verschillende klassieke en middeleeuwse werken,
waaronder wetenschappelijke; in dezelfde traditie over de
verhouding tussen literatuur en wetenschap waarover Gerritsen
al eerder mooie beschouwingen schreef. (Zie bijvoorbeeld W.P.
Gerritsen, De clepsydra, een tunnel naar de antipoden, en
de natuur in een middeleeuwse proeftuin. Een beschouwing over
wereldbeeld en natuur in de Middeleeuwen. Voordracht,
uitgesproken ter gelegenheid van de viering van de 342ste dies
natalis der Rijksuniversiteit te Utrecht op 17 maart 1978 in
de Domkerk. Utrecht, 1978; en: W.P. Gerritsen, ‘Mandeville en
het astrolabium’. In: De nieuwe Taalgids 76 (1983), p.
481‑495.)

W.P. Gerritsen, Europa’s leerschoool: de zeven vrije
kunsten. Een rondgang langs Leidse handschriften. Leiden,
2007. Scaliger Lezingen 3.
Beschrijft middeleeuwse handschriften,
aanwezig in de Universiteitsbibliotheek van Leiden, rondom het
thema van de zeven artes liberales.

E. Gertsman (ed.), Visualizing Medieval
Performance. Perspectives, Histories, Contexts. Aldershot,
2008.

E. Gesbert, ‘Les jardins du Moyen Âge: du
XIe au début du XIVe siècle’. In:
Cahiers de Civilisation Médiévale 46 (2003), p.
381-408.

Geschiedenis der Geneeskunde 11 (2006), nr. 4.
Themanummer: R. Meerman en A. Oerlemans (ed.), Van
menstruatie tot magie. Middeleeuwse geneeskunde in al haar
facetten.
Zeer interessant en bijzonder fraai
verzorgd themanummer, met talloze (kleuren-) illustraties, dat
een veel breder palet biedt dan alleen de middeleeuwse
geneeskunde. Zeer toegankelijk en de moeite waard, zoals een
overzicht van de inhoud laat zien:

M. Blankert, ‘Kijken of
wijken: de ogen van de charadrius. Prognosticaties over
genezing of dood in de Middeleeuwen’, p.
4-10;

A. Oerlemans en L.
Zantkuijl, ‘Conceptie in de Middeleeuwen. De ondergeschikte
rol van het vrouwelijk zaad’, p. 11-17;

F. Celie en N. Synhaeve,
‘Monsters. Ideeën uit de late Middeleeuwen over de oorzaak
van hun misvorming’, p. 18-24;

M. Cissen,
‘Wereldgeschiedenis en mensenleven als symbolen. Levensfasen
van de mens en de tijdperken van de wereld als voorbeeld
voor het allegorisch denken in de Middeleeuwen’, p.
25-30;

A. Haasnoot en A. Planting,
‘Als een bloeiende boom… Enkele laatmiddeleeuwse visies op
de menstruatie’, p. 31-37;

M. Raaphorst, ‘Magie in
oud-Engelse kruidenboeken. Op zoek naar een verklaring voor
de verschillen in magie in de “Lacnunga” en de “Old English
Herbarium”’, p. 38-43;

S. van Bavel, ‘“Klikspaan,
boterspaan, mag niet door mijn straatje gaan!” Melaatsheid
in de Middeleeuwen: een bedreiging van gezondheid en
zedelijk gedrag voor de samenleving’, p.
44-50;

M. Aerts en N. Hoekstra,
‘Veranderende Visies op Abortus’, p. 51-56;

S. Taffolo, ‘Eten naar
stand. De invloed van sociale stratificatie op leefregels in
de late Middeleeuwen’, p. 57-64.

Gewina. Tijdschrift voor de Geschiedenis der
Geneeskunde, Natuurwetenschappen, Wiskunde en
Techniek 29 (2006), nr. 1. Themanummer: K. van 't Land en
C. Santing (red.), Praktizijns en geleerden. De aanloop
naar de moderne wetenschap.

Catrien Santing,
‘Inleiding’, p. 5-10;

K. van ‘t Land, ‘De grenzen
van het vak. Selectie en twijfel in Middelnederlandse
chirurgieën’, p. 11-25;

K. Vannagt, ‘“Hoe men zich
voor brillen behoeden kan” of de moeizame verspreiding van
optische kennis in vroegmoderne medische kringen’, p.
26-40;

J. Touber, ‘De miraculeuze
mineralen van Michele Mercati. Natuurhistorie tussen
geneeskunde en geestelijkheid in Rome in de tweede helft van
de zestiende eeuw’, p. 53-66.

R.H. van Ghent, ‘Het sterrenlied in het Hollandse
zeevaartonderwijs. Berijmde instructies voor het vinden van de
sterrenbeelden en het uur van de nacht’. In: Gewina.
Tijdschrift voor de Geschiedenis der Geneeskunde,
Natuurwetenschappen, Wiskunde en Techniek 28 (2005), nr.
4, p. 208-221.
Behandelt een zeer bijzondere categorie
liederen, de zgn. ‘sterrenliederen’. Dergelijke liederen waren
soms onderdeel van handleidingen voor zeelieden om te
navigeren. Het waren mnemonische hulpmiddelen, bedoeld om de
nachtelijke sterrenbeelden te leren of om ’s nachts het uur te
bepalen. De oudste van deze liederen dateert uit het einde van
de zestiende eeuw.

M. Gibson, Demons, Aliens and Exorcists. A History
of Magic, Superstition and Witchcraft. Stroud,
[verschijnt februari 2002].

M. Giese, ‘Zur lateinischen Überlieferung von Burgundinos
Wein- und Gottfrieds Pelzbuch’. In: Sudhoffs Archiv.
Zeitschrift für wissenschaftsgeschichte 87 (2003), p.
221-233.

A. van Gijsen, ‘[Recensie van: V. Fraeters, Gods
gouden thesaurus. Het Middelnederlandse handschrift Wenen,
ÖNB, 2372 in de alchemistische traditie. Leuven, 1999.
Antwerpse Studies over Nederlandse Literatuurgeschiedenis 3.]’
In: Tijdschrift voor Nederlandse Taal- en Letterkunde
118 (2002), website: www.leidenuniv.nl/host/mnl/tntl,
Web 102-105.

A. van Gijsen, Joos Balbian en de steen der wijzen. De
alchemistische nalatenschap van een zestiende-eeuwse arts.
Leuven, 2004. Antwerpse Studies over Nederlandse
Literatuurgeschiedenis 9.
Uit de begeleidende brochure van de
uitgever: ‘Joos Balbian (Aalst, 1543 – Gouda, 1616), bankier
en arts van beroep, hield zich uit liefhebberij intensief
bezig met de alchemie. Dit boek bevat een inleiding over zijn
leven en de alchemie van zijn tijd, gevolgd door een
bloemlezing uit zijn alchemistische geschriften.’

A. van Gijsen, De vertroosting van Memoria. Geheugen en
mnemotechniek in de Nederlanden van de late Middeleeuwen.
Hilversum, 2006. Middeleeuwse Studies en Bronnen
93.
Uit de
catalogus van de uitgever: ‘In de Middeleeuwen, toen boeken
nog schaars en kostbaar waren, speelde het geheugen een
belangrijke rol bij het opslaan en de overdacht van kennis. Er
werd dan ook zorg besteed aan scholing van het geheugen en aan
de selectie en het beheer van het mentale bezit. De
geheugentechnieken die tot het klassieke erfgoed behoorden,
bleven in aangepaste versies zowel in het Latijn als in de
volkstaal in omloop. Een goed gestoffeerd geheugen werd
daarbij niet alleen op zichzelf hoog gewaardeerd, het droeg
bovendien bij tot wijsheid en inzicht, en daardoor
uiteindelijk tot het zielenheil. Annelies van Gijsen bespreekt
deze opvattingen aan de hand van uiteenlopende geschriften uit
de Lage Landen. Een passage uit het Middelnederlandse
commentaar op Boethius’ Vertroosting van de filosofie
(Gent, 1485) krijgt daarbij een centrale rol.’

S. Giralt, ‘The Consilia attributed to Arnau
de Vilanova’. In: Early Science and Medicine 7 (2002),
311-356.
Lang, maar interessant artikel over de
beschrijving van praktijkgevallen (consilia) in het
werk van de arts Arnoldus de Villanova (tweede helft dertiende
eeuw).

J.G.W. Gispen, ‘Oudegyptische medische teksten’. In:
Geschiedenis der Geneeskunde 6 (1999),
35-42.

J.A. Givens, K.M. Reeds en A. Touwaide (ed.),
Visualizing Medieval Medicine and Natural History,
1200-1550. Aldershot, 2006. Avista Studies in the
History of Medieval Technology, Science and Art.
Inhoud:

P.M. Jones, ‘Image, Word and
Medicine in the Middle Ages’;

A. Touwaide, ‘Latin
Crusaders, Byzantine Herbals’;

C. Hoeniger, ‘The
Illuminated Tacuinum sanitatis Manuscripts from
Northern Italy circa 1380–1400. Sources, Patrons, and the
Creation of a New Pictorial Genre’;

S. Blake McHam, ‘Erudition
on Display. The “scientific” Illustrations in Pico della
Mirandola’s Manuscript of Pliny the Elder’s Natural
History’;

J.A. Givens, ‘Reading and
Writing the Illustrated Tractatus de herbis,
1280–1526’;

M. Azzolini, ‘Leonardo da
Vinci’s Anatomical Studies in Milan. A Re-examination of
Sites and Sources’;

P.D. Britton, ‘(Hu)moral
Exemplars. Type and Temperament in Cinquecento Painting’;

K.M. Reeds, ‘Leonardo da
Vinci and Botanical Illustration. Nature Prints, Drawings,
and Woodcuts circa 1500’;

C. Swan, ‘The Uses of
Realism in Early-modern Illustrated Botany’.

A. Goddu, ‘[Recensie van Obrist 2004]’ (zie
elders in deze lijst). In: Early Science and Medicine
12 (2007), p. 91-93. Alleen nog online te raadplegen op:
www.ingentaconnect. com/content/brill/esm/2007.

B. Götte, ‘Das Sammellunar aus dem Schlettstädter Kodex
49’. In: Würzburger Medizinhistorische Mitteilungen 20
(2001), 168-177.

D. Gottschall, ‘[Recensie van: N. Klunder,
Lucidarius. De Middelnederlandse
Lucidarius-teksten en hun relatie tot de Europese
traditie. Amsterdam, 2005. Nederlandse Literatuur en
Cultuur in de Middeleeuwen 27]’. In: Tijdschrift voor
Nederlandse Taal- en Letterkunde 122 (2006), p.
267-268.

K. Goudriaan, J. van Moolenbroek en A. Tervoort (ed.),
Education and Learning in the Netherlands, 1400-1600.
Essays in Honour of Hilde de Ridder-Symoens. Leiden
[etc.], 2004. Brill’s Studies in Intellectual History
123.

A.C. Gow, ‘“Sanguis Naturalis” and “Sanc de Miracle”.
Ancient Medicine, “Superstition” and the Metaphysics of
Mediaeval Healing Mircles’. In: Sudhoffs Archiv.
Zeitschrift für wissenschaftsgeschichte 87 (2003), p.
127-158.
Over de
genezing van oogwonden met behulp van bloed, en de vermenging
van geleerde medische kennis en volksgeneeskunde in de
Middeleeuwen.

A. Gowland, The Worlds of Renaissance Melancholy.
Robert Burton in Context. Cambridge, 2006. Ideas in
Context.

M. Goyens en W. Verbeke (ed.), The Dawn of the
Written Vernacular in Western Europe. Leuven,
2003. Mediaevalia Lovaniensia Series 1, Studia 33.

A. Grafton en N. Siraisi (ed.), Natural
Particulars. Nature and the Disciplines in Renaissance
Europe. Cambridge, Mass. [etc.],
1999.
Bijzonder aardige bundel, waarin veel
artes-onderwerpen besproken worden, en, in tegenstelling tot
wat de titel suggereert, zeker ook met betrekking tot de
Middeleeuwen. Inhoud onder
andere:

V. Nutton, ‘“A Diet for
Barbarians”. Introducing Renaissance Medicine to Tudor
England’. In: A. Grafton en N. Siraisi (ed.), Natural
Particulars. Nature and the Disciplines in Renaissance
Europe. Cambridge,
Mass. [etc.], 1999, 275-293.

C. Crisciani, ‘From the
Laboratory to the Library. Alchemy According to Guglielmo
Fabri’. In: A. Grafton en N. Siraisi (ed.), Natural
Particulars. Nature and the Disciplines in Renaissance
Europe. Cambridge,
Mass. [etc.], 1999, 295-319.

D.M. Carrara,
‘Epistemological Problems in Giovanni Mainardi’s Commentary
on Galen’s Ars Parva’. In: A. Grafton en N. Siraisi
(ed.), Natural Particulars. Nature and the Disciplines in
Renaissance Europe. Cambridge, Mass. [etc.], 1999,
251-273.

T. DaCosta Kaufmann,
‘Empiricism and Community in Early Modern Science and Art.
Some Comments on Baths, Plants, and Courts’. In: A. Grafton
en N. Siraisi (ed.), Natural Particulars. Nature and the
Disciplines in Renaissance Europe. Cambridge, Mass. [etc.], 1999,
401-417.

M. Grant, Galen on Food and Diet. Londen
[etc.], 2000.

E. Grant, A History of Natural Philosophy From the
Ancient World to the Nineteenth Century. Cambridge,
2007.
Uit de beschrijving van de uitgever:
‘Natural philosophy encompassed all natural phenomena of the
physical world. It sought to discover the physical causes of
all natural effects and was little concerned with mathematics.
By contrast, the exact mathematical sciences were narrowly
confined to various computations that did not involve physical
causes, functioning totally independently of natural
philosophy. Although this began slowly to change in the late
Middle Ages, a much more thoroughgoing union of natural
philosophy and mathematics occurred in the seventeenth century
and thereby made the Scientific Revolution possible. The title
of Isaac Newton's great work, The Mathematical Principles
of Natural Philosophy, perfectly reflects the new
relationship. Natural philosophy became the “Great Mother of
the Sciences”, which by the nineteenth century had nourished
the manifold chemical, physical, and biological sciences to
maturity, thus enabling them to leave the “Great Mother” and
emerge as the multiplicity of independent sciences we know
today.’

H. Greefs en M. ’t Hart (ed.), Water Management,
Communities, and Environment. The Low Countries in Comparative
Perspective, c. 1000- c. 1800. Hilversum, 2006. [=
Jaarboek voor Ecologische Geschiedenis
2005-2006].
Inhoud o.a.:

M. Reuss, ‘Introduction to
the special issue on water management, communities and
environment’;

A. Wareham, ‘Water
management and the economic environment in Eastern England,
the Low Countries and China c. 960-1650: comparisons and
consequences’;

T. Soens, ‘Explaining
deficiencies of water management in the late medieval
Flemish coastal plain, 13th-16th centuries’;

M. van Tielhof en P. van Dam, ‘Losing
land, gaining water. Ecological and financial aspects of
regional water management in Rijnland,
1200-1800’;

Charles Cornelisse, ‘The
economy of peat [veen] and its environmental consequences in
Holland during the late Middle Ages’.

M. Green, Women’s Healthcare in the Medieval West.
Texts and Contexts. Aldershot, Hampshire, 2000. VCSS
680.

M. Green, Women’s Healthcare in the Medieval West.
Texts and Contexts. Aldershot, 2000. Variorum
Collected Studies Series 680.

M.H. Green (ed. en vert.), The Trotula. A Medieval
Compendium of Women’s Medicine. Philadelphia, 2001. The
Middle Ages Series.

A. Greenberg, From alchemy to Chemistry in Picture
And Story. Hoboken, NJ, 2007.

C. Griffin, ‘“A Good Reder and a Deuout”.
Instruction, Reading and Devotion in the Wise Book of
Philosophy and Astronomy’. In: Journal of the Early
Book Society for the Sudy of Manuscripts and Printing
History 10 (2007), p. 107-127.

K. Grol, ‘Een wereld van verschil?’. In: Nednr.
Tijdschrift Nedwerk Alumnivereniging van Utrechtse
neerlandici 7 (2002), 32-33. [Recensie van: E.
Huizenga, O.S.H. Lie en L.M. Veltman (ed.), Een wereld van
kennis. Bloemlezing uit de Middelnederlandse
artesliteratuur. Hilversum, 2002. Artesliteratuur in de
Nederlanden 1.]

D. Groß en M. Reiniger (ed.), Medizin in Geschichte,
Philologie und Ethnologie. Festschrift für Gundolf Keil.
Würzburg, 2003.
Belangrijke huldebundel voor Gundolf
Keil, één van de grootste kenners van de medische
wetenschappen in de Middeleeuwen. Een selectie van de inhoud,
gericht op de Middeleeuwen:

A.W. Bauer, ‘Die Medizin im
Renaissance-Humanismus auf dem Weg von der mittelalterlichen
Personalautorität zur neuzeitlichen Sachautorität am
Beispiel von botanik, Anatomie und Chirurgie’, p.
11-26;

R. Vollmuth en P. Proff,
‘“Dieweil aber das angesicht ein sonderliche zier vnd
wolstandt des menschen…”. Anmerkungen zur Frage der Ästhetik
in der Mund-Kiefer-Gesichtschirurgie des Mittelalters und
der Frühneuzeit’, p. 159-176;

C. Weisser, ‘Zur
compilationstechnik spätmittelalterlicher Lunar-Autoren.
Versuch einer Analyse am Beispiel des Sammellunars aus der
Augsburger Handschrift 2o Cod. 67’, p.
177-186;

V. Zimmermann, ‘Gesundheit
und Krankheit: Zur Rolle der Umwelt in der Geschichte der
Medizin’, p. 187-198;

W.L. Braekman, ‘Geoffrey of
Franconia: His Influence, His Friend Nicolas and the
Mysterious Master “Daniel”’, p. 229-244. Over de receptiegeschiedenis van een
laatmiddeleeuws traktaat over het planten van zaden, het
groeien van bomen, en het verzorgen en plukken van diverse
soorten vruchten - met name gericht op
Engeland.

R. Jansen-Sieben, ‘Het
Maagtraktaat van Nicolaus van Goudriaan’, p.
275-288;

T. Ehlert en R. Leng, ‘Frühe
Koch- und Pulverrezepte aus der Nürnberger Handschrift GNM
3227a (um 1389)’, p. 289-320;

V. Nutton, ‘A Translation of
Galen’s De substantia virtutum naturalium by Niccolò da
Reggio’, p. 321-332.

G. Gross, Chanter en polyphonie à Notre-Dame de
Paris au 12e et 13 e siècles.
Turnhout, 2007. Studia artistarum
14.
Korte
omschrijving: ‘Cette étude concerne l’ars musica dans
ses relations avec les arts du trivium et la mémoire et
veut ancrer les compositions dans le contexte intellectuel et
éducatif qui a permis leur éclosion et leur
développement.’

C. Grössinger, Humour and Folly in Secular and
Profane Prints. Turnhout, 2002. Studies in Medieval and
Early Renaissance Art History 35.

F. Grund, ‘“ffor to make Azure as Albert biddes”:
Medieval English Alchemical Writings in the Pseudo-Albertan
Tradition’. In: Ambix. The Journal of
the Society for the Study of Alchemy and Early
Chemistry 53 (2006), nr. 1, p.
21-42.

A.A. Guardo (ed.), Los pronosticos medicos en la
medicina medieval: el Tractatus de crisi et de diebus creticis
de Bernardo de Gordonio. Malaga,
2003.
Editie van
belangrijke tekst van de arts Bernard de Gordon. Uit de recensie van J. Dangler in
The Medieval Review: ‘Alsonso Guardo demonstrates that
Bernard of Gordon's De crisi is fundamental to
understanding medieval medical practice, and that it demands
future scholarly attention. Gordon’s work illustrates the
complex ways in which disease, prognosis, and the body were
formulated in the medieval period. His attention to the
various factors associated with prognosis, that is, fevers,
the non-naturals (forces that affected the body and caused
corporeal imbalance, such as customs, habits, and geographical
placement), paroxysms, symptoms, and critical days shows the
breadth of medieval medicine’s scope, and the range of
knowledge that a late medieval physician was expected to
possess.

B. Guineau, Glossaire des matériaux de la couleur
et des termes techniques employés dans les recettes de
couleurs anciennes. Turnhout, 2005. De Diversis
Artibus 73.
Uit
de begeleidende tekst van de uitgever: ‘Bernard Guineau n'est
pas seulement un pionnier dans l'application des méthodes
physico-chimiques aux pigments et aux colorants anciens.
Il a aussi scruté la
littérature technique de la couleur depuis l'Antiquité
jusqu'au XXe siècle. Le présent dictionnaire résulte
d'immenses recherches documentaires. Il fournit
l'identification, et très souvent la formule chimique de
plusieurs milliers de termes anciens relatifs à la couleur et
aux matériaux de la couleur. C'est un outil indispensable pour
l'historien d'art, l'historien des sciences, l'analyste, mais
aussi le restaurateur et l'artisan.’

B.D. Haage, ‘Latein und Volkssprache in der deutschen
Artesliteratur des Mittelalters und der Frühen Neuzeit’.
In: P. Sture Ureland (ed.), Convergence
and Divergence of European Languages.
Berlijn, 2003, 81-94. Studies
in Eurolinguistics 1.

B.D. Haage en W. Wegner, Deutsche Fachliteratur
der Artes in Mittelalter und Früher Neuzeit. M.m.v. G.
Keil en H. Haage-Naber. Berlijn, 2006. Grundlagen der
Germanistik 43.
De titel belooft een belangrijk
naslagwerk op het gebied van de studie naar de artesliteratuur
te worden, óók voor de Nederlandse artesliteratuur.
Uit de website van de
uitgever (www.esv.info): ‘Bernhard Dietrich Haage und Wolfgang
Wegner legen eine umfassende Übersicht über die deutsche
Fachliteratur vom 8. bis zum 16. Jahrhundert vor. Sie
beschreiben vielfältige Textzeugen der mittelalterlichen
Schulwissenschaften, der Handwerkskünste und der Zauberei
sowie der Zukunftsdeutung und ordnen sie in den jeweiligen
zivilisations- und mentalitätsgeschichtlichen Hintergrund ein.
Hierzu dienen insbesondere vertiefte Einführungen in die
Theorien und in die Geschichte der herausragenden
Wissensgebiete Astronomie, Astrologie, Alchemie und Medizin.
Auf diese Weise entsteht ein hervorragender Überblick über die
Textproduktion der “Artes liberales” (Grammatik, Dialektik,
Rhetorik, Arithmetik, Geometrie, Musik, Astronomie), der
“Artes mechanicae” (Handwerk, Kriegswesen, Heilkünste,
Geographie, Landbau etc.) und der “Artes magicae” (Mantik und
Magie).’ In het volgende
nummer van W-mail zal een recensie van dit belangrijke
boek komen, indien het beschikbaar is. ISBN: 3-503-09801-1.
Ca. 450 pagina’s. Verschijnt in november 2006. Prijs:
ongeveer € 30,-.

M. Habermann, Deutsche Fachtexte der frühen Neuzeit.
Naturkundlich-medizinische Wissensvermittlung im Spannungsfeld
von Latein und Volkssprache. Berlijn [etc.], 2001. Studia
Linguistica Germanica 61.

S. Hackethal, ‘Der Beitrag bildender Künstler zur
Entwicklung der Zoologie im ausgehenden 16. Jahrhundert’. In:
M. Folkerts, S. Kirschner en A. Kühne (ed.), Pratum
floridum. Festschrift für Brigitte Hoppe. Augsburg, 2002,
97-106. Algorismus. Studien zur Geschichte der Mathematik und
der Naturwissenschaften herausgegeben von Menso Folkerts 38.
Münchner Universitätsschriften.

A. Hagen, Anglo-Saxon Food and Drink. Production,
Processing, Distribution and Consumption. Norfolk,
2006.

J. Haines en R. Rosenfeld (ed.), Music and
Medieval Manuscripts. Paleography and
Performance. Aldershot, 2004.

R. Halleux, ‘De Lotharingse wiskundeschool en
de opkomst van de Arabisch-Latijnse wetenschap in de 11de en
de 12de eeuw’. In: R. Halleux, C. Opsomer en J. Vandersmissen
(ed.), Geschiedenis van de wetenschappen in België van de
Oudheid tot 1815. Brussel, 1998, 27-40.

R. Halleux, ‘Het antieke erfgoed en de voortleving
ervan in de Vroege Middeleeuwen’. In: R. Halleux, C. Opsomer
en J. Vandersmissen (ed.), Geschiedenis van de
wetenschappen in België van de Oudheid tot 1815. Brussel,
1998, 17-26.

R. Halleux, C. Opsomer en J. Vandersmissen
(ed.), Geschiedenis van de wetenschappen in België van de
Oudheid tot 1815. Brussel, 1998. [Ook verschenen in het
Frans: Histoire des sciences en Belgique de l'Antiquité à
1815. Brussel, 1998.]

J. Hanselaer (eindred.), C. Coppens, J. Deschamps, Jos.M.M.
Hermans, J. Storm van Leeuwen (red.), E Codicibus
Impressisque. Opstellen over het boek in de Lage Landen voor
Elly Cockx-Indestege. 3 Dln. Leuven, 2004. Miscellanea
Neerlandica 18-20.
Feestbundel in drie overvloedig
geïllustreerde delen met tachtig (!) artikelen op het gebied
van de boekwetenschap. Het eerste deel bevat artikelen over
handschriften, incunabelen en kalligrafie. Het tweede deel
handelt over drukken van de zestiende tot de twintigste eeuw.
In het derde deel verschijnen studies over band en papier,
verzamelaars en verzamelingen. Alle delen zijn voorzien van
een index. Enkele specifiek voor de artes interessante
artikelen uit het tweede deel:

P. Bockstaele, ‘Meester
Thomas Montis en de zondvloed voorspeld voor het jaar 1524’,
p. 3-18;

W. L. Braekman, ‘Het oudste
vechtboek uit de Nederlanden: “La Noble Science des ioueurs
despee” (1538)’, p. 49-66;

R. Jansen-Sieben,
‘Viskalenders’, p. 291-300.

Y.N. Harari, Special Operations in the Age of
Chivalry, 1100-1550. Woodbridge, 2007.

Betreft een
overzicht van speciale militaire operaties en hun plaats in de
geschiedenis van krijgskunde en oorlog in de
middeleeuwen.

J.G. Harris, Sick Economies. Drama, Mercantilism,
and Disease in Shakespeare’s England. Philadelphia,
2004.

P. Harrison, ‘Curiosity, Forbidden Knowledge, and the
Reformation of Natural Philosophy in Early Modern England’.
In: Isis. International Review Devoted to the History
of Science and its Civilisation 92
(2001), 265-290.
Concentreert zich op Engeland in de
zestiende en zeventiende eeuw, maar is interessant vanwege de
overgang van Middeleeuwen naar Renaissance in het
wetenschappelijk denken; zie ook de recensie over het werk van
Gerolamo Cardano elders in deze W-mail.

P.D.A. Harvey (ed.), The Hereford World Map.
Medieval World Maps and their Context. Londen,
2006.
Uit de boekenbeschrijving van de
uitgever: ‘The famous Hereford world map, the ‘Mappa Mundi,’
dates from around 1300, and was painted on one skin of
calf-parchment, less than 1 mm thick and measuring about 130
cm square. When we read of its frequent ordeals we may marvel
that it is still in good condition and can be examined. Yet it
is by no means the oldest surviving mappamundi, nor was it the
largest: the Ebstorf map (destroyed by bombing in 1943) was of
similar age and almost three times bigger. Mappaemundi may be
square or round, large or small, extremely simple or amazingly
complex. Their geography is unfamiliar and many of their fauna
are grotesque. Their importance is enormous: for their
encyclopaedic ambition, for their place in devotional and
romanesque iconography and for their attempts to document
contemporary world views. In setting the Hereford world map in
context, P.D.A. Harvey and his twenty-four collaborators
introduce us to medieval ideas of the world and man’s place in
it, in ways that will excite historians, geographers, students
of art history, theologians, and anyone interested in the
medieval world view.’

S.R. Havsteen, N.H. Petersen, H.W. Schwab, en E.
Østrem (ed.), Creations. Medieval Rituals, the Arts, and
the Concept of Creation. Turnhout, 2007. Ritus et Artes
2.
Uit de beschrijving van de uitgever:
‘The meaning of terms like 'creation' or 'to create' - as well
as other derivations of such words - range from the
traditional theological idea of God creating ex nihilo
to a more recent one of artistic creation. This collection of
essays written by scholars of music, literature, the visual
arts, and theology - which chronologically spans the period
from the Carolingians to the twentieth century - explores the
complicated relationship between medieval rituals and
theology, and the development of an idea of human artistic
creation. From the fifteenth century this idea comes to the
fore and as late as the early nineteenth century it is
occasionally used with reference to Pythagorean cosmology. It
may also be directly connected to a medieval ritual heritage.
Each study in the volume examines a particular topic concerned
with ritual or artistic beginnings, inventions, harmony,
disharmony, or representations or celebrations of creation,
involving, not least, the interplay of the ideas of God the
creator, God as being actively present in the medieval
liturgy, God as artist, deus artifex, and, finally,
homo creator, man reflecting God in his own (more
modest) creativity. The book provides new contributions from
the individual scholarly disciplines as well as an impulse to
a complex interdisciplinary and large-scale historical
construction.’

R. van Hee, ‘Corneille Broeckx (1807-1869). Sociaal bewogen
voorvechter van de medische geschiedenis in België.’ In:
Geschiedenis der Geneeskunde 6 (2000), 259-263.
Themanummer: H. Beukers en R. van Hee (red.), Inleiding in het
beoefenen van de ‘geschiedenis der geneeskunde’ in het
bijzonder in de Lage Landen.

R. van Hee, ‘The Evolution of Surgery in the Low
Countries During the Sixteenth Century’. In:
Sartoniana 15 (2002), p. 97-153.
Hoewel niet direct betrekking hebbend
op de Middeleeuwen, toch van groot belang vanwege de zeer
rijke inhoud en overvloedig illustratiemateriaal.

R. van Hee, ‘1543-1643: De eeuw van de definitieve afbraak
van het Galenische denken’. In: Kring voor de geschiedenis
van de pharmacie in Benelux 109 (2005), p. 7-20.

R. van Hee, ‘Chirurgie in het Middelnederlands [Recensie
van: E. Huizenga, Tussen autoriteit en empirie. De
Middelnederlandse chirurgieën in de veertiende en vijftiende
eeuw en hun maatschappelijke context. Hilversum, 2003.
Artesliteratuur in de Nederlanden 2]’. In: Geschiedenis der
Geneeskunde 10 (2005), nr. 6, p. 56-58.

R. van Hee, "Hygiëne in de 16e eeuw: een
keerpunt?". In: Geschiedenis der Geneeskunde 11 (2007),
nr. 5, p. 260-269.

K. Heene, `Ad sanguinis effusionem.
Automutilatie en gender in middeleeuwse
heiligenlevens'. In: Queeste. Tijdschrift over middeleeuwse
letterkunde in de Nederlanden 6 (1999), 1-22.

K. Heene, ‘Vrouwen en mobiliteit in de Nederlanden. Een
verkenning in Mediolatijnse teksten’. In: Queeste.
Tijdschrift over middeleeuwse letterkunde in de
Nederlanden 9 (2002), 19-37.

B. Hellemans, J. Raaijmakers en C. van Rhijn (samenst.),
Ooggetuigen van de Middeleeuwen. In meer dan honderd
reportages. Woord vooraf door F. van Oostrom. Amsterdam,
2005.
Prachtige,
buitengewoon informatieve bundel, waarin ruim honderd
fragmenten uit ooggetuigeverslagen zijn verzameld, die een
caleidoscopisch beeld geven van de middeleeuwse samenleving in
de periode 500 tot 1550 n.Chr. Hoe zag het hof van Attila de
Hun er eigenlijk uit? Wat waren motieven van de kruisvaarders
zelf om haven en goed te verlaten, en hoe dachten hun
tegenstanders over de invallers uit het Westen? Hoe moeten we
ons het leven op een middeleeuws klooster precies voorstellen?
En welke rol speelden heiligen en hun wonderen in het
dagelijks leven van de mensen? En ook komen er talrijke
artesonderwerpen aan bod, waarbij de middeleeuwse schrijvers
zelf het woord voeren. Daarbij noem ik: Richard van Reims (10e
eeuw) over de honger naar kennis (p. 57-59); Usamah Ibn
Munqidh (ca. 1175) over heelmeesters (p. 99-101); Salimbene
(1239) over een zonsverduistering (p. 113-114); Guy de
Chauliac (1348) over de pest in Avignon (p. 142-145);
Boccaccio (1348) over de pest in Florence (p. 145-147);
Christine de Pisan (1405) over vrouwzijn (p. 167-169);
Johannes van Lochem (1520) over de genezing van een breuk (p.
201-202); en een anonymus (1542) over een aardbeving in
Scarperia (p. 203-205).

L. van den Hengel, ‘Magie, macht en castratie. De
verbeelding van heksen in de vroege 16e eeuw’. In:
Historica 27 (2004), p. 15-17.
Met speciale aandacht voor de dominante
opvattingen over vrouwelijke seksualiteit in
afbeeldingen.

B.A. Henish, The Medieval Calendar Year.
Pennsylvania, 2000.
Beschrijft m.n. de picturale traditie
met betrekking tot de kalendermaanden, en de manier waarop
daarmee in de late middeleeuwen werd omgegaan. Zeer veel illustraties.

J. Henry, ‘The Fragmentation of Renaissance Occultism
and the Decline of Magic’. In: History of Science. A Review
of Literature and Research in the History of Science, Medicine
and Technology in its Intellectual and Social Context 46
(2008), p. 1-39.
Belangrijk beschouwend
overzichtsartikel over de vraag hoe het magische en het
hermetische van de Renaissance (en de Middeleeuwen, waaraan
ook veel aandacht wordt geschonken) geleidelijk aan werd
vervangen door een meer rationeel wereldbeeld.

R. Herz, Die “Reise ins gelobte Land” Hans Tuchers des
Älteren (1479-1480). Untersuchungen zur Überlieferung und
kritische Edition eines spätmittelalterlichen
Reiseberichts. Wiesbaden, 2002. Wissensliteratur im
Mittelalter 38.

L. Hill Curth, ‘The Medical Content of English
Almanacs 1640–1700’. In: Journal for the
History of Medicine and Allied Scienes 60
(2005), p. 255-282.
Interessant vanwege de manier waarop
ontwikkelingen, ingezet in de Middeleeuwen, zich
manifesteerden in een latere periode. Samenvatting: ‘[…] the seventeenth
century […] marked […] a dramatic rise in all types of printed
works. The 1640s are especially significant in the
evolution of printed vernacular medical
publications, which continued to flourish during
the rest of the century. While recent studies on popular
medical books have contributed greatly to our
understanding of contemporary medical beliefs and
practices, they have failed to properly recognize
the effect that almanacs had on early modern
medicine. Although their primary function was not to
disseminate medical information, most provided a great
deal of medical information. Furthermore, these
cheap, annual publications targeted and were read
by a wide cross-section of the public, making them
the first true form of British mass media. This
article is based on the content of 1,392 almanacs
printed between 1640 and 1700, which may make it
the largest comparative study of the medical
content of any early modern printed works. The
project has resulted in two major findings. First of
all, almanacs played a major part in the
dissemination, continuing popularity, and longevity
of traditional astrological and Galenic beliefs and
practices. Secondly, at the same time, almanacs played an
important early role in the growth of medical
materialism in Britain.’

N. Hiscok, The Symbol at Your Door. Number and
Geometry in Religious Architecture of the Greek and Latin
Middle Ages. Aldershot, 2007.

J.P. Hogendijk en A.I. Sabra (ed.), The Enterprise
of Science in Islam. New Perspectives. Cambridge, Mass.,
2003.

G. Hollister-Short, ‘Leonardo’s Mechanical
Inventions’. In: Journal de la Renaissance
5 (2007), p. 19-115. Themanummer: Les machines
proto-industrielles de Léonard.

B.W. Holsinger, Music, Body, and Desire in
Medieval Culture. Hildegard of Bingen to Chaucer.
Londen, 2001. Figurae. Reading Medieval
Culture.
Bespreekt de musica ook vanuit
wetenschappelijk perspectief, en schenkt aandacht aan
volkstalige literatuur hierover.

M. Honold, ‘Die Kochrezepte des Cod. Guelf. 16.17.
Aug. 4o, Bl. 102r-118v’. In: Würzburger
Medizinhistorische Mitteilungen 19 (2000), 177-208.

K. Hoogendoorn, "De werken van de meetkundige rekenmeester
Sybrandt Hansz. Cardinael (1578-1647)". In: De
Boekenwereld. Tijdschrift voor boek en prent 23 (2007),
nr. 5, p. 276-290.
Fraai overzicht van het werk van de
rekenmeester en onderwijzer Cardinael in de overgangsperiode
van de zestiende naar de zeventiende eeuw, op het gebied van
de geometrie, rekenkunde, boekhouden, meetkunde, zeevaartkunde
en astronomie.

M. Hoogvliet, Mappae mundi: scriptura et pictura.
Textes, images et herméneutiques des mappemondes du Moyen Age
long (XIIIe-XVIe siècles).
Diss. Groningen, 1999.

M. Hoogvliet, Pictura et scriptura. Textes, images
et herméneutique des mappae mundi (XIIIe-XVIe siècles).
Turnhout, 2007. Terrarum Orbis 7.
Beschrijving van de uitgever: ‘Cet
ouvrage a pour but de montrer la survivance des idées
médiévales dans la cartographie du xvie siècle,
sous plusieurs aspects originaux. L’étude procède non
seulement à partir du genre médiéval des mappae mundi,
mais encore des textes de géographie descriptive. En effet,
comme nombre de descriptiones orbis peuvent être
considérées comme des cartes du monde sous forme écrite, il
importe d’apprécier leur signification dans le contexte
textuel où elles apparaissent et de mesurer les
correspondances et les divergences qui s’aperçoivent entre les
deux types de représentation. D’autre part, même si la
découverte du Nouveau Monde introduisit d’évidents
changements, l’influence de la description de l’orbis
tripartitus médiéval reste sensible au xvie
siècle. Enfin, en ce qui concerne le rapport, au sein
des cartes elles-mêmes, entre la figuration et le texte, là où
l’on perçoit traditionnellement au xvie siècle la
naissance de la cartographie scientifique, l’étude démontre la
survivance des mirabilia (animaux exotiques et monstres
humains) et de la figure de deux souverains fréquemment
représentés sur les mappae mundi médiévales, Alexandre
le Grand et le Prêtre Jean. Il ressort de cette monographie
fouillée, appuyée sur l’examen approfondi de nombreux
documents que, les cartes pré-modernes comme les mappemondes
médiévales étaient de façon indissoluble à la fois des
documents « scientifiques » et des supports de
nature religieuse invitant à la méditation
allégorique.’

P. Horden, Music as Medicine. The History of Music
Therapy Since Antiquity. Aldershot, 2000.

P. Horden, Hospitals and Healing from Antiquity to
the Later Middle Ages. Aldershot, 2008. Variorum
Collected Studies Series 881.

H.F.J. Horstmanshoff, `Hoe ging Galenus met zijn
patiënten om?' In: Hermeneus. Tijdschrift voor antieke
cultuur 71 (1999), 131-139. Themanummer: De patiënt en
zijn artsen.

H.F.J. Horstmanshoff, A.M. Luyendijk-Elshout en F.G.
Schlesinger (ed., vert. en comm.), The Four Seasons of
Human Life. Four Ananymous Engravings from the Trent
Collection. Rotterdam [etc.],
2002. Panthaleon Reeks 32. [Met
CD-rom.]
Aan de
hand van vier unieke kopergravures waarin de vier jaargetijden
in het leven van de mens zijn verbeeld, wordt een fascinerende
analyse gegeven van de geneeskunde, astronomie, astrologie,
meteorologie en alchemie tot in de zeventiende eeuw. De
schitterende CR-rom laat prachtig de complexiteit van de
gravures (waar sommige details bestaan uit tot wel twaalf
uitklapbare lagen papier) uitkomen.

H.F.J. Horstmanshoff, Patiënten zien. Patiënten in de
antieke geneeskunde. Oratie, uitgesproken bij de
aanvaarding van het ambt van bijzonder hoogleraar in de
Geschiedenis van de Antieke Geneeskunde aan de Universiteit
Leiden vanwege de Stichting Historiae Medicinae op vrijdag 20
januari 2006. Leiden, 2006.

C. Hourihane (ed.), Time in the Medieval World.
Occupations of the Months & Signs of the Zodiac in the
Index of Christian Art. Princeton, 2007.

Online-recensie in: The Medieval
Review [[email-masked]] 07.11.22, door M.A. Castineiras
Gonzalez.

H.L. Houtzager en O.P. Bleker, ‘Anatomie en fysiologie van
het foetale hart en de bloedvaten. Overzicht van de theorieën
die over deze onderwerpen in de 16de en
17de eeuw zijn ontwikkeld’. In: Geschiedenis der
Geneeskunde 9 (2003), nr. 5, p. 294-305.

H.L. Houtzager, ‘De geneeskundige verzorging in het
verleden’. In: Geschiedenis der Geneeskunde 9 (2003),
p. 154-161.
Concentreert zich vooral op de
zestiende en zeventiende eeuw; uitbundig
geïllustreerd.

H.L. Houtzager, ‘Stedelijke reglementen en het verloskundig
onderwijs in de 17de eeuw’. In: Geschiedenis der
Geneeskunde 9 (2003), p. 366-371.

H.L. Houtzager, ‘De oudste geschiedenis van het
Heilige-Geestgasthuis te Deventer’. In: Geschiedenis der
Geneeskunde 10 (2004), 33-37.

Interessant artikel over de ontwikkeling van een
laatmiddeleeuws gasthuis tot zieken- en
verpleeghuis.

H. Houtzager, ‘Nicolaas Florenas en zijn invloed op
Versalius’. In: Tijdschrift voor Geneeskunde 61 (2005),
nr. 1, p. 68-72.

H. Houtzager, ‘Voor- en tegenstanders van Andreas
Vesalius’. In: Geschiedenis der Geneeskunde 10 (2005),
nr. 6, p. 39-45.

B. van den Hoven van Genderen, ‘De chirurgia ontleed
[Recensie van E. Huizenga, Tussen autoriteit en empirie. De
Middelnederlandse chirurgieën in de veertiende en vijftiende
eeuw en hun maatschappelijke context. Hilversum, 2003.
Artesliteratuur in de Nederlanden 2]’. In: Tijschrift voor
Geschiedenis 119 (2006), p. 411-412.

S. Howard, ‘Imagining the Pain and Peril of
Seventeenth-century Childbirth: Travail and Deliverance in the
Making of an Early Modern World’. In: Social History of
Medicine 16 (2003), p. 367-382.

M. Huglo, La théorie de la musique antique et
médiévale. Aldershot, 2005.

E. Huizenga, `[Recensie van: W.L. Braekman,
Middeleeuwse witte en zwarte magie in het Nederlands
taalgebied. Gecommentarieerd compendium van incantamenta tot
einde 16de eeuw. Gent, 1997.]'. In: Tijdschrift voor
Nederlandse Taal- en Letterkunde 115 (1999),
166-171.

E. Huizenga, `Middelnederlandse chirurgieën en hun
maatschappelijke context. Bij wijze van introductie'. In:
Literatuur. Tijdschrift over Nederlandse letterkunde 16
(1999), [...]

E. Huizenga, ‘[Recensie van: M. Kool, Die conste
vanden getale. Een studie over Nederlandstalige rekenboeken
uit de vijftiende en zestiende eeuw, met een glossarium van
rekenkundige termen. Diss. Utrecht.
Hilversum, 1999. MSB 64.]’. In:
Scriptorium. Revue internationale des études relatives aus
manuscrits 53 (1999), II, 167*-169*.

E.
Huizenga, ‘‘Drie coop-lieden maken een buerse’, en andere
netelige vraagstukken.’ [Recensie van: M. Kool, Die conste
vanden getale. Een studie over Nederlandstalige rekenboeken
uit de vijftiende en zestiende eeuw, met een glossarium van
rekenkundige termen. Diss. Utrecht. Hilversum, 1999.
Middeleeuwse Studies en Bronnen 64. (Bevat diskette met
glossarium van Middelnederlandse rekentermen.)]’. In:
Queeste. Tijdschrift over middeleeuwse letterkunde in de
Nederlanden 7 (2000), 181-185.

E. Huizenga, ‘De diepe kloof. Over het onderscheid
tussen ideaal en realiteit van de middeleeuwse chirurg, in het
bijzonder in de Nederlanden’. In: Millennium. Tijdschrift
voor middeleeuwse studies 14 (2000), 251-278.

E.
Huizenga, ‘Waar
zijn de sleutels van de schatkamer?’ [Recensie van: V.
Fraeters, Gods gouden thesaurus. Het Middelnederlandse
handschrift Wenen, ÖNB, 2372 in de alchemistische
traditie. Leuven, 1999. Antwerpse Studies over
Neder-landse Literatuurgeschiedenis 3.]. In: Literatuur.
Tijdschrift over Nederlandse let-terkunde 17 (2000),
296-298.

E. Huizenga, ‘Een decennium van artes-studies.
Bibliografisch overzicht van publicaties over artes-literatuur
sinds 1989, met de nadruk op de medioneerlandistiek’. In:
Verslagen en Mededelingen van de Koninklijke Academie voor
Nederlandse Taal- en Letterkunde 111 (2001), afl. 1,
99-164.

E. Huizenga, ‘Middelnederlandse chirurgische
literatuur’. In: Nieuwsbrief Nederlandse Literatuur
en Cultuur in de Middeleeuwen 16 (2001), 9-16.

E. Huizenga, ‘Over dwalers en vinders’ [Recensie van:
V. Fraeters, Gods gouden thesaurus. Het Middelnederlandse
handschrift Wenen, ÖNB, 2372 in de alchemistische
traditie. Leuven, 1999. Antwerpse Studies over Nederlandse
Literatuurgeschiedenis 3.]. In: Queeste. Tijdschrift over
middeleeuwse letterkunde in de Nederlanden 8 (2001),
113-118.

E. Huizenga en J. Reynaert, ‘De Middelnederlandse
vertalingen van de Chirurgia magna van Lanfranc van
Milaan. Een vergelijkende editie van de preliminaire
hoofdstukken’. In: Verslagen en Mededelingen van de
Koninklijke Academie voor Nederlandse Taal- en Letterkunde
(2002), 57-197.

E. Huizenga, ‘“Menegherande wijshede angaende surgijne ende
medecine”. Over een bijzondere deeloverlevering van Jan
Ypermans Cyrurgie.’ In: Tijdschrift voor Nederlandse
Taal- en Letterkunde 118 (2002), 97-129.

E. Huizenga, ‘Maerlant? Alweer Maerlant?
[Recensie van: M. van der Voort, Dat seste boec van
serpenten. Een onderzoek naar en een uitgave van boek VI van
Jacob van Maerlants «Der naturen bloeme». Hilversum, 2001.
Middeleeuwse Studies en Bronnen 75]’. In: Literatuur.
Tijdschrift over Nederlandse letterkunde 19
(2002), 38-40.

E. Huizenga, O.S.H. Lie, en L.M. Veltman (ed.),
Een wereld van kennis. Bloemlezing van de Middelnederlandse
artes-literatuur. Hilversum, 2002. Artesliteratuur in de
Nederlanden 1.
Eerste
publicatie van de WEMAL. Inhoud:

E. Huizenga, O.S.H. Lie en
L.M. Veltman, ‘Een wereld van kennis’,
11-36;

B. van der Have,
‘Taalonderwijs: vier triviumteksten’, 37-62;

A. van Gijsen, ‘Tussen tijd
en ruimte. De chronologie in de Middelnederlandse
Ashendenvertaling’, 63-83;

L.M. Veltman, Een
astrologisch traktaat voor een adellijke dame. Aleid van
Zandenburg en de Berlijnse codex mgq 1404’,
85-105;

V. Fraeters, ‘«Leringhe van
alkemien». Een berijmde appendix bij de Middelnederlandse
prozavertaling van Tabula chemica’,
107-132;

H. van Dijk, ‘Lezend reizen.
Joos van Ghistele op bezoek bij de sultan van Kaïro’,
133-145;

C. Muusers, ‘«Ende dienet
ter tafelen». Culinaire recepten uit de Middeleeuwen’,
146-167;

E. Huizenga, ‘«Twerc der
handen makende sontheyt». Willem van den Egher tussen
ganzenveer en scalpel’, 169-194;

O.S.H. Lie, ‘Verborgen
kennis in de Middeleeuwen. De magische recepten van het
Hattemse handschrift C 5’, 195-215;

S. Bogaart en M. van der
Voort, ‘De beschrijvingen van slangen in Van den
proprieteyten der dinghen’, 217-234.

E. Huizenga, ‘The Relationship Between Latin and
Middle Dutch in the artes-literature during the Late
Middle Ages’. In: P. Sture Ureland (ed.),
Convergence and Divergence of European Languages.
Berlijn, 2003, 57-80. Studies in
Eurolinguistics 1.

E. Huizenga, Tussen autoriteit en empirie. De
Middelnederlandse chirurgieën in de veertiende en vijftiende
eeuw en hun maatschappelijke context. Hilversum, 2003.
Artesliteratuur in de Nederlanden 2.

E.
Huizenga (ed.), Het Weense arteshandschrift. Hs. Wenen,
Österreichische Nationalbibliothek, 2818. Hilversum, 2004.
Middeleeuwse Verzamelhandschriften uit de Nederlanden
9.
Zie
W-mail 5 (2004), nr. 1, p. 6, en zie ook elders in deze
W-mail.

E.
Huizenga, Bitterzoete Balsem. Geneeskunde, chirurgie en
farmacie in de late Middeleeuwen. Hilversum,
2004.
Zie
W-mail 5 (2004), nr. 1, p. 6, en zie ook elders in deze
W-mail.

E. Huizenga, ‘Wetenschap in dienst van de fictie. Het gebed
over de zeven planeten in de Malagis’. In: B. Besamusca
en J. Tigelaar (red.), Karolus rex. Studies over de
middeleeuwse verhaaltraditie rond Karel de Grote.
Hilversum, 2005, p. 167-180. Middeleeuwse Studies en Bronnen
83.

E. Huizenga, ‘Een zak vol parels. Imponerend overzicht van
de Duitse artesliteratuur. [Recensie van: B.D. Haage en
W. Wegner, Deutsche Fachliteratur der Artes in Mittelalter
und Früher Neuzeit. M.m.v. G. Keil en H.
Haage-Naber. Berlijn, 2007. Grundlage der Germanistik
43]’. In: W-mail 8 (2007), nr. 2, 13-25.

E. Huizenga, ‘Cutting and Writing. Medieval Dutch
Surgeons and Their Books’. In: A.M.W. As-Vijvers,
Jos. M.M. Hermans en G.C. Huisman (red.), Manuscript
Studies in the Low Countries. Proceedings of the
‘Groninger Codicologendagen’ in Friesland, 2002. Groningen
[etc.], 2008, p. 81-102. Boekhistorische Reeks 3.

E. Huizenga, ‘Facetten van het Middelnederlands in
middeleeuwse chirurgieën’. In: Geschiedenis der
Geneeskunde 12 (2008), p. 181-189.

E. Huizenga, ‘Unintended signatures. Middle Dutch
translators of surgical works’. In: M. Goyens, P. de
Leemans en A. Smets (ed.), Science translated.
Latin and Vernacular Translations of Scientific
Treatises in Medieval Europe. Leuven, 2008,
405-438. Mediaevalia Lovaniensia, Series I, 40.

G. Ilnitchi, The Play of Meanings. Aribo's De
musica and the Hermeneutics of Musical Thought.
Lanham, MD, 2005.

J. Jacoby, ‘Die Übergießung mit Wasser –
Hydrotherapeutische Vorschriften im Spätmittelalter’. In:
Sudhoffs Archiv. Zeitschrift für
Wissenschaftsgeschichte 86 (2002), 54-68.

D. Jacquart, ‘Hippocrate astrologue au Moyen Âge’.
In: Revue de philosophie ancienne 19 (2001), 2,
p. 77-86.

D. Jacquart en C. Burnett (ed.), Scientia in
margine. Études sur les marginalia dans
les manuscrits scientifiques du Moyen Age à la
Renaissance. Genève, 2005. Hautes Études
médiévales et modernes 88.

D. Jacquart, ‘[Recensie van: M.H. Green, The
Trotula. A Medieval Compendium of Women’s Medicine.
Philadelphia, 2001; en van: R. Graves, Born to Procreate.
Women and Childbirth in France from the Middle Ages to the
Eighteenth Century. New York, 2001. Studies in the
Humanities 53].’ In: Isis.
International Review Devoted to the History of
Science and its Civilisation 96 (2005), p.
95-96.

K.P. Jankrift, Mit Gott und schwarzer Magie. Medizin im
Mittelalter. Darmstadt, 2005.

A. Janse en J.M. van Winter, ‘Een bruiloftsmaal aan het
Hollandse hof in 1369’. In: Jaarboek voor Middeleeuwse
Geschiedenis 3 (2000), 163-195.

R. Jansen-Sieben, ‘La médecine sous Philippe le Bon.
La médecine et Philippe le Bon’. In:
Sartoniana 10 (1997), 117-162. [Uitgebreide lijst met
doctores en chirurgen onder de
Bourgondiërs.]

R. Jansen-Sieben, `Het pestregimen van Arent
Schryver'. In: De pest in de Nederlanden:
medisch-historische beschouwingen 650 jaar na de Zwarte Dood.
Vierde symposium “Geschiedenis der Geneeskundige
Wetenschappen”. La peste aux Pays-Bas: considérations médico
historiques 650 ans après la Peste Noire.
Quatrième Symposium
“Histoire des Sciences
Médicales”.
Brussel, 1999, 109-140. Academia Regia Belgica
Medicinae, Dissertationes, Series Historica 7.

R. Jansen-Sieben, `Ooggetuigen en flagellanten anno
1349'. In: De pest in de Nederlanden: medisch-historische
beschouwingen 650 jaar na de Zwarte Dood. Vierde symposium
“Geschiedenis der Geneeskundige Wetenschappen”. La peste aux
Pays-Bas: considérations médico historiques 650 ans après la
Peste Noire. Quatrième Symposium
“Histoire des Sciences
Médicales”.
Brussel, 1999, 85-108. Academia Regia Belgica
Medicinae, Dissertationes, Series Historica 7.

R. Jansen-Sieben, ‘[Recensie van: D. Aichholzer, “Wildu
machen ayn guet essen…”. Drei mittelhochdeutsche Kochbücher:
Erstedition, Übersetzung, Kommentar. Bern [etc.], 1999.
Wiener Arbeiten zur gemanistischen Altertumskunde und
Philologie 35.]’ In: Scientiarum Historia 25
(1999), 106.

R. Jansen-Sieben, ‘[Recensie van: R. Luff,
Wissensvermittlung im europäischen Mittelalter. «Imago
mundi»-Werke und ihre Prologe. Tübingen, 1999. Texte und
Textgeschichte 47.]’ In: Scientiarum Historia 25
(1999), 104-105.

R. Jansen-Sieben, ‘[Recensie van: R.J.G.A.A. Gaspar
(ed.), Ambrosius Zeebout, Tvoyage van Mher Joos van
Ghistele. Hilversum, 1998. MSB 58.]’ In: Scientiarum
Historia 25 (1999), 105.

R. Jansen-Sieben, ‘[Recensie van: W.L. Braekman,
Middeleeuwse witte en zwarte magie in het Nederlands
taalgebied. Gecommentarieerd compendium van incantamenta tot
einde 16de eeuw. Gent, 1997.]’ In: Scientiarum Historia
25 (1999), 105.

R. Jansen-Sieben, ‘Het wereldbeeld van een Utrechtse
monnik, anno 1300’. In: R. Jansen-Sieben, J. Janssens en F.
Willaert (red.), Medioneerlandistiek. Een inleiding tot de
Middelnederlandse letterkunde. Hilversum, 2000, 251-261.
Middeleeuwse Studies en Bronnen 69.

R. Jansen-Sieben, [Recensie van: H.F.J.
Horstmanshoff, A.M. Luyendijk-Elshout, F.G. Schlesinger e.a.
(ed., vert. en comm.), The Four Seasons of Human Life. Four
Ananymous Engravings from the Trent Collection.
Rotterdam [etc.], 2002. Panthaleon Reeks 32.
(Met CD-rom.)]. In: Scientiarum Historia 28
(2002), 110-111.

R. Jansen-Sieben, ‘[Recensie van: M. Habermann, Deutsche
Fachtexte der frühen Neuzeit (zie hierboven)]’. In:
Amsterdamer Beiträge zur älteren Germanistik 58 (2003),
p. 219-221.

R. Jansen-Sieben, ‘[Recensie van: E. Huizenga, Tussen
autoriteit en empirie. De Middelnederlandse chirurgieën in de
veertiende en vijftiende eeuw en hun maatschappelijke
context. Hilversum, 2003. Artesliteratuur in de
Nederlanden 2]’. In: Scientiarum Historia.
Driemaandelijks tijdschrift voor de geschiedenis van de
geneeskunde, wiskunde en natuurwetenschappen 30 (2004), p.
199-200.

R. Jansen-Sieben, ‘[Recensie van: Il sole e la
luna. The Sun and the
Moon. Florence, 2004. Micrologus 12].’
In: Scientiarum Historia. Driemaandelijks
tijdschrift voor de geschiedenis van de geneeskunde, wiskunde
en natuurwetenschappen 30 (2004), p.
201-202.
Voor een
inhoudsopgave van deze belangrijke bundel, zie hieronder in
deze literatuurlijst.

R. Jansen-Sieben, ‘Mensenvlees als medicijn of: Medicinaal
kannibalisme. Een unieke getuigenis uit de middeleeuwse
Nederlanden’. In: Scientiarum Historia.
Driemaandelijks tijdschrift voor de geschiedenis van de
geneeskunde, wiskunde en natuurwetenschappen 30 (2004), p.
155-184.
Prachtig
artikel over een heel bijzondere vorm van therapie, de
organotherapie. Daarbij gaat het om het therapeutische gebruik
van produkten van dierlijke en menselijke herkomst. Het stuk
concentreert zich met name op het gebruik van mumia,
ofwel gemummificeerd mensenvlees. Naast een grondige ordening
van de manieren waarop mumia werd toegepast, wordt ook
een belangrijk Middelnederlands traktaat over de mumia
geëditeerd en van commentaar voorzien: hs. Amsterdam,
Universiteitsbibliotheek, XV G 6, fol. 93r-94v.

R. Jansen-Sieben, ‘[Recensie van: E. Huizenga (ed.),
Het Weense arteshandschrift. Hs. Wenen, Österreichische
Nationalbibliothek, 2818. Diplomatische
editie. Hilversum, 2004. Middeleeuwse
Verzamelhandschriften uit de Nederlanden 10]’. In:
Gewina. Tijdschrift voor de Geschiedenis der
Geneeskunde, Natuurwetenschappen, Wiskunde en Techniek 28
(2005), nr. 4, p. 240-242.
Ook verschenen als: ‘De belangrijkste
medische codex van de Nederlanden’. In: Queeste.
Tijdschrift over middeleeuwse letterkunde in de
Nederlanden 12 (2006), nr. 2, p. 175-177.

R. Jansen-Sieben, ‘[Recensie van: E. Huizenga, Tussen
autoriteit en empirie. De Middelnederlandse chirurgieën in de
veertiende en vijftiende eeuw en hun maatschappelijke
context. Hilversum, 2003. Artesliteratuur in de
Nederlanden 2]’. In: Millennium. Tijdschrift voor
middeleeuwse studies 20 (2006), nr. 1, p. 66-67.

J. Janssens en D. de Smet (ed.), Avicenna and his
Heritage. Acts of the International Colloquium. Leuven &
Louvain-la-Neuve, September 8-11-1999. Leuven, 2002.
Ancient and medieval philosophy. Series 1 / Université
catholique de Louvain. Institut supérieur de philosophie.
Centre De Wulf-Mansion 28.

L. Jefferson (ed.), Wardens' Accounts and Court
Minute Books of the Goldsmiths' Mistery of London,
1334-1446. Woodbridge, 2003.
Over het reilen en zeilen van een
belangrijk Londens gilde uit de veertiende eeuw. Uit de recensie van J.T. Rosenthal in
The Medieval Review (04.12.27): ‘This vast register,
spanning a long century from early Edward III into the middle
days of Henry VI, is a treasure trove of information about the
internal working of a major urban gild. Its riches lie mostly
in tracking the internal demography and finances of the
company, in allowing us to trace the company’s concern to
maintain its privileged place in the pecking order of crafts
and artisans and fraternities, and in our opportunity to peek
through some of the windows it opens on chicanery and the
realities of doing business in the late medieval
world.’

L. Jefferson, The Medieval Account Books of the
Mercers Of London. An Edition and Translation. 2
Dln. Aldershot, 2008.

T.S. Jones en D.A. Sprunger (ed), Marvels,
Monsters, and Miracles. Studies in the Mediaeval and Early
Modern Imaginations. A festschrift in honor of John Block
Friedman. Kalamazoo, 2002. Studies in
Medieval Culture 42.

T.S. Jones en D.A. Sprunger (ed.), Marvels,
Monsters, and Miracles. Studies in the Medieval and Early
Modern Imaginations. Kalamazoo, Michigan, 2002.
Studies in Medieval Culture 42.

E. de Jong en W. Mulder, Vrouwen in de heelkunde. Een
cultuurhistorische beschouwing. Diss. Amsterdam,
2002.
Interessant
voor WEMAL-leden is vooral hoofdstuk III: ‘Vrouwelijke
genezers: van de middeleeuwen tot in de 18e
eeuw’.

L. Jongen (ed.), m.m.v. M. Meuwese, Over vogels. Jacob
van Maerlant. Amersfoort, 2006. Miniaturen
6.
Klein boekje
met verhalen uit Der naturen bloeme, met
kleurenafbeeldingen van miniaturen uit handschrift Den Haag,
KB, KA XVI.

L. Jongen en J. Jonkman, ‘Was koning Arthur wel goed in
zijn hoofd? Over de botten en schedel van de legendarische
Britse koning’. In: Madoc. Tijdschrift over de
Middeleeuwen 20 (2006), nr. 2, p.
89-98.
Fascinerend artikel over aanwijzingen
in de botten van de vermeende koning Arthur dat hij aan een
groeistoornis, acromegalie, zou hebben geleden,
waardoor hij niet alleen figuurlijk maar ook letterlijk aan
zijn tijdgenoten een reus moet hebben geleken.

L. Jongen, ‘Bloedstelpende kruiden. Geneeskunst in de
Middeleeuwen’. In: Kunst en wetenschap 15 (2006), nr.
2, p. 7-8.
Over
het middeleeuwse wereldbeeld, de bereiding van kruiden en de
geneeskunst naar aanleiding van de avonturen van Walewein en
andere ridders in de Roman van Moriaen.

L. Jongen, ‘Een ongelikte beer. Biologie op z’n
middeleeuws’. In: Kunst en Wetenschap 15 (2006), nr. 4,
p. 7-8.

L. Jongen, ‘Routeplanners naar de hemel. Twee middeleeuwse
leerboeken’. In: Kunst en wetenschap 15 (2006), nr. 1,
p. 13-14.
Kort
maar toegankelijk artikel over de encyclopedische functie van
de Middelnederlandse Lucidarius.

L. Jongen, ‘Een boom van een vent. Middeleeuwse verhalen
over Karel de Grote’. In: Kunst en wetenschap 16
(2007), nr. 2, 15-16.

L. Jongen, ‘Hoogmoed komt voor de val. Alexander de Grote
in de Middeleeuwen’. In: Kunst en Wetenschap 16 (2007),
nr. 1, p. 15-16.
O.a. over de zucht naar kennis van
Alexander de Grote in de Middelnederlandse Alexanders
Geesten, en de rol van filosofen in Der naturen
bloeme.

L. Jongen, ‘Als je maar gezond bent. Hildegard van Bingen:
mystica, componiste en kruidenvrouwtje’. In: Kunst en
wetenschap 17 (2008), nr. 2, p. 5-6.

F. de Jongh, ‘Sidrac – de vraagbaak van de Middeleeuwen!.
In: Madoc. Tijdschrift over de Middeleeuwen 19 (2005),
nr. 4, p. 246-247. [= Recensie van de tentoonstelling
Sidrac – de vraagbak van de Middeleeuwen! in het
Utrechts Universiteitsmuseum van 9 juli tot en met 30 oktober
2005.]
Zie ook
W-mail 6 (2005), nr. 2, p. 22.

F. de Jongh, ‘Het boek van Sidrac [Recensie van: O.S.H. Lie
(eindred.), Het boek van Sidrac. Een honderdtal vragen uit
een middeleeuwse encyclopedie. Hilversum, 2006.
Artesliteratuur in de Nederlanden 5]’. In: Madoc.
Tijdschrift over de Middeleeuwen 21 (2007), nr. 2, p.
111-113.

E. Jorink, Wetenschap en wereldbeeld in de Gouden
Eeuw. Hilversum, 1999. Zeven Provinciën Reeks 17. [Van
belang, omdat het laat zien hoe de ME in dit opzicht
doorwerkten in de 17e eeuw.]

E. Jorink, ‘Het Boeck der Natuere’. Nederlandse
geleerden en de wonderen van Gods Schepping, 1575-1715.
Diss. Groningen, 2003.
Hoewel uit een latere periode, toch
heel interessant proefschrift vanwege zowel de overeenkomsten
als de verschillen met de wetenschapsbeoefening in de
Middeleeuwen.

Journal for the History of
Astronomy 38 (2007), nr. 3. Themanummer:
The Circulation of Astronomical Practices in Late Medieval
Europe.
Inhoud:

J. Chabás, "From Toledo to
Venice. The Alfonsine Tables of Prosdocimo de" Beldomandi of
Padua (1424)", p. 269-282;

R.L. Kremer, "“Abbreviating”
the Alfonsine Tables in Cracow. The Tabulae Aureau of Petrus
Gaszwiec (1448)", p. 283-304;

A. Hadravová en P. Hadrava,
"Astronomy in Paulerins’s Fifteenth-Century Encyclopaedia
Liber Viginti Arcium", p. 305-324;

M.H. Shank, "Regiomontanus
as a Physical Astronomer. Samplings from The Defence of
Theon Against George of Trebizond", p.
325-350;

J. Włodarczyk, "Solar
Eclipse Observations in the Time of Copernicus: Tradition or
Novelty?", p. 351-379.

M.E.M. Jungman, in samenw. met J.B. Voorbij,
Repertorium van teksten in het handschrift-Van Hulthem
(Brussel, Kon. bibl. Albert I, 15.589-623). CD-ROM editie.
Utrecht, 1999.

M. Keblusek, B. Noldus en H. Cools (ed.), ‘Your Humble
Servant’. Agents in Early Modern Europe, 1500-1800. In
samenwerking met het Koninklijk Nederlands Instituut te Rome.
Hilversum, 2006.
Opmerkelijk boek met vele
artes-raakvlakken, over de rol van reizende agenten bij het
doorgeven van nieuws en kennis op allerlei niveau’s. Er worden
agenten beschreven uit verschillende professionele milieu’s,
zoals kunstenaars, soldaten, clerici, diplomaten, kooplui en
bankiers.

J.-P. de Keersmaeker en M. de Kleene, ‘Hematiet in de
volksgeneeskunde’. In: Scientiarum Historia. Tijdschrift
voor de geschiedenis van de wetenschappen en de
geneeskunde 31 (2005), nr. 2, p.
85-112.
Over de
genezende en magische krachten van het mineraal Hematiet, een
belangrijk onderdeel van ijzererts, onder andere in
verschillende Middelnederlandse lapidaria (traktaten
over mineralen en stenen).

G. Keil, ‘Hildegard von Bingen deutsch: Das “Speyrer
Kräuterbuch”’. In: A. Haverkamp (ed.) en A. Reverchon (red.),
Hildegard von Bingen in ihrem historischen Umfeld.
Internationaler wissenschaftlicher Kongreß zum 900jährigen
Jubiläum, 13.-19. September 1998, Bingen am Rhein. Mainz,
2000, 441-458.

G. Keil, ‘Roger Frugardi und die Tradition langobardischer
Chirurgie’. In: Sudhoffs Archiv. Zeitschrift für
Wissenschaftsgeschichte 86 (2002), 1-26.

G. Keil, ‘Sudhoff and Medical History. The Germanist
Medievalist’. In: Scientiarum Historia 29 (2003), nr.
1, p. 67-92.
Biografisch artikel over één van de
belangrijkste pioniers op het gebied van de geschiedenis van
de geneeskunde.

G. Keil, ‘Serapion’. In: R. Müller (red.); H. Beck,
D. Geuenich en H. Steuer (ed.), Reallexikon der
Germanischen Altertumskunde. Dl. 28. Berlijn [etc.], 2005,
194b-197a.

G. Keil, ‘Wurm’. In: R. Müller (red.); H. Beck, D.
Geuenich en H. Steuer (ed.), Reallexikon der Germanischen
Altertumskunde. Dl. 34. Berlijn [etc.], 2006, p.
332a-340b.
Over
het voorkomen en de betekenis van het woord ‘worm’ [‘Wurm’] in
de middeleeuwse geneeskunde, en het medische gebruik
ervan.

Fachprosaforschung – Grenzüberschreitungen 1 (2005).
Ed. G. Keil. Baden – Baden, 2007.
Eindelijk is er onder de bezielende
leiding van Gundolf Keil in Duitsland de eerste jaargang van
een tijdschrift-in-jaarboekvorm verschenen dat zich speciaal
richt op de (Duitstalige) artesliteratuur, en dat alles in
zich heeft om voor de onderzoeker of geïnteresseerde een
belangrijk instrument te worden. De nadruk ligt daarbij op de
Middeleeuwen en de vroegmoderne periode, maar ook de eeuwen
daarvoor en daarna komen aan bod. Er is ruimte voor lange tot
zéér lange artikelen (zie hieronder). Het tijdschrift is
nadrukkelijk interdisciplinair en het belang ervan is daarmee
óók voor onderzoekers naar de Middelnederlandse
artesliteratuur groot.
Uit de introductie op het eerste nummer
(2005; verschenen eind 2007) van de uitgever: ‘Die deutsche
Fachliteratur des Mittelalters ist aus den modernen
Darstellungen zur Literatur- und Wissenschaftsgeschichte nicht
mehr wegzudenken; zahlreiche kulturgeschichtliche Disziplinen
benutzen ihre Texte als Basis. Als Fachprosa der Freien und
Eigenkünste umfaßt sie das Schrifttum von Medizin, Pharmazie,
Alchemie, Mathematik, Astronomie und greift über den Bergbau,
die Handwerke und das Kriegswesen bis zur Wald- und
Landwirtschaft, zur Seefahrt, zum Handel und zu den Verbotenen
Künsten aus. Die Fachprosaforscher kommen – wie nicht anders
zu erwarten – aus heterogenen Disziplinen und arbeiten als
Ärzte, Apotheker, Natur-, Kultur-, Gesellschafts- und
Geisteswissenschaftler mit unterschiedlicher Methodik auf
unterschiedlichen Gebieten des weiten Literaturkomplexes;
entsprechend weit gestreut sind ihre disparat erscheinenden
Veröffentlichungen. Insofern war es angezeigt, jenen Weg
weiter zu beschreiten, den Sudhoff 1908 mit ‘Sudhoffs Archiv’
erstmals gewiesen hatte und der – von Gerhard Eis gebahnt – zu
einer eignen Zeitschrift führen sollte: Die
‘Fachprosaforschung’ bietet sämtlichen Disziplinen, die sich
mit altdeutschen Fachprosatexten befassen, das geeignete
Forum; ‘grenzüberschreitend’ greift sie von der Sozial- bis
zur Militärgeschichte aus; ‘grenzüberschreitend’ verfolgt sie
die Wirkungsgeschichte über die Epochenschwelle bis in die
Neuzeit, und grenzübergreifend geht sie jenen Entwicklungen
nach, die bereits vor der antik-mittelalterlichen
Epochengrenze einsetzen. Entsprechend übergreifend angesiedelt
ist sie methodisch in Grenzgebieten zwischen einzelnen
Disziplinen’.
De belangrijkste artikelen op het gebied van
de middeleeuwse artesliteratuur zijn in dit eerste nummer
(voor een volledig overzicht zie
www.dwv-net.de/inhaltkeil.jpg):

R. Vollmuth, ‘Originalität
und Wirkungsstärke als Kriterien historischer Wertigkeit.
Dargestellt am Beispiel Walther Herman Ryffs’, p.
11-24;

R. Platzek, ‘Zum Problemfeld
der Arzt-Patient-Beziehung. Einige zeitlose Fragen
aufgewiesen an einer ortolf-haltigen Bearbeitung der
»Quaestiones de medicorum statu« aus dem
spätmittelalterlichen Schlesien’, p. 25-34;

H.M. Wellmer en G. Keil,
‘Das »Würzburger chirurgische Rezeptar«. Untersuchungen zu
einer wundärztlichen Formelsammlung des späten 15.
Jahrhunderts mit Textausgabe’, p. 35-104;

G. Keil, ‘Das
»Wässerbüchlein« Gabriels von Lebenstein und die
»Oberschlesischen Roger-Aphorismen«. Beobachtungen zu
Wirkungsgeschichte und Provenienz’, p.
105-154;

G. Keil en H.-M. Gross, ‘Die
»kleine Wundarznei« des Codex Farfensis 200.
»Oberschlesische Roger-Aphorismen« des 14. Jahrhunderts’, p.
155-188.

G. Keil, ‘Die absteigende Konsistenzreihe als
makrostrukturelles Gliederungsprinzip in wundärztlichen
Arzneimittelhandbüchern des Spätmittelalters’. In: J. Kiefer
(ed.), Parerga. Beiträge zur Wissenschaftsgeschichte. In
Memoriam Horst Rudolf Abe. Erfurt, 2007, p. 9-22.
Sonderschriften der Akademie gemeinnütziger Wissenschaften zu
Erfurt 37.
Zeer
interessante studie naar de manier waarop de ordening van
laatmiddeleeuwense chirurgische traktaten een weerspiegeling
is van de verschillende medicamenten die door de chirurgen
bewaard en meestal aan de buitenkant van hun patiënten
aangebracht werden. Veel recepten en formules blijken te zijn
bijeengebracht op de consistentie van de ingrediënten, dat wil
zeggen de mate waarin ze vloeibaar, gasvormig of vast waren,
en daarmee bijvoorbeeld kneedbaar of strijkbaar opgebracht
konden worden.

G.R. Keiser, ‘Two Medieval Plague Treatises and Their
Afterlife in Early Modern England’. In: Journal of the
History of Medicine and Allied Sciences 58 (2003), nr.3,
p. 292-324.
Lang maar interessant artikel over de
receptie van twee laatmiddeleeuwse/vroegmoderne pesttraktaten
in Engeland, met name in relatie tot religieuze
aspecten.

E. Kennedy (vert.), Geoffroi de Charny, A Knight's
Own Book of Chivalry. Introd. door R.W. Kaeuper.
Philadelphia, 2005.

Joannes de Ketham, Fasciculus medicine houdende in
hem dese nauolghende tractaten […]. Vertaald door Petrus
Antonianus. Fotografische herdruk van de uitgave door
Claes de Grave te Antwerpen uit 1512, ex. Brussel, Koninklijke
Bibliotheek van België, II 12.786 A (RP). Brussel, 2003.
Academia Regia Belgica Medicinae – Dissertationes – Series
Historica 10.
Prachtige facsimile van een zeer
zeldzame Middelnederlandse druk van het werk van deze Ketham,
die een belangrijke verzameling teksten op het gebied van de
laatmiddeleeuwse chirurgie, complexieënleer, aderlating,
iatromathematika, gynaecologie, anatomie, medicijnenbereiding,
medische terminologie, uroscopie en pestbestrijding
bevat.

J. Van Keymeulen, M. Adriaen en G. Marechal (ed.), In
Der Sieker Dienste. De oudste ambtelijke tekst in het
Nederlands. Gent, 2003. [Uitgave van de Vakgroep
Nederlandse Taalkunde van de Universiteit Gent en het Algemeen
Ziekenhuis Maria Middelares St.-Jozef
(Gent)].
Uit de
begeleidende tekst in Neder-l, 0306.b: ‘Het oudste in
origineel bewaarde Nederlandstalige ambtelijke stuk is de
tekst van de ‘Statuten van de Gentse Leprozerie’ uit 1236. Hij
werd meer dan 50 jaar geleden ontdekt door Maurits Gysseling,
die er ook de tekstuitgave van verzorgde. In In der Sieker
Dienste wordt het handschrift integraal in facsimile
(vierkleurendruk) uitgegeven, en parallel daarmee de
tekstuitgave van Gysseling en een vertaling in modern
Nederlands door Jacques Van Keymeulen. Het boek bevat ook een
artikel van Griet Marechal over ‘lepra en leprozen’ in
Vlaanderen. In der Sieker Dienste is te verkrijgen in
de Gentse stadswinkel (Woodrow Wilsonplein) voor € 5,- en bij
Mark Adriaen, AZ Maria Middelares / Sint-Jozef,
Kortrijksesteenweg 1026, 9000 Gent, [email-masked],
mits € 7,50 (inclusief verzendingskosten) overgeschreven wordt
op rekening 290-0387150-44 met vermelding
“Leprozerie”.’

D.C.J. Kinable, ‘Latijnse en Middelnederlandse
“disputaties”. Babelse tweespraak en lexicale analyse’. In:
Queeste. Tijdschrift over middeleeuwse letterkunde in de
Nederlanden 15 (2008), nr. 1, p. 70-95. Themanummer:
Tweespraak. Het continuüm van Middelnederlandse literatuur
en Latinitas.

D.A. King, In Synchrony with the Heavens. Studies
in Astronomical Timekeeping and Instrumentation in Medieval
Islamic Civilization. Leiden [etc.],
2004.
Vol.
1: The Call of the Muezzin (Studies I-IX);
Vol. 2:
Instruments of Mass Calculation (Studies
X-XVIII).

M. Kirnbauer, Hartmann Schedel und sein “Liederbuch”.
Studien zu einer spätmittelalterlichen Musikhandschrift
(Bayerische Staatsbibliothek München, Cgm 810) und ihrem
Kontext. Bern, 2001. Publikationen der Schweizerischen
Musikforschenden Gesellschaft, serie II, vol. 42.

Klankbord. Nieuwsbrief voor antieke en middeleeuwse
muziek.
Nieuwe elektronische nieuwsbrief, met
een interessante literatuurlijst op dit gespecialiseerde
gebied. Red. U. Hascher-Burger en M. van Schaik. Toegankelijk
via: http://www.klankbordsite.nl/.

J. Klápšte en P. Sommer (ed.), Arts and Crafts in
Medieval Rural Environment. L'artisanat
rural dans le monde médiéval. Handwerk im mittelalterlichen
ländlichen Raum. Turnhout, 2007.
Ruralia 6.
Bevat
een groot aantal detailstudies over uiteenlopende gebieden in
middeleeuws Europa, met name het noordelijk, niet-Romaanse
deel daarvan (Groot-Brittannië, de Nederlanden, Duitsland,
Scandinavië, Polen, Oostenrijk en Hongarije. Hieronder een
deel van de inhoud van deze rijke en uitvoerige
bundel:

R. Marti, ‘The early
Medieval Potteries from Basle´s Hinterland (Switzerland).
Origin, Production and Diffusion of the Pottery
Ware’;

J. Tauber, ’Das Eisengewerbe
im Schweizerischen Jura. Ergebnisse der neueren
Forschung’;

K. Tarcsay,
‘Standortfaktoren der Glasproduktion im österreichischen
Mühl- und Waldviertel’;

M. Takács, ‘Handwerkliche
Produktion in den dörflichen Siedlungen im árpádenzeitlichen
Ungarn (10. bis 13. Jahrhundert)’;

A. Pálóczi-Horváth, ‘The
Archaeological Material of the Households of the Medieval
Village of Szentkirály’;

Z. Miklós en M. Vizi,
‘Beiträge zum Handwerk des mittelalterlichen Marktfleckens
Ete (Ungarn)’;

T. Sabján, ‘Hungarian
Vernacular Stoves of the Late Middle Ages in Regional
Kontext’;

H. Kirjavainen en J.
Riikonen, ‘Changing Textile Crafts in Turku, SW Finland.
Following Traditions and Adopting
Innovations’;

J. Taivainen, ‘Late Iron Age
and Medieval Crafts in Rural Environment. With special
reference to the Retula Village in Southern
Finland’;

E. Svensson, ‘Before
World-system? The Peasant-Artisan and the
Market’;

N. Mehler, ‘Viking Age and
Medieval Craft in Iceland. Adaptation to Extraordinary
Living Conditions on the Edge of the Old
World’;

N. Brady, ‘Agricultural
Tools and Agrarian Development in Early Medieval
Ireland’;

M. Gardiner, ‘Graffiti and
their Use in Late Medieval England’;

J. Bond, ‘Medieval
Charcoal-burning in England’;

J.K. Knight, ‘Rural
Industries in Pre-industrial South Wales’;

B. Groenewoudt, ‘Charcoal
Burning and Landscape Dynamics in the Early Medieval
Netherlands’;

R. Vanmechelen en S. de
Longueville, ‘Habitat rural et production céramique.
l´Atelier de potier de Haillot (Belgique), Xe – XIe
siècles’;

S. Krabath,
‘Mittelalterliche Buntmetallverarbeitung in ländlichen
Siedlungen’;

C. Theune, ‘Ländliches und
städtisches Handwerk im mittelalterlichen
Brandenburg’;

S. König en G. Alper,
‘Mittelalterliche Töpfereien im ländlichen Raum in
Südniedersachsen und Nordhessen’;

S. Arnold, ‘Salzgewinnung in
Mittelalter und früher Neuzeit im Südwesten
Deutschlands’.

N.R. Kline, Maps of Medieval Thought. The Hereford
Paradigm. Woodbridge, 2001

N. Klunder, ‘Schrijvende artsen, astrologen en koks’. In:
Literatuur. Tijdschrift over Nederlandse letterkunde 19
(2002), 300-302. [Recensie van: E. Huizenga, O.S.H. Lie
en L.M. Veltman (ed.), Een wereld van kennis. Bloemlezing
uit de Middelnederlandse artesliteratuur. Hilversum, 2002.
Artesliteratuur in de Nederlanden 1.]

N. Klunder, Lucidarius. De Middelnederlandse
Lucidarius-teksten en hun relatie tot de Europese
traditie. Amsterdam, 2005. Nederlandse Literatuur en
Cultuur in de Middeleeuwen 27.

N. Klunder, ‘[Recensie van: E. Huizenga, Het Weense
arteshandschrift. Hs. Wenen, Österreichische
Nationalbibliothek, 2818. Diplomatische editie. Hilversum,
2004. Middeleeuwse Verzamelhandschriften uit de Nederlanden
10].’ In: Tijdschrift voor Nederlandse Taal- en
Letterkunde 122 (2006), p. 183-184.

N. Klunder, ‘Alles wat je ooit hebt willen weten maar nooit
hebt durven vragen. [Recensie van: O.S.H. Lie (eindred.),
Het boek van Sidrac. Een honderdtal vragen uit een
middeleeuwse encyclopedie. Hilversum, 2006.
Artesliteratuur in de Nederlanden 5]’. In: Queeste.
Tijdschrift over middeleeuwse letterkunde 14 (2007), nr.
1, p. 95-97. Themanummer: Wonder groet. Het wonderbaarlijke
in Middelnederlandse teksten.

T. Kohanski en C.D. Benson, The Book of John
Mandeville. Kalamazoo, 2007.

L. Kooijmans, ‘De doodskunstenaar. De anatomische lessen
van Frederik Ruysch [Bespreking van gelijknamige boek,
Amsterdam, 2004]’. In: Nieuwsbrief
Universiteitsgeschiedenis 10 (2004), nr. 2, p.
85-87.
Zie ook:
www.cf.uba.uva.nl/nl/tentoonstelling/ruysch.

M. Kool, Die conste vanden getale. Een studie over
Nederlandstalige rekenboeken uit de vijftiende en zestiende
eeuw, met een glossarium van rekenkundige termen. Diss.
Utrecht. Hilversum, 1999. Middeleuwse Studies en Bronnen 64.
[Bevat diskette met glossarium van Mnl.
rekentermen.]

M. Kool, ‘Raden of rekenen?’. In: B.
Besamusca, F. Brandsma en D. van der Poel (red.), Hoort
wonder! Opstellen voor W.P. Gerritsen bij zijn emeritaat.
Hilversum, 2000, 91-96. Middeleeuwse Studies en Bronnen
70.

J.K. van der Korst, ‘Aan de slag met het verleden. Bronnen
waaruit de medisch historicus kan putten’. In: Geschiedenis
der Geneeskunde 6 (2000), 215-221. Themanummer: H. Beukers
en R. van Hee (red.), Inleiding in het beoefenen van de
‘geschiedenis der geneeskunde’ in het bijzonder in de Lage
Landen.

M. Kožluk, ‘«Pour satisfaire tant aux doctes, que
aux peu savans». Traduction et terminologie médicale en France
à la Renaissance’. In: Journal de la Renaissance 5
(2007), p. 11-18. Themanummer: Les machines
proto-industrielles de Léonard.

R. Kruk, `De goede arts. Ideaalbeeld en werkelijkheid
in de middeleeuws-Arabsiche wereld. In: Hermeneus.
Tijdschrift voor antieke cultuur 71 (1999), 140-148.
Themanummer: De patiënt en zijn artsen.

M.P. Kucher, The Medieval Roots of the Modern
Networked City. The Water Supply System of Sienna.
Londen, 2004. Studies in Medieval History and
Culture
Veel
aandacht voor Middeleeuwse technologie en ambachten in relatie
tot het leven in de stad.

M. Künzel, ‘Beilngrieser Aderlaßmännlein’. In:
Würzburger Medizinhistorische Mitteilungen 19 (2000),
153-175.

P.J. Kuijjer, ‘Over de geschiedenis in het algemeen en de
geschiedenis der geneeskunde in het bijzonder’. In:
Geschiedenis der Geneeskunde 6 (2000), 196-207.
Themanummer: H. Beukers en R. van Hee (red.), Inleiding in het
beoefenen van de ‘geschiedenis der geneeskunde’ in het
bijzonder in de Lage Landen.

P. Kunitzsch, Stars and Numbers. Astronomy and
Mathematics in the Medieval Arab and Western Worlds.
Aldershot, 2004. Variorum Collected Studies
Series 791.

M.A. Kupfer, The Art of Healing. Painting for the
Sick and the Sinner in a Medieval Town. University Park,
Pennsylvania, 2003.

P. Kurzmann, ‘Ein Manuskript mit Zeichnungen und
Benennungen alchemistischer Geräte aus dem 14. Jahrhundert’.
In: Sudhoffs Archiv. Zeitschrift für
Wissenschaftsgeschichte 89 (2005), p.
151-169.
Over een reeks alchemistische
tekeningen in hs. Cambridge, Trinity College, 1122, fol.
120v. De schetsen van
apparaten en vaten gaan vergezeld van Latijnse bijschriften,
die op hun beurt werden vertaald in het Duits. De schetsen en
bijschriften worden geëditeerd en becommentarieerd.

C. Kwakman, ‘Slijkburgers in Utrecht’. In: Madoc.
Tijdschrift over de Middeleeuwen 19 (2005), nr. 3, p.
167-174.
Zeer
interessant artikel over een opvallend laatmiddeleeuws
verschijnsel: slijkburgers, burgers die door stedelijke
overheden werden aangesteld om bepaalde, duidelijk omschreven
plaatsen in de stad schoon te maken en schoon te houden.
Daarmee verwierven zij het burgerschap van die stad, in het
artikel met name van Utrecht. Slijkburgers vervulden daarmee
een belangrijke rol in de verbetering van de hygiëne in
steden. Uit het onderzoek blijkt dat ze met name werden
aangesteld in tijden van ernstige epidemieën, een aanwijzing
dat er een duidelijk verband werd gezien tussen het optreden
van ziekten en het onderhouden van een zo goed mogelijke
hygiëne in de volgepakte steden.

B.-A. Lamberg en H. Solin, ‘The Thyroid gland in
Anothomia Mundini and in the Commentaria of Berengarius’.
In: Sudhoffs Archiv. Zeitschrift für
wissenschaftsgeschichte 86 (2002), p.
171-180.
Gecompliceerd en erg technisch maar
boeiend artikel over de anatomie van de schildklier (‘thyroid
gland’) en de nek in laatmiddeleeuwse anatomische
werken.

K. van ’t Land, Een heet, dierlijk wezen. Betekenis en
beleving van pijn binnen verschillende natuuropvattingen in
laatmiddeleeuwse chirurgieën. Scriptie KU Nijmegen.
Nijmegen, 2002.
Betreft weliswaar ongepubliceerde
scriptie, maar behandelt zeer gestructureerd en grondig een
belangrijk aspect van de Middelnederlandse chirurgieën. Voor
een exemplaar kan men contact opnemen met de auteur:
Katholieke Universiteit Nijmegen / Erasmusgebouw, k. 10.16 /
024-3612178 / [email-masked]

K. van ‘t Land, ‘Chirurgie in context’. In: Madoc.
Tijdschrift over de Middeleeuwen 18 (2004), nr. 4, p.
275-277. [Recensie van: E. Huizenga, Tussen autoriteit en
empirie. De Middelnederlandse chirurgieën in de veertiende en
vijftiende eeuw en hun maatschappelijke context.
Hilversum, 2003. Artesliteratuur in de Nederlanden 2.]

K. van ‘t Land, ‘[Recensie van: E. Huizenga, O.S.H. Lie, en
L.M. Veltman (ed.), Een wereld van kennis. Bloemlezing uit
de Middelnederlandse artesliteratuur. Hilversum, 2002.
Artesliteratuur in de Nederlanden 1]’. In: Gewina.
Tijdschrift voor de Geschiedenis der Geneeskunde,
Natuurwetenschappen, Wiskunde en Techniek 28 (2005), nr.
2, p. 113-114.

K. van ‘t Land, ‘Het verloop van evenwicht. Mens en
samenleving in laatmiddeleeuwse humoraaltheorieën’. In:
Gewina. Tijdschrift voor de Geschiedenis der Geneeskunde,
Natuurwetenschappen, Wiskunde en Techniek 28 (2005), nr.
2, p. 61-78.
Prachtig artikel over een belangrijk
aspect van een groot deel van de middeleeuwse artesliteratuur.
Uit de samenvatting:
‘Medieval humoral theories reflected a view on both man and
society. The theories clearly defined the worst and the best
physical balance possible, and the ideas could be linked to
judgments on society. The popular theory of temperaments
envisaged the sanguine man as the perfect human being. He was
a merry, wealthy, courteous nobleman; a powerful secular
ideal. Learned medicine used a humoral theory in which health
was described as the right proportion between the different
quantities. In the fit body, every humour knew its correct
place, and would not thread beyond its proper measure. This
notion was to define the body politic: the humours of the
healthy state accepted their position without ambitious
quarelling. These views on man and his body differ from the
ones defined by Galen […]. This article describes the most
important developments of humoral theory from Antiquity to the
Middle Ages.’

K. van ’t Land, ‘Animal Allegory and Late Medieval
Surgical Texts’. In: B. van den Abeele (ed.),
Bestiaires médiévaux. Nouvelles perspectives sur les
manuscrits et les traditions textuelles. Communications
présentées au XVe Colloque de la Société Internationale
Renardienne (Louvain-la-Neuve, 19-22 août 2003).
Louvain-la-Neuve, 2005, p. 201-212. Collection Textes,
Études, Congrès 21.
Gaat met name in op de herkomst van
dierlijke namen van die aan chirurgische kwalen werden
toegekend, bijvoorbeeld Bubo of (nacht)uil, die in de
teksten van Jan Yperman en Thomas Scellinck synoniem werd aan
een kwalijke ontsteking van klieren – de overeenkomst was dat
beiden zich ophielden in donkere plaatsen.

K. van ‘t Land, ‘De grenzen van het vak. Selectie en
twijfel in Middelnederlandse chirurgieën’. In: Gewina.
Tijdschrift voor de Geschiedenis der Geneeskunde,
Natuurwetenschappen, Wiskunde en Techniek 29 (2006),
z.p.

K. van ’t Land, ‘[Recensie van: M. van der Lugt, Le ver,
le démon et la vierge. Les théories médiévales de la
génération extraordinaire. Une étude sur les rapports ente
théologie, philosophie naturelle et médecine.
Parijs, 2004.]’. In: Millennium. Tijdschrift voor
middeleeuwse studies 20 (2006), nr. 1, p. 63-65.

S. Landsberg, The Medieval Garden.
Toronto, 2003.

E.S. Lane, E. Pastan en E.M. Shortell (ed.), The
Four Modes of Seeing. Approaches to Medieval Imagery in Honor
of Madeleine Harrison Caviness. Aldershot,
2008.

J. Langdon, Mills in the Medieval Economy. England
1300-1540. Oxford, 2004.

J. Langdon en M. Watts, ‘Tower windmills in Medieval
England’. In: Technology and Culture. The International
Quarterly of the Society for the History of Technology 46
(2005), nr. 3, p. 697-718.

C.D. Lanham (ed.), Latin Grammar and Rhetoric.
From Classical Theory to Medieval Practice. London
[etc.], 2002.

A.Th. Lantink-Ferguson, ‘De stadsarmborstier. De
gevarieerde werkzaamheden van de kruisboogmaker’. In:
Scientiarum Historia 27 (2001), 53-72.

A.Th. Lantink-Ferguson, ‘Drie tandwielsystemen voor
een maankalender’. In: Gewina. Tijdschrift voor de
Geschiedenis der Geneeskunde, Natuurwetenschappen, Wiskunde en
Techniek 22 (1999), 195-220.

A.Th. Lantink-Ferguson, ‘A Fifteenth-Century
Illustrated Notebook on Rotary Mechanisms’. In:
Scientiarum Historia 29 (2003), nr. 1, p.
3-66.
Zeer lang,
maar bijzonder boeiend stuk over een heel bijzondere Latijnse
autograaf over tandwielen (vgl. voor een vergelijkbaar
onderwerp W-mail, jg. 1, nr. 2). Met prachtige,
duidelijke zwart-wit facsimile’s van het hele handschriftje,
een editie van de Latijnse tekst en een Engelse vertaling. Uit
de samenvatting (p. 13): ‘Codex 5153 * [nl. van de
Österreichische Nationalbibliothek, Wenen] is een soort van
geïllustreerd notaboek uit de eerste helft van de veertiende
eeuw. Het handschrift telt slechts 11 folio’s. Het betreft een
uniek exemplaar […]. De auteur genoot een universitaire
opleiding […]. De tekst handelt over verschillende soorten
tandwielen, hun combinaties en toepassingen. De auteur geeft
enkele bijzonder originele voorbeelden. Hij beschrijft en
schetst onder meer een zeer vroege toepassing van stoomkracht
en neemt een kritische houding aan ten aanzien
vanverschillende soorten perpetua mobilia. Zijn tekeningen van
diverse vogelvallen, toestellen en eekhoornmolens zijn
origineel.’

K. Lavezzo, Angels on the Edge of the World.
Geography, Literature and English Community, 1000-1534.
Ithaca, NY, 2006.

C. Lee, Feasting the Dead. Food and Drink in
Anglo-Saxon Burial Rituals. Woodbridge, 2007. Anglo-Saxon
Studies 9.
Online-recensie in The Medieval
Review [[email-masked]] 08.03.19 door M. Weiss
Adamson.

W. Lefèvre, J. Renn en U. Schoepflin (ed.), The
Power of Images in Early Modern Science. Basel
[etc.], 2003. [Zie ook de recensie elders in deze
W-mail.]
Hierin o.a. de volgende, uitvoerig
geïllustreerde artikelen:

J. Büttner, P. Damerow, J.
Renn en M. Schemmel, ‘The Challeging Images of Artillery.
Practical Knowledge at the Roots of the Scientific
Revolution’, p. 3-27;

D. McGee, ‘Ships, Science
and the Three Traditions of Early Modern Design’, p.
28-46;

P. Galluzzi, ‘Art and
Artifice in the Depiction of Renaissance Machines’, p.
47-68;

W. Lefèvre, ‘The Limits of
Pictures: Cognitive Functions of Images in Practical
Mechanics – 1400 to 1600’, p. 69-88;

A.-F. Canella, ‘Alchemical
Iconography at the Dawn of the Modern Age. The Splendor
solis of Salomon Trismosin’, p. 107-116;

C. Lüthy, The Invention of
Atomist Iconography’, p. 117-138;

B.W. Ogilvie, ‘Image and
Text in Natural History, 1500-1700’, p.
141-166;

A. Ellenius, ‘Notes on the
Function of Early Zoological Imagery’, p.
167-180;

B. Eastwood en G. Graßhoff,
‘Planetary Diagrams – Descriptions, Models, Theories. From
Carolingian Deployments to Copernican Debates’, p.
197-226;

A. Angelini, ‘Encyclopaedias
and Architecture in the Sixteenth Century’, p.
265-288.

W. Lefèvre (ed.), Picturing Machines
1400-1700. Cambridge, MA (2004).
Transformations. Studies in the History of
Science and Technology 12.

D. Lehoux, ‘Observers, Objects, and the Embedded Eye.
Or, Seeing and Knowing in Ptolemy and Galen. In: Isis.
International Review Devoted to the History of Science and
its Civilisation 98 (2007), nr. 3, p. 447-467.

C. Leijenhorst, C. Lüthy en J.M.M.H. Thijssen (ed.),
The Dynamics of Aristotelian Natural Philosophy from
antiquity to the Seventeenth Century. Leiden, 2002.
Medieval and Early Modern Science 5.
Hoewel geen gemakkelijk onderwerp, toch
van belang als achtergrond bij de volkstalige
artesliteratuur.

R. Lemay, ‘Le “Centiloquium” du pseudo-Ptolémée (Abû Ja’far
Ahmad ibn Yûsuf) chez quelques grands scolastiques du
treizième siècle: Robert Grosseteste – Albert le Grand –
Guillaume d’Auvergne’. In: Scientiarum Historia.
Driemaandelijks tijdschrift voor de geschiedenis van de
geneeskunde, wiskunde en natuurwetenschappen 29 (2003), p.
133-146.

R. Leng, ‘Andreas der Jude, Jost von der Neißen und Niclas
Preuß: Drei verhinderte “Verfasser” eines Fechtbuches’. In:
Würzburger Medizinhistorische Mitteilungen 19 (2000),
209-220.
Betreft
middeleeuws Duits ‘vechtboek’.

R. Leng, Ars Belli. Deutsche taktische und
kriegstechnische Bilderhandschriften und Traktate im 15. und
16. Jahrhundert. 2 Dln. Dl. 1: Entstehung und
Entwicklung. Dl. 2: Beschreibung der Handschriften.
Wiesbaden, 2002. Imagines medii aevi 12.

H. Lengenfelder (ed), Iatromathematisches
Kalenderbuch. Die Kunst der Astronomie und Geomantie.
Farbmikrofiche-Edition der Handschrift Tübingen,
Universitätsbibliothek. Md2. München, 2005. Codices
Illuminati Medii Aevi 63.

B. Levack (ed.), The Witchcraft Sourcebook.
New York [etc.], 2004.

K.-H. Leven (ed.), Antike medizin.
Ein lexikon. Munchen, 2005.

O.S.H. Lie en E.M. Versèlewel de Witt Hamer,
`Beproefde middeleeuwse recepten in het Hattemse
gemeentearchief. Voor dr. J.H. Sypkens Smit'. In: Heemkunde
Hattem. Tijdschrift van de Vereniging Heemkunde Hattem,
nr. 81, (december 1999), 197-204.

O.S.H. Lie, `[Recensie van: E. Huizenga, Een
nuttelike practijke van cirurgien. Geneeskunde en astrologie
in het Middelnederlandse handschrift Wenen, Östereichische
Nationalbibliothek, 2818. Diss. Groningen. Hilversum,
1997. Middeleeuwse Studies en Bronnen 54]'. In: Tijdschrift
voor Nederlandse Taal- en Letterkunde 115 (1999),
171-174.

O.S.H. Lie, Vrouwengeheimen. Geneeskunst en
beeldvorming in de Middelnederlandse artesliteratuur.
Achtste Bert van Selm-lezing. Amsterdam, 1999.

O.S.H. Lie, ‘[Recensie van: M. Kool, Die conste
vanden getale. Een studie over Nederlandstalige rekenboeken
uit de vijftiende en zestiende eeuw, met een glossarium van
rekenkundige termen. Diss. Utrecht. Hilversum, 1999.
Middeleeuwse Studies en Bronnen 64]’. In: Nederlandse
Letterkunde 5 (2000), 349-352.

O.S.H. Lie, ‘Boendale langs de meetlat’. [N.a.v. d.
Kinable, Facetten van Boendale. Literair-historische
verkenningen van Jans teesteye en de Lekenspiegel. Leiden,
1998. Leidse opstellen 31. Ook verschenen als diss. Leiden.]
In: Queeste. Tijdschrift over middeleeuwse
letterkunde in de Nederlanden 7 (2000),
81-85.

O.S.H. Lie, ‘Vrouwenprivileges: voorrecht of keurslijf? De
epiloog van Het bouc van de Stede der Vrauwen’. In: B.
Besamusca, F. Brandsma en D. van der Poel (red.), Hoort
wonder! Opstellen voor W.P. Gerritsen bij zijn emeritaat.
Hilversum, 2000, 105-111. Middeleeuwse Studies en Bronnen
70.

O.S.H. Lie, ‘Gevaarlijke vrouwen’. In: Surplus. Over
boeken en schrijfsters 15 (2001), 5-7.

O.S.H. Lie, ‘Middelnederlandse literatuur vanuit
genderperspectief’. In: Tijdschrift voor Nederlandse Taal-
en Letterkunde 117 (2001), 246-267.

O.S.H. Lie en J. Reynaert (red.), Artes in context.
Opstellen over het handschriftelijke milieu van
Middelnederlandse artesteksten. Hilversum, 2004.
Artesliteratuur in de Nederlanden 3.
Voor een inhoudsopgave, zie
W-mail 5 (2004), nr. 1, p. 5.

O.S.H. Lie, ‘Over vrouwen en hun geheimen’. In:
Mediator plus ultra 2 (2004), nr. 2, p. 22-27.
Serie Achterom… Retro.

O.S.H. Lie, ‘“Alsoe leerde Madelghijs sine const”. Magie in
de Middeleeuwen: fictie of werkelijkheid? De Kareltraditie’.
In: B. Besamusca en J. Tigelaar (red.), Karolus rex.
Studies over de middeleeuwse verhaaltraditie rond Karel de
Grote. Hilversum, 2005, p. 181- [ ]. Middeleeuwse Studies
en Bronnen 83.

O.S.H. Lie, ‘De verliefde leraar. Liefdesverzen in
Middelnederlandse artesteksten’. In: R. Sleiderink, V.
Uyttersprot, B. Besamusca (red.), Maar er is meer.
Avontuurlijk lezen in de epiek van de Lage Landen. Studies
voor Jozef D. Janssens. Leuven [etc.], 2005, p.
238-256.

O.S.H. Lie, M. Buys, L. Karssenberg en E. Leijten (red.),
Sidrac weet het. Middeleeuwse kennis in een tiental
vraagstukken. Utrecht, 2005.
Alleraardigste brochure bij de
tentoonstelling Sidrac – de vraagbaak van de
Middeleeuwen! in het Utrechts Universiteitsmuseum van 9
juli tot en met 30 oktober 2005. Buitengewoon fraai verzorgd,
met veel afbeeldingen, en allemaal in kleur!

O.S.H. Lie, Wat bezielt een mediëvist? Mastering
the Middle Ages. Utrecht,
2005.
Tekst van oratie, door Orlanda Lie
uitgesproken bij de aanvaarding van het ambt van gewoon
hoogleraar op het vakgebied van de middeleeuwen, in het
bijzonder de middeleeuwse cultuur, aan de universiteit Utrecht
op vrijdag 18 november 2005.

O.S.H. Lie (eindred.), M. Banda e.a., Het boek van
Sidrac. Een honderdtal vragen uit een middeleeuwse
encyclopedie. Hilversum, 2006. Artesliteratuur in de
Nederlanden 5.
Alweer het vijfde deel uit de reeks,
waarin een uiteenlopende reeks vragen uit het welbekende
Boek van Sidrac in een moderne vertaling wordt
gepresenteerd voor een breder publiek. Het boek is
gestructureerd rond vier thema’s, getiteld: ‘Zo boven zo
beneden – De mens en het heelal’; ‘De mens en zijn omgeving –
Geografie, meteorologie, het dierenrijk’; ‘Het menselijk
lichaam – Man en vrouw’; en ‘Mensen onder elkaar –
Omgangsvormen en christelijke moraal’. Prachtige uitgave, met
veel kleurenafbeeldingen.

O.S.H. Lie (red.), Het boek van Sidrac. Een honderdtal
vertaalde vraagstukken uit een middeleeuwse encyclopedie.
Hilversum, 2006. Artesliteratuur in de Nederlanden
5.
Prachtig
eindresultaat van één van de WEMAL-werkgroepen, die zich
jarenlang over de Sidrac gebogen heeft, en alweer het
vijfde deel in de artes-reeks. Met bijdragen van Mirjam
Banda, Wilma Feringa, Orlanda Lie, Trees Lunter, Marjolijn
Saan, Jaap Staal en Gerrit Verbeek.

O.S.H. Lie, ‘Hoerenwijsheid: de Middelnederlandse
Evangelien vanden spinrocke’. In: Madoc. Tijdschrift
over de Middeleeuwen 21 (2007), nr. 3, p.
169-179.
Opmerkelijk artikel over een bijzondere
tekst. Een groep vrouwen wisselt tijdens zes spinavonden
allerlei kennis en wijsheden met elkaar uit. De vertellingen
worden opgetekend door een geleerde klerk. Uit het
gedetailleerde onderzoek van Orlanda Lie blijkt dat deze
zogenoemde spinrokevangelies, daar waar de tekst
aanvankelijk een vrouwvriendelijk vertelkader voor de
overdracht van kennis lijkt te zijn, zij uiteindelijk niets
anders illustreert dan de minderwaardigheid van de kennis van
deze vrouwen en de verderflijkheid van hun
leefwijze.

O.S.H. Lie en L.M. Veltman, Kennis-maken. Bloemlezing
uit de Middelnederlandse artesliteratuur. Hilversum, 2008.
Artesliteratuur in de Nederlanden 6.
Tweede bloemlezing met edities van zeer
uiteenlopende artesteksten door leden van de WEMAL.
Inhoud:

O.S.H. Lie en L.M. Veltman,
‘Ter inleiding’, p. 9-26;

S. Bogaart, ‘De onderste
steen boven. Het lapidarium in de Middelnederlandse
vertaling van Bartholomaeus Anglicus’ De proprietatibus
rerum‘, p. 27-48;

F. van Dam, ‘De
consideracie des badens. De badvoorschriften in
Tregement der ghesontheyt (1514), de eerste
Nederlandse vertaling van Magninus Mediolanensis’ Regimen
sanitatis (ca 1335) ‘, p. 49-72;

A. Faems, ‘Deynde der
werelt naket. Een
eindtijdvoorspelling uit het begin van de zestiende
eeuw‘, p.
73-90;

A. van Gijsen, ‘Hoe
alkemie van selves warachtich es. De alchemie-passage in
de Gentse Boethius‘, p. 91-112;

N. Klunder, ‘Hoe dese
werelt is ghedeelt in viven. Geografie in de
Middelnederlandse Artes-Lucidarius‘, p.
113-136;

V. Krah en O.S.H. Lie, ‘De
hand als persoonlijke routekaart. Een middeleeuwse
handleiding voor het handlezen: hs. Gent, UB, 697‘, p.
137-162;

O.S.H. Lie, ‘Brokstukken van
een middeleeuwse encyclopedie voor vrouwen? De Brusselse
fragmenten (Brussel, KB, KB 19.571)‘, p.
163-180;

J. Mateboer, ‘Alles wat je
altijd al over vrouwen wilde weten. Een voorlichtingsboek
voor mannen uit de zestiende eeuw‘, p.
181-204;

J. Reynaert, ‘Over de namen en de invloed van de
tekens van de dierenriem. Het zodiologium Leiden, UB, Ltk.
1202. (Met als Bijlage II: Tekst en vertaling van Johannes
de Sacrobosco, Computus Ecclesiasticus, bezorgd door
Jaap Staal)‘, p.
205-230;

N. Rietveld - De Jong,
‘Veilig bevallen in de Middeleeuwen. Verloskundig onderwijs
in Den Roseghaert vanden Bevruchten Vrouwen’, p.
231-256;

L.M. Veltman,
‘Bloedstollende verhalen. De bloedregen in Stralesont en
andere zestiende-eeuwse natuurrampteksten‘, p.
257-282;

J.M. van Winter, ‘Van
‘smeinscen lede. Brussel, KB 19.308, fol.33v-39v;
verzen 1-337‘, p. 283-304.

S. Lightsey, Manmade Marvels in Medieval Culture
and Literature. New York,
2007.
Bijzonder
boek over een opvallend verschijnsel: wonderbaarlijke, door de
mens gemaakte mechanieken, bedoeld om te imponeren.
Uit de beschrijving van de
uitgever: ‘Manmade marvels of the later medieval courts —
animated golden birds, mechanical angels, and other fantastic
machines — were not merely amusing distractions, but also
agents of social negotiation and political import. In
Manmade Marvels, the dancing metal peacocks, animated
statuary, and spectacular illusions of the romance tradition
are disembedded from traditional literary representation as
supernatural fictions, and situated in the political culture
where mechanical marvels were fashioned to delight courts,
garner prestige, and symbolize power. This book provides a
synthesis of court politics and technological history,
intellectual traditions, and the practices of everyday life.
Lightsey restores these marvels to the cultural roles they
played as they were created by craftsmen and consumed by elite
culture, invigorating our understanding of the role of craft
in embellishing noble lives with the marvelous.’

S.J. Linden (ed.), The Alchemy Reader. From Hermes
Trismegistus to Isaac Newton. Cambridge,
2003.
Verzameling
van primaire bronnen op het gebied van de alchemie, met
aandacht voor het interdisciplinaire karakter van de
alchemistische denkwijze, de relatie met de geneeskunde,
filosofische en religieuze aspecten, en de visualisering van
de alchemie.

S.J. Linden, The Alchemy Reader. From Hermes
Trismegistus to Isaac Newton. Cambridge, 2003.

P. Linehan en J.T. Nelson (ed.), The Medieval
World. Londen, 2001.
Hierin komen enkele interessante,
inhoudelijk aan de artes gerelateerde artikelen
voor:

P. Jackson, ‘Christians,
Barbarians and Monsters. The European Discovery of the World
Beyond Islam’, p. 93-110.

A.P. Bagliani, ‘The Corpse
in the Middle Ages. The Problem of the division of the
body’, p. 327-341;

J. Le Goff, ‘What did the
Twelfth-Century Renaissance Mean?’, p.
635-647.

P. Long, ‘Of Mining, Smelting and Printing.
Agricola’s De re metallica’. In: Technology and
Culture. The International Quarterly of the Society for the
History of Technology 44 (2003), nr. 1, p. 97-101.
Serie: On the Cover.

M. van de Loo, E. van Assche en R. van Hee, ‘Pijn door de
eeuwen heen. Algemeen overzicht en pijn bij kinderen’. In:
Geschiedenis der Geneeskunde 10 (2004), 48-60.

J.S. Lucas, Astrology and Numerology in Medieval
and Early Modern Catalonia. The «Tractat
de prenostication de la vida natural dels
homens». Leiden [etc.], 2003. The Medieval
and Early Modern Iberian World 18.

A.R. Lucas, ‘Industrial Milling in the Ancient and
Medieval Worlds. A Survey of the Evidence for an Industrial
Revolution in Medieval Europe’. In: Technology and Culture.
The International Quarterly of the Society for the History of
Technology 46 (2005), nr. 1, p. 1-30.

R. Luff, Wissensvermittlung im europäischen
Mittelalter. «Imago mundi»-Werke und ihre Prologe.
Tübingen, 1999. Texte und Textgeschichte 47.

A.M. Luyendijk-Elshout, ‘M.A. van Andel (1878-1941)
& J.G. de Lint (1867-1936). Twee pioniers in de
geschiedenis der geneeskunde uit Gorinchem’. In:
Geschiedenis der Geneeskunde 6 (2000), 246-250.
Themanummer: H. Beukers en R. van Hee (red.), Inleiding in het
beoefenen van de ‘geschiedenis der geneeskunde’ in het
bijzonder in de Lage Landen.

I. Maclean, Logic, Signs and Nature in the
Renaissance. The Case of Learned Medicine.
Cambridge, 2002. Ideas in Context 62.

Madoc 15, nr. 4 (2001). Themanummer: De
Middeleeuwen in kleur.
Zeer interessant en goedverzorgd
themanummer. Voor de artes zijn met name de volgende artikelen
van belang:

J.P. Gumbert, ‘Kleur in
middeleeuwse handschriften’, 217-225. [Betrekt hierin ook
middeleeuwse teksten over de bereiding van
pigmenten.]

S. Bogaart, ‘Bartholomaeus
Anglicus over kleuren’, 238-245. [Bartholomaeus’ ideeën over
m.n. het ontstaan van kleur en de rol van het
licht.]

J.M.M.H. Thijssen, ‘Kleur
bekennen. Middeleeuwse theorieën over de waarneming van
kleuren’, 271-278. [Over natuurfilosofische aspecten van het
waarnemen van kleur; ondanks het lastige onderwerp toch nog
erg leesbaar.]

Madoc. Tijdschrift over de Middeleeuwen 17 (2003),
nr. 4. Themanummer: “Eeuwig gaat voor ogenblik. Tijd en de
Middeleeuwen”.
Zeer interessant, rijk geïllustreerd en
belangrijk themanummer van Madoc, dat reeds eerder
aangekondigd werd (W-mail 4 (2003), nr. 2, p. 18), maar pas in
maart 2004 daadwerkelijk verscheen. Met speciale aandacht voor
de Middelnederlandse artesliteratuur. Overzicht van de
inhoud:

M. Mostert, ‘Middeleeuws
tijdsbesef’, p. 195-199;

J. Raaijmakers, ‘Ontstijgen
aan de tijd. De annales necrologici van Fulda’, p.
200-207;

P. Verbist, ‘Over
chronologie en intellectuele geschiedenis. Middeleeuwse
auteurs en hun correcties op de christelijke jaartelling
(circa 990-1135)’, p. 208-214;

J.P. Gumbert, ‘In plaats van
zakagenda’s. Laatmiddeleeuwse kalenderhandschriften’, p.
215-222;

L. van Tongeren, ‘De tijd
gemarkeerd. Over de relatie tussen tijd en liturgie’, p.
223-231;

F. Brandsma en J-J. Haspels,
‘Horologium magicum. Een gesprek met Jan-Jaap
Haspels’, p. 232-243;

I. van Renswoude, ‘De keizer
krijgt de tijd. Liturgische tijd en politieke geschiedenis
in de kroniek van Lobbes’, p. 244-253;

F. Brandsma, ‘Druk, druk,
druk!’, p. 254-262;

O.S.H. Lie, ‘Eewigheid kent
geen tijd. Kennisoverdracht in Middelnederlandse
artesteksten’, p. 263-272;

R. Jansen-Sieben, ‘De
levensstadia’, p. 273-281.

Madoc. Tijdschrift over de Middeleeuwen 20 (2006),
nr. 4. Themanummer: Zintuigen in de
Middeleeuwen.
Bijzonder en fraai uitgegeven
themanummer rond de rol van de vijf zintuigen zicht, reuk,
gehoor, tast en smaak in het laatmiddeleeuwse leven aan de
hand van veel uiteenlopende bronnen, waaronder
Middelnederlandse. De artikelen die aan ieder zintuig zijn
gewijd worden omkaderd met afbeeldingen van een beroemde
tapijtenserie, La dame à la licorne in Parijs, en
pakkende citaten uit verschillende laatmiddeleeuwse oudfriese
boeteregisters. Hoewel de artikelen zich vaak richten op
aspecten uit het kerkelijk leven, valt er ook op het gebied
van de artes veel te genieten. Zo kunnen de volgende bijdragen
genoemd worden:

M. Teeuwen, ‘Horen met je
ziel’, 242-249 [over de rol van de muziek op het
middeleeuwse intellectuele wereldbeeld];

C. Muusers, ‘In de ban van
Behemoth. Lekker eten in de Middeleeuwen?’, 264-271 [met
betrekking tot het middeleeuwse oordeel over wat lekker
was];

J. Weststrate, ‘Rotte vis en
zure wijn. Houdbaarheid, bederf en manipulatie van voedsel
in de late Middeleeuwen’, 272-280 [over het bederf waaraan
met name het voedsel van de minder welgestelden vrijwel
altijd onderhevig was].

P. Magdalino, L'Orthodoxie des astrologues. La
science entre le dogme et la divination à Byzance
(VIIe – XIVe siècle). Parijs,
2006.

R.J. Magnusson, Water Technology in the Middle
Ages. Cities, Monasteries, and Waterworks after the Roman
Empire. Baltimore, 2001.

J.L. Mancha, Studies in Medieval Astronomy and
Optics. Aldershot, 2006. Variorum Collected
Studies Series 852.

N. De Marchi en H. Van Miegroet (ed.), Mapping
Markets for Paintings in Europe, 1450-1750. Turnhout,
2006. Studies in European Urban History (1100-1800)
8.
Beschrijft onder andere het beroep van
schilder, hun technieken, en het verzamelen en doorgeven van
hun kennis in de periode 1450-1800.

G. Maréchal, ‘Lepra en leprozen’. In: J. Van
Keymeulen, M. Adriaen en G. Marechal (ed.), In Der Sieker
Dienste […]. Gent, 2003, p. 39-44. [Zie hierboven.]

E. Marienberg, Niddah. Lorsque les juifs
conceptualisent la menstruation. Parijs, 2003.

C. Martello, C. Militello en A. Vella (ed.),
Cosmogonie e cosmologie nel medioevo. Atti del convegno
della Società Italiana per lo Studio del Pensiero Medievale
(s.i.s.p.m.), Catania, 22-24 settembre 2006.
Turnhout, 2008.

Z. von Martels, ‘Augurello’s Chrysopoeia (1515) – A
Turning Point in the Literary Tradition of Alchemical Textst’.
In: Early Science and Medicine 5 (2000), 178-195.
Themanummer: Alchemy and Hermeticism.

J. Martínez Gázquez & M. R. McVaugh, Arnau de
Vilanova, Translatio Libri Albuzale de Medicinis
Simplicibus; A. Labarta (ed.), Abū-’l-Ṣalt Umayya,
Kitāb al-adwiya al-mufrada; L. cifuentes (ed.),
Libre d’Albumesar de Sim@ples Medecines. Voorw. en
comm. door A. Labarta, J. Martínez Gázquez, M. R. McVaugh, D.
Jacquart & L. Cifuentes. Barcelona, 2007. Arnaldo de
Villanova Opera Medica Omnia 17.
Editie van drie versies van het
traktaat van Arnaldus de Villanova over enkelvoudige
medicijnen.

C. Märtl, ‘Von Mausen und Elefanten. Tiere am
Papsthof im 15. Jahrhundert’. In: Deutsches
Archiv für Erforschung des Mittelalters 60 (2004), p.
183-199.

W.P. Marvin, Hunting Law and Ritual in Medieval
English Literature. Cambridge, 2006.

N. Masciandaro, The Voice of the Hammer. The
Meaning of Work in Middle English Literature. Notre
Dame, IN, 2007.

A.H.H.M. Mathijsen, ‘Beoefening van de geschiedenis der
diergeneeskunde’. In: Geschiedenis der Geneeskunde 8
(2002), 196-207. Themanummer: ‘De geschiedenis van de
diergeneeskunde (eerste deel).’

J.G. Mayer, ‘Abbreviatio Palladii oder De
plantatione arborum – das Pelzbuch Gottfrieds von
Franken. Entstehungszeit und Wirkung unter besonderer
Berücksichtigung der deutschen Fassungen’. In: Scientiarum
Historia. Tijdschrift voor de geschiedenis van de
wetenschappen en de geneeskunde 27 (2001), 3-26.

N.J. Mayhew en P. R. Schofield (ed.), Credit and
Debt in Medieval England c.1180 - c.1350. Oxford,
2002.

A. McCabe, A Byzantine Encyclopaedia of Horse
Medicine. The Sources, Compilation, and Transmission of the
«Hippiatrica». Oxford, 2007.

Uit
de recensie van M. Decker in The Medieval Review
[[email-masked]] 08.01.22: ‘A Byzantine Encyclopaedia of
Horse Medicine by Anne McCabe deals with a little known
work called the Hippiatrica, a handbook for
veterinarians and horse keepers. […] The study begins with an
overview of the Hippiatrica and immediately stresses
that it, like the Geoponica, the agricultural manual
with which it is often compared, is the product of two
movements. The first of these is the development of
specialized disciplinary knowledge in the technical arts that
we detect over the third through sixth centuries AD. The
second is the trend of scribal excerpting that occurred in the
tenth century, when technical literature was revived in
intellectual circles in Constantinople. Although they were
produced in the rather rarified environment of elite circles
in the imperial center, these books had an utterly practical
function. […] We glimpse something of the richness of
information contained in the Hippiatrica. The text offers
nuggets of precious information on a range of subjects,
especially the materia medica that veterinary writers
presumed available to the horse doctor, among them saffron,
myrrh, and cassia. Such exotic substances were put to common
uses. They were used to treat wounds or to fumigate stalls.
These practices are echoed in the Geoponica and suggest
that the available range of exotic substances and experimental
nature of treatments were varied and rich. McCabe has a keen
eye for the enlightening, often humorous anecdotes which
frequently reveal precious glimpses of medical thought,
theory, and practice. […] A Byzantine Encyclopaedia of
Horse Medicine establishes a new standard work that will
be consulted by those interested in the Hippiatric corpus as
well as those undertaking broader research in the
communication of scientific knowledge and its transmission
through the centuries.’

I. McCleery, ‘[Recensie van: S. Sweetinburgh, The
Role of the Hospital in Medieval England. Gift-Giving and the
Spiritual Economy. Dublin, 2004]’. In: Journal for the
History of Medicine and Allied Scienes 60 (2005), p.
364-365.

C.B. McClendon, The Origins of Medieval
Architecture. Building in Europe, A.D. 600-900. New
Haven/London, 2005.

S.C. McCluskey, Astronomies and Cultures in Early
Medieval Europe. Cambridge, 1998.

P. McCracken, The Curse of Eve, The Wound of the
Hero. Blood, Gender, and Medieval Literature.
Philadelphia, 2003.

I. McLean, ‘The “Sceptical Crisis” Reconsidered.
Galen, Rational Medicine and the “Libertas
philosophandi”’. In: Early Science and
Medicine. A Journal for the Study of Science, Technology and
Medicine in the Pre-Modern Period 11 (2006),
nr. 3, p. 247-274.

M.R. McVaugh, ‘Cataracts and Hernias. Aspects of
Surgical Practice in the Fourteenth Century’. In: Medical
History. A Quarterly Journal Devoted to the History of
Medicine and Related Sciences 45 (2001),
319-340.

M.R. McVaugh, ‘Surgery in the Fourteenth-Century
Faculty of Medicine of Montpellier’. In: D. Le
Blévec en T. Granier (ed.), L’Université de Médecine de
Montpellier et son rayonnement (XIIIe-XVe siècles). Actes du
colloque international de Montpellier, organisé par le Centre
historique de recherches et d’études médiévales sur la
Méditerranée occidentale (Université Paul-Valéry-Montpellier
III), 17-19 mai 2001. Turnhout, 2004, p. 39-49. De
diversis artibus 71; N.S. 34.

M.R. McVaugh, ‘Niccolò da Reggio’s Translations of
Galen and their Reception in France’. In:
Early Science and Medicine. A Journal for the
Study of Science, Technology and Medicine in the Pre-Modern
Period 11 (2006), nr. 3, p.
275-301.

J. Mead, ‘Geoffrey Chaucer’s Treatise on the
Astrolabe’. In: Literature Compass 3/5 (2006), p.
973-991.

M.A. Meadow en A.C.G. Fleurkens (ed.), Symon
Andriessoon, Duytsche Adagia ofte
Spreecwoorden. Antwerp, Heynrick Alssens, 1550.
In Facsimile, Transcription of the Dutch Text and
English Translation. With two introductory texts by S.A.C.
Dudok van Heel and H. Roodenburg.
2003
Facsimile-editie van één van de oudste
spreekwoordenboeken. Uit
de Nieuwsbrief van Verloren: ‘This book presents to the
modern reader the only known sixteenth-century collection of
Dutch language proverbs to provide explanations of its adages.
Published in 1550, at the height of a frenzied period of
proverb book compilation and publication in the Low Countries,
Symon Andriessoon’s Duytsche adagia ofte spreeckwoorden
is a unique resource of interest not only to paroemiologists,
but also to scholars of Dutch philology, history and culture.
In order to provide the fullest possible access to this
important source, Andriesson’s book is presented in a series
of formats: a facsimile reproduction of the original; a
diplomatic transcription with philological annotations to
modern Dutch; and an English translation, also annotated. The
text is then framed by a corresponding interpretative
apparatus: an introduction on proverb scholarship in the
Netherlands; information concerning Symon Andriessoon; a
philological commentary; and Dutch and English
indices.’

R. Meens, ‘[Recensie van: B. Baert en V. Fraeters (red.),
Aan de vruchten kent men de boom. De boom in tekst en beeld
in de middeleeuwse Nederlanden. Leuven, 2001. Symbolae.
Facultatis Litterarum Lovaniensis, series B, vol. 25]’. In:
Millennium. Tijdschrift voor middeleeuwse studies 17
(2003), p. 87-89.
Zie W-mail 3 (2002), nr. 1, p.
32.

R. Mercier, Studies on the Transmission of
Medieval Mathematical Astronomy. Aldershot, 2004.
Variorum Collected Studies Series 787.

K.H. Metz, ‘Technik als Wissen. Thesen zu einer
historischen Theorie der Technik’. In: Saeculum.
Jahrbuch für Universalgeschichte 58 (2007), nr. 2, p.
317-326.
Beschrijft de rol van de techniek in de
geschiedenis van de mensheid als middel om kennis te verwerven
en vast te leggen.

W. Metzger, Handel und Handwerk des Mittelalters im
Spiegel der Buchmalerei. Graz, 2002.

I. Metzler, Disability in Medieval Europe.
Thinking about Physical Impairment in the High Middle Ages, c.
1100 – c. 1400. Abingdon, 2005. Routledge
Research in Medieval Religion and Culture.

M. Meuwese, ‘[Recensie van: B. Baert en V. Fraeters (red.),
Aan de vruchten kent men de boom. De boom in tekst en beeld
in de middeleeuwse Nederlanden. Leuven, 2001. Symbolae.
Facultatis Litterarum Lovaniensis, series B, vol. 25]’. In:
Queeste. Tijdschrift over middeleeuwse letterkunde in de
Nederlanden 10 (2003), p. 87-91.
Zie W-mail 3 (2002), nr. 1, p.
32.

M. Meuwese, ‘De krekel in de oven. Een spannend avontuur in
de Roman van Limborch’. In: Madoc. Tijdschrift over
de Middeleeuwen 20 (2006), nr. 3, p.
139-145.
Over het
motief van marginale illustraties met zingende krekels in een
Vlaams getijdenboekje, dat naar alle waarschijnlijkheid
afkomstig is uit en verwijst naar natuurencyclopedische
kennis.

Micrologus. Nature, Sciences and Medieval
Societies 12: Il sole e la luna. Teorie,
Immagini, simboli. The Sun and the Moon.
Florence, 2004.
Zeer rijke bundel met veel astrologie
en astronomie, soms in samenhang met geneeskunde en het
menselijk lichaam. Artikelen in het Italiaans, Frans, en
Engels. Inhoud:

E. Poulle, ‘Quand le soleil
a rendez-vous avec la lune’;

A. J. Turner, ‘A Use for the
Sun in the Early Middle Ages, the Sun-Dial as Symbol and
Instrument’;

Ch. Burnett, ‘Lunar
Astrology. The Varieties of Texts Using Lunar Mansions, with
Emphasis on Jafar Indus’;

S. Ackermann, ‘The Path of
the Moon Engraved. Lunar Mansions on European and Islamic
Scientific Instruments’;

N. Weill-Parot, ‘Magie
solaire et magie lunaire: le soleil et la lune dans la magie
astrale (XIIe-XVe siècle)’;

G. Federici Vescovini, ‘Il
sole e la luna nelle citazioni di Pietro d’Abano dei segreti
di Albumasar, di Sadan’;

O. Pompeo Faracovi, ‘Il tema
dell’eclissi di sole alla morte di Cristo in alcuni testi
del tardo Quattrocento’;

J. Pigeaud, ‘Sélénites et
lunatiques’;

D. Jacquart, ‘Le soleil, la
lune et les états du corps humain’;

P. Carusi, ‘Il sole e la sua
ombra. Nodi lunari e rappresentazioni dell’eclisse
nell’alchimia islamica’;

P. Dronke, ‘Sole e luna:
l’immaginario poetico dal II al IX secolo’;

F. Mosetti Casaretto, ‘Sole
e luna nell’Epistola ad Grimaldum abbatem. Il cielo
ripiegato di Ermenrico di Ellwangen’;

J.-Y. Tilliette, ‘Couchers
de soleil et clairs de lune dans la poésie latine du Moyen
Age’;

C. Bologna, ‘La testa oltre
le nuvole. Per un lessico del Pensiero nella tradizione
europea’;

P. Morpurgo, ‘Apocalissi e
amori del sole e della luna nell’immaginario politico del
Medioevo’;

D. Quaglioni, ‘Quanta est
differentia inter solem et lunam. Tolomeo e la dottrina
canonistica dei duo luminaria’;

S. J. Williams, ‘Reflections
on the Pseudo-Aristotelian Secretum secretorum as an
Astrological Text’;

J. Rossiaud, ‘Temps des
consuls et temps des clercs à Lyon aux XIVe et XVe siècles.
Les Lyonnais, le soleil et la lune’;

J.-P. Boudet, ‘Le roi-soleil
dans la France médiévale’;

F. Santi, ‘Giochi col sole e
altri modi per controllarlo. Per una preistoria
dell’elettricità’;

M. Montesano, ‘Il dio sole e
la dea luna. Note sulla santa idoloclastìa’;

A. Sorci, ‘Il volto del
sole. Intersezioni fra tradizione testuale e tradizione
iconografica’;

V. Segre, ‘Botanica
astrologica e alchimia vegetale: testi e
immagini’;

D. Blume, ‘Children of the
Planets: the Popularization of Astrology in the 15th
Century’;

D. Laurenza, ‘Il sole e la
luna in Leonardo: frammenti di un
discorso’.

Micrologus. Nature, Sciences and Medieval
Societies 13: La pelle umana. The Human Skin Florence,
2005.
Alweer zo’n
rijke bundel, ditmaal met de menselijke huid als centraal
thema. Artikelen in het
Italiaans, Frans, Duits, en Engels. Inhoud:

B.Braude, ‘Black Skin/White
Skin in Ancient Greece and the Near East’;

J. Pigeaud, ‘La peau comme
frontière’;

V. Barras, ‘Le Galen’s
Touch. Peau, objet et sujet dans le système médical
galénien’;

P. Mudry, ‘La peau dans tous
ses états. Fards et peinture à Rome’;

F. Mencacci, ‘Scortum. La
pelle, il sacco e la «prostituta»‘;

A. Grondeux, ‘Cutis
ou pellis: les dénominations médiolatines de la peau
humaine’;

J. Wirth, ‘La représentation
de la peau dans l’art médiéval’;

D. Régnier-Bohler, ‘Secrets
et discours de la peau dans la littérature médiévale en
langue vernaculaire’;

J. Cerquiglini-Toulet,
‘Poétique de la ride. L’inscription du passage du temps chez
les poètes au Moyen Age’;

Y. Foehr-Janssens, ‘La
littérature à fleur de peau, des mots qui grattent et des
démangeaisons littéraires dans la poésie personnelle des
XIIe-XIIIe siècles’;

G. Bolens, ‘La momification
dans la littérature médiévale. L’embaumement d’Hector chez
Benoît de Sainte-Maure, ‘Guido Delle Colonne et John
Lydgate’;

N. Largier, ‘Tactus
spiritualis. Remarques sur le toucher, la volupté, et
les sens spirituels au Moyen Age’;

J.-Y. Tilliette, ‘Nigra
sum, sed formosa. Le verset 1, 4 du Cantique des
cantiques et l’hagiographie des saintes
pénitentes’;

N. Bériou, ‘Pellem pro
pelle (Job 2, 4). Les sermons pour la fête de saint
Barthélemy au XIIIe siècle’;

S. Douchet, ‘La peau du
centaure à la frontière de l’humanité et de
l’animalité’;

E. Baumgarten, ‘Marking the
Flesh: Circumcision, Blood, and Inscribing Identity on the
Body in Medieval Jewish Culture’;

M. Pastoureau, ‘Le doigt
dans la cire. Cent mille
empreintes digitales médiévales’;

V. Groebner, ‘Maculae.
Hautzeichen als Identifikationsmale zwischen dem 14. und dem
16. Jahrhundert’;

M. Ostorero, ‘Les marques du
diable sur le corps des sorcières (XIVe-XVIIe
siècles)’;

D. Bruna, ‘Le «labour dans
la chair». Témoignages et représentations du tatouage au
Moyen Age’;

G. Guerzoni, ‘Notae
divinae ex arte compunctae. Prime impressioni sul
tatuaggio devozionale in Italia (secoli
XV-XIX)’;

M. van der Lugt, ‘La peau
noire dans la science médiévale’;

P. Biller, ‘Black Women in
Medieval Scientific Thought’;

D. Jacquart, ‘À la recherche
de la peau dans le discours médical de la fin du Moyen
Âge’;

J. Ziegler, ‘Skin and
Character in Medieval and Early Renaissance
Physiognomy’;

M. Gadebusch Bondio, ‘La
Carne di fuori. Discorsi medici sulla natura e
l’estetica della pelle nel ‘500’;

R. G. Mazzolini, ‘A
greater division of mankind is made by the skinne:
Thomas Browne e il colore della pelle dei
neri’;

M. Rizzardini, ‘La “lettura
della pelle”. Introduzione alla metoposcopia di Girolamo
Cardano’;

L. Lazzerini, ‘Il problema
dei kahirisiri, la pelle e il grasso’;

D. Chaperon, ‘Le travail du
Cheveu (1850-1900). Fragment d’une histoire de la
sensibilité sémiotique’;

P. Kaenel, ‘Physiognomonie
du Poil. Freud, Michel-Ange et Lavater’;

É. Marié, ‘La dermatologie
dans la médecine chinoise au XIVe siècle à partir du Waike
Jingyi de Qi Dezhi’.

P.D. Mitchell, Medicine in the Crusades. Warfare,
Wounds and the Medieval Surgeon. Cambridge,
2004.

P.D. Mitchell, Medicine in the Crusades. Warfare,
Wounds and the Medieval Surgeon. Cambridge,
2004.

M. van der Molen-Willebrands en A. van ’t Hoog (ed.),
Traktaat van de kampernoeljes of duivelsbrood.
Hilversum, 2006. Zeven Provinciën Reeks
25.
Hoewel strikt
beschouwd natuurlijk niet meer tot de Middeleeuwen behorend
(het uitgegeven traktaat stamt uit 1668), is het toch de
moeite waard om dit bijzondere boek in deze lijst te
vermelden, vanwege de erin besproken overgang van Middeleeuwse
naar vroegmoderne opvattingen over geneeskunde, hygiëne,
botanica en gezondheidsleer. Uit de catalogus: ‘In 1668
verscheen in Antwerpen het Traktaat van de kampernoeljes of
duivelsbrood, geschreven door paddenstoelenliefhebber en
–kenner pater Franciscus van Sterbeeck. De stad wemelde
destijds van de Italiaanse kooplieden, die van huis uit dol
waren op ‘funghi’. Zij leerden Brabantse boeren paddenstoelen
zoeken en zo ontstond een levendige handel met als centrum de
paddenstoelenmarkt bij de Antwerpse beurs. In zijn traktaat
identificeert Van Sterbeeck eetbare en niet-eetbare soorten en
beschrijft hun uiterlijk, vindplaats en effecten op de
gezondheid. Daarnaast behandelt hij manieren om zwammen ete
bereiden of bewaren en remedies tegen giftige soorten.
Diëtiste en neerlandica Marleen van de Molen-Willebrands
hertaalde het Traktaat in modern-Nederlands en
achterhaalde oude medische opvattingen over de ‘abcessen’ van
de aarde. Bioloog Arno van ’t Hoog onderzocht de invloed van
klassieke bronnen en van herboristen zoals Dodoneus, Lobelius
en Clusius en beschrijft in zijn bijdrage verschillende
botanische aspecten.

A. Montford, Health, Sickness, Medicine and the
Friars in the Thirteenth and Fourteenth Centuries.
Aldershot, 2004. The History of Medicine in Context.

Uit de
begeleidende tekst van de aanbiedingsbrochure: ‘This book
explores the attitudes and responses of the mendicant orders
to illness, their contribution to medical history and the
influence of health and sickness in the orders’
decision-making processes. The extent of their participation
in treatments, their relationship with physicians or their own
involvement in medical practice, and the problems which
occurred as a result of these matters are also
examined.’

B.T. Moran, Distilling Knowledge. Alchemy,
Chemistry, and the Scientific Revolution. Cambridge
[etc.], 2005. New Histories of Science, Technology, and
Medicine. Edited by M.C. Jacob, S.R. Weart, and H.J.
Cook.

M.G. Morony (ed.), Manufacturing and Labour.
Aldershot, 2003. The Formation of the Classical Islamic World
12.
Over wat de ‘artes
mechanicae’ in de Arabische Middeleeuwen zou kunnen worden
genoemd.

Q. Mould, I. Carlisle en E. Cameron, Leather and
Leatherworking in Anglo-Scandinavian and Medieval York.
York, 2003. The Archaeology of York 17. The Small Finds 16:
Craft, Industry and Everyday Life.

A. Moyer, ‘The Astronomers' Game. Astrology and
University Culture in the Fifteenth and Sixteenth Century’.
In: Early Science and Medicine 4 (1999),
228-250.

I. Müller en M. Martin, ‘Ein neuer Überlieferungszeuge von
Johann Hartliebs Kräuterbuch: Die Handschrift “Ms. 46” der
Fürstlich Salm-Salmschen Bibliothek der Wasserburg Anholt’.
In: C. Friedrich en S. Bernschneider-Reif (ed.), m.m.v. D.
Schierhorn, Rosarium Litterarum. Beiträge zur Pharmazie-
und Wissenschaftsgeschichte. Festschrift für Peter Dilg zum
65. Geburtstag. Eschborn, 2003,
203-218.

J. Muendel, ‘The Manufacture of the skullcap
(cervelliera) in the Florentine Countryside During the
Age of Dante and the Problem of Identifying Michael Scot as
its Inventor’. In: Early Science and Medicine. A
Journal for the Study of Science, Technology and Medicine in
the Pre-Modern Period 7 (2002),
93-120.
Bespreekt o.a.
metallurgie en de vervaardiging van metalen beschermende
schedelkappen, en de rol van Michael Scotus, hofastroloog van
Frederik II, daarin.

B. de Munck, Technologies of Learning.
Apprenticeship in Antwerp from the 15th Century to the End of
the Ancien Régime. Turnhout, 2007. Studies in European
Urban History 14.
Begeleidende tekst van de uitgever:
‘The importance of training and education is on the increase.
While the production of ‘human capital’ is seen as a motor for
a competitive economy, skills and expertise proof to be
necessary for social mobility. Before the advent of a formal
schooling system, training took place on the shop floor, under
the roof of a master. The apprentice not only worked but also
lived in his master’s house and was thus trained and educated
at the same time. In cities, this system was formally
complemented by an official apprenticeship system, prescribing
a minimum term to serve and an obligatory masterpiece for
those who wanted to become masters themselves. Traditionally,
historians see this as an archaic and backward way of
training, yet this book’s aim is to show that is was instead a
very flexible and dynamic system, perfectly in tune with the
demands of an early modern economy.’

J.M. Murray, Bruges, Cradle of Capitalism.
Cambridge, 2005.

A. Musco en M. Romano (ed.), Il Mediterraneo del
'300: Raimondo Lullo e Federico III d'Aragona, re di Sicilia.
Omaggio a Fernando Dominguez Reboiras Atti del Seminario
internazionale di Palermo, Castelvetrano - Selinunte (TP),
17-19 novembre 2005. Turnhout, 2008. Instrumenta
Patristica et Medievalia 49. [Verschijnt mei 2008.]

R. Nanni, ‘Leonardo’s Kinematics and his Legacy in
Early Modern Europe’. In: Journal de la
Renaissance 5 (2007), p. 11-18. Themanummer: Les
machines proto-industrielles de Léonard.

R. Netherton en G.R. Owen-Crocker (ed.), Medieval
Clothing and Textiles, dl. 2. Woodbridge,
2006.
Online-recensie in The Medieval
Review [[email-masked]] 08.02.19 door J.L.
Ball.

E. Neuenschwandler en L. Bouquiaux (ed.), Science,
Philosophy and Music. Proceedings of the XXth International
Congress of History of Science (Liège, 20-26 July 1997).
Vol. 20. Turnhout, 2003. De Diversis Artibus 63
(NS 26).

J. Nevile, The Eloquent Body. Dance and Humanistic
Culture in Fifteenth-Century Italy. Bloomington,
2004.

P. Nightingale, Trase, Money and Power in Medieval
England. Aldershot, 2007. Variorum Collected Studies
Series 894.

R.I.A. Nip, ‘[Recensie van: O.S.H. Lie en J. Reynaert
(red.), Artes in context. Opstellen over het
handschriftelijke milieu van Middelnederlandse
artesteksten. Hilversum, 2004. Artesliteratuur in de
Nederlanden 3]’. In: Bijdragen en Mededelingen betreffende
de Geschiedenis der Nederlanden 121 (2006), z.p.

H.M. Nobis en B. Fritscher, ‘Mittelalterlich-scholastische
Wurzeln der Mineralogie Georgius Agricolas. Ein Beitrag zur
Geistesgeschichte der Geowissenschaften der frühen Neuzeit’.
In: M. Folkerts, S. Kirschner en A. Kühne (ed.), Pratum
floridum. Festschrift für Brigitte Hoppe. Augsburg, 2002,
325-358. Algorismus. Studien zur Geschichte der Mathematik und
der Naturwissenschaften herausgegeben von Menso Folkerts 38.
Münchner Universitätsschriften.

V. Nutton en C. Nutton, ‘The Archer of Meudon. A
Curious Absence of Continuity in the History of Medicine’. In:
Journal of the History of Medicine and Allied Sciences
58 (2003), p. 401-427.
Interessant artikel over de manier
waarop een vivisectie, die in Parijs in 1475 plaatsvond, in de
loop der eeuwen in de medische en chirurgische
geschiedschrijving tot mythische proporties werd opgeblazen,
om uiteindelijk als een hoax te worden
afgedaan.

B. Obrist, La cosmologie médiévale. Textes et
images I. Les fondements antiques. Florence,
2004. Micrologus’ Library 11.

R.S. Oggins, The Kings and Their Hawks. Falconry
in Medieval England. New Haven, 2004.

L.T. Olsan, ‘Charms and Prayers in Medieval Medical
Theory and Practice’. In: Social History of Medicine 16
(2003), p. 343-366.
Uit de Summary: ‘Although it is
well-knwon that charms and prayers were employed as healing
therapies during the medieval period, it has generally been
assumed that these practicies were mostly confined to folk
practitioners, herbalists, midwives, or other ‘lay’
practitioners, who might resort to ‘magical cures’. In
contrast, this article calls attention to the charms and
prayers recorded by four medical writers with academic
credentials, Gilbertus Anglicus, John Gaddesden, John Arderne,
and Thomas Fayreford. It locates the rationale for the
inclusion of verbal therapy as acceptable forms of
experimenta and empirica within the scholastic
medical discourse of the period. Complex and widely-ranging
attitudes toward such cures are found in the works of medieval
authorities.’

F. Olthof, “Hier beghint eyn ander boec de gheheiten is
die Antidotaris”. Algemene inleiding bij en editie van de
folia 20r-52v van Mainz, Stadtbibliothek, Handschrift I
514. [Ongepubl. doctoraalscriptie.] Groningen, 2004.

F. Olthof, ‘Bloedzuigers, koppen en lancetten. Aderlaten
aan de hand van een 15e-eeuws aderlaattraktaat’. In:
W-mail 6 (2005), nr. 2, p. 10-16.
Interessant artikel in het vorige
nummer van W-mail beschrijft de praktijk van de
laatmiddeleeuwse aderlating aan de hand van een intrigerend
Middelnederlands traktaat in handschrift Mainz,
Stadtbibliothek, I 514.

F. van Oostrom, Stemmen op schrift. Geschiedenis van de
Nederlandse literatuur vanaf het begin tot 1300.
Amsterdam, 2006. Geschiedenis van de Nederlandse literatuur 1.
Hoofdred. A.J. Gelderblom en A.M.
Musschoot.
Een
must voor iedereen die ook maar iets met de Middelnederlandse
letterkunde van doen heeft – dus ook
artes-geïnteresseerden. Absoluut briljant geschreven.
Uit de folder van de uitgever: ‘De Middelnederlandse
literatuur kent verschillende klassiekers, zoals de
Reynaert en Karel ende Elegast, maar ook meer
obscure teksten die tot nu toe alleen bij specialisten bekend
waren. In Stemmen op schrift ontsluit Frits van Oostrom
ook deze onbekende werken voor een breed publiek. Zijn
geschiedschrijving van zeven eeuwen Middelnederlandse
letterkunde (600-1300) is een poging om de alleroudste
teksten, en dus de alleroudste stemmen, te redden van
verdrinking in de tijd. Het boek verhaalt over de grote
processen achter de middeleeuwse literatuur: over hoe het
Nederlands op schrift kwam, het ontstaan van de hoofse cultuur
en de 'bevrijdingstheologie' van de middeleeuwse
vrouwenmystiek. De auteur geeft een vernieuwde kijk op grote
teksten en auteurs, zoals Hendrik van Veldeke, de
ridderromans, de unieke mystica Hadewych en natuurlijk Jacob
van Maerlant. Tien jaar werkte Van Oostrom aan dit vuistdikke
werk dat het eerste deel is van een grote Nederlandse
literatuurgeschiedenis, geschreven door negen deskundigen. Ook
het tweede deel, over de literatuur van de 14de eeuw, zal hij
voor zijn rekening nemen.’

A. van Oppenraay, ‘Schrijvers, scribae en serpenten:
‘herpetologie’ in de middeleeuwse volkstaal [Recensie van: M.
van der Voort, Dat seste boec van serpenten. Een onderzoek
naar en een uitgave van boek VI van Jacob van Maerlants “Der
naturen bloeme”. Diss. Leiden. Hilversum, 2001.
Middeleeuwse Studies en Bronnen 75.].’ In: Queeste.
Tijdschrift over middeleeuwse letterkunde in de
Nederlanden 9 (2002), 67-71.

N. Orme, Medieval Schools. From Roman Britain to
Renaissance England. New Haven, Conn. [etc.],
2006.
Online-recensie in The Medieval
Review [[email-masked]] 08.02.11 door J.
Taliadoros.

M. Osborn, Time and the Astrolabe in The
Canterbury Tales. Norman, 2002. Science and Culture
5.

T. Padmos en G. Vanpaemel (ed.), De geleerde wereld van
Keizer Karel. Catalogus tentoonstelling Wereldwijs.
Wetenschappers rond keizer Karel. Leuven, 2000. Symbolae
Facultatis Litterarum Lovaniensis, Series B, 19.

S. Page, Astrology in Medieval Manuscripts.
Toronto, 2002.

S. Page, Magic in Medieval Manuscripts.
Toronto, 2004.

K. Park, Secrets of Women. Gender, Generation, and
the Origins of Human Dissection. New York,
2006.

Revue du Nord. Histoire Nord de la France –
Belgique – Pays-Bas 87 (2005).
Themanummer: ‘L’invention du Nord de l’Antiquité à nos jours.
De l’image géographique au stéréotype régional’. Red.
O. Parsis-Barubé.
Interessant
voor de artes is met name de eerste afdeling, Espaces
fantasmatiques: terres, mers et hommes du Nord dans
l’imaginaire antique et médiéval. Hierin komen de volgende
artikelen voor:

J. Boulogne, ‘Espaces et
peuples septentrionaux dans les représentations mythiques
des Grecs de l’Antiquité’, p. 277-292;

C. Mériaux, ‘Parochiae
barbaricae? Quelques remarques sur la perception des
diocèses septentrionaux de la Gaule pendant le haut Moyen
Âge’, p. 293-304;

È.-M. Halba, ‘Le «Nord» dans
l’imaginaire des personnages épiques. Étude de la notion
d’étranger dans la geste de Doon de Mayence’, p.
305-322.

M. Pastoureau, Blue. The History of a Color.
Princeton/Oxford, 2001. [Vert. van: Blue. Histoire
d’une coleur. Parijs, 2000.]
Voor de artes met name van belang
vanwege de aandacht voor de ambachtelijke bereiding van blauwe
verven, de receptuur, en het kleuren van stoffen (hoofdstukken
2-3, periode elfde – zeventiende eeuw). Schitterend
geïllustreerd.

M. Patijn, Yperman opnieuw bekeken. Afbeeldingen in de
Cyrurgie van Jan Yperman (ca. 1260-1330). 2 Dln.
Doctorale scriptie Amsterdam, 2007.
Schitterende scriptie op het raakvlak
van kunstgeschiedenis en Middelnederlandse chirurgische
teksten, die het waard is om een ruimer publiek te krijgen:
een dergelijk onderzoek was op deze manier nog niet eerder
uitgevoerd. De afbeeldingen in de handschriften met de tekst
van Yperman"s Cyrurgie, veelal schetsmatig van aard,
worden hierin aan een vergelijkend onderzoek onderworpen. Het
gaat daarbij vaak om tekeningen van chirurgische instrumenten
als pincetten, naalden en beenspalken. Tussen de handschriften
blijken zowel opmerkelijke overeenkomsten als verschillen in
de schetsen te bestaan. De scriptie is bijzonder zorgvuldig
uitgevoerd, met talrijke afbeeldingen in kleur. In een zeer
uitvoerige bijlage worden alle besproken tekeningen zorgvuldig
naast elkaar gezet. Desgewenst kan een exemplaar worden
besteld bij de auteur: [email-masked].

A. Pavord, The Naming of Names. The Search for
Order in the Worlds of Plants. Londen, 2005.

Schitterend geïllustreerd
overzicht van de manier waarop in twee millennia
cultuurgeschiedenis plantennamen werden toegekend en gebruikt.
Daarom ook van belang voor bijvoorbeeld de middeleeuwse
herbaria, al spreekt de auteur met enig dédain over de
middeleeuwse periode. Uit de recensie van Ursula K. Le Guin in
The Guardian van 26 november 2005: ‘[…] Anna Pavord is making a specific
approach to a great general topic - how we organise knowledge
- and, as such, her book is an elegant, eloquent contribution
to the history of science.
Ever since the Stone Age people
have had a practical knowledge of plants, their appearance and
habits and uses, but it took a long, long time to make a
coherent body of knowledge out of this empirical familiarity -
what farmers, herb-gatherers, doctors, pharmacists and
gardeners knew about their local flora. The process was slow
because it was complicated in so many ways, certainly by the
vast abundance and variety of plants, but also by the
randomness of local plant names. […] Much of Pavord’s story,
after a gleam of light from the clear Greek mind of
Aristotle's friend Theophrastus, is a trudge through vast
thickets of ignorance and incuriosity. Misinformation is
laboriously copied and passed on from generation to generation
with a few added mistakes. Pictures, of course, were more
useful than local names or written descriptions when it came
to identifying what herb or shrub you were talking about; but
the pictures were often fanciful, copied inaccurately, badly
reproduced, or attached to a text about a quite different
plant. And in the Christian middle ages the delicate
illustration of identifiable plants seen in Roman frescos or
Persian miniatures often gave way to a kind of blobby
conventionality - vaguely flower-shaped flowers, vaguely
leaf-shaped leaves, like little children’s drawings, utterly
useless for identification. The early Renaissance artists
began to look again at the individuality of the flowers and
foliage they drew, and to celebrate it. So the marvellous
herbaries began to be produced. And as an increasing wealth of
new plants came piling in to Europe from the east and west of
the world, the inadequacy of the old books and names became
obvious. A struggle to find organising principles at last
began again - a search for method, which took 200 years or
more. Much of the book is a history of the trials and setbacks
and ambitions of the searchers.’

J.-P. Peeters, "Het geld- en kredietwezen in de
laat-middeleeuwse stad Tienen: joden, lombarden, wisselaars en
muntcirculatie". In: Eigen Schoon en de Brabander 90
(2007), nr. 2, p. 235-244.

C. Peña Muñoz en F.G. Irueste, ‘The identification of
medieval fevers according to Al-Isra’ili, Avenzoar and Bernard
Gordon’. In: Cronos. Cuadernos
Valencianos de Historia de la Medicina y de la
Ciencia 8 (2005), p.
95-120.

M. Pereira, ‘Alchemy and the Use of Vernacular
Languages in the Late Middle Ages’. In: Speculum. A Journal
of Medieval Studies 74 (1999), 336-356.

M. Pereira, ‘Heavens on Earth. From the Tabula
Smaragdina to the Alchemical Fifth Essence’. In: Early
Science and Medicine 5 (2000), 131-144. Themanummer:
Alchemy and Hermeticism.

S. Philips, ‘Cartografen aan de universiteit’.
In: Nieuwsbrief Universiteitsgeschiedenis 10
(2004), nr. 2, p. 13-16.
Bespreekt kort leven en werk van
Mercator en Hondius in de zestiende eeuw.

H. Pleij, Van karmijn, blauw en purper. Over kleuren van
de Middeleeuwen en daarna. Amsterdam, 2002.

H. Pleij, J. Reynaert e.a., Geschreven en gedrukt.
Boekproductie van handschrift naar druk in de overgang van
Middeleeuwen naar moderne tijd. Gent, 2004.
Ook van belang voor een groot aantal
aspecten van de studie naar de artesliteratuur. Uit de
beschrijving op de achterkant: ‘De vraag naar de effecten van
de uitvinding van de typografie tegen het middel van de
vijftiende eeuw is niet alleen eeuwenoud, maar blijkt ook te
verleiden tot de meest wilde opvattingen over een (snelle)
verandering van de wereld in elk denkbaar opzicht. De hier
verzamelde opstellen tonen zich geïnspireerd door deze vraag
in het algemeen, om die vervolgens toe te splitsen op de Lage
Landen en vooral op het boekenbedrijf als zodanig. Hoe snel en
in welke gedaante behield het handgeschreven boek nog een
eigen plaats in het openbare leven? In een drietal symposia te
Gent en te Amsterdam hebben verschillende boekhistorici,
codicologen, analytisch bibliografen, literatuur-, kunst- en
cultuurhistorici intensief gedebatteerd over dergelijke
vraagstukken. Uiteindelijk heeft een aantal van hen de eigen
bevindingen op papier gezet, tegelijkertijd vaak een
persoonlijke plaatsbepaling, de verstrekking van nieuw
materiaal en vooral de suggestie van nieuwe gezichtspunten en
overwegingen.’
Inhoud:

H. Pleij en J. Reynaert,
‘Boekproductie in de overgang van het geschreven naar het
gedrukte boek’, p. 1-17;

Jos A.M.M. Biemans,
‘Handschrift en druk in de Nederlanden rond 1500’, p.
19-46;

Th. de Hemptinne,
‘Scriverssen en hun colofons. Op zoek naar de motivatie en
werkomstandigheden van vrouwelijke kopiistes in de
laatmiddeleeuwse Nederlanden’, p. 47-66;

J.W. Klein, ‘Ghescreven
ofte gheprent. Aspecten van de (Goudse) middeleeuwse
boekproductie’, p. 67-84;

J. Reynaert, ‘Boekbinders,
scrivers en boekproductie te Gent ca. 1430-1530. Het
traditionele ambacht tegenover de drukpers: breuk of
continuïteit?’, p. 85-102;

H. Kienhorst, ‘Van
hetzelfde laken een pak? Eenkolomsboekjes met
Middelnederlandse rijmteksten in handschrift en druk’, p.
103-118;

W. Waterschoot, ‘Arend de
Keysere. Een voorzichtig experimentator’, p.
119-135;

S.S. Sutch, ‘De
Gouda-editie van Le Chevalier déliberé. Een boek
uitgegeven in eigen beheer’, p. 137-155;

H. Brinkman, ‘De const ter
perse. Publiceren bij de rederijkers voor de Reformatie’, p.
157-175;

R. Resoort, ‘De presentatie
van drukwerk in de volkstaal in de Nederlanden tot 1501:
waar zijn de auteurs, vertalers en opdrachtgevers? Een
verkenning’, p. 177-206;

H. Pleij, ‘Over betekenis
en belang van de leesinstructie in de gedrukte
proza-Reynaert van 1479’, p. 207-232.

Plinius, De wereld. Naturalis Historia. Vert. door
J. van Gelder, M. Nieuwenhuis en T. Peters. Amsterdam,
2004.
Plinius’ boek is één van
de belangrijkste doorgeefluiken van de antieke kennis naar de
middeleeuwen, met een enorme invloed op de artesliteratuur.
Uit de beschrijving op de website van de uitgever: ‘“Twee keer
per etmaal komt de Oceaan daar met geweldige watermassa’s over
een onmetelijke afstand opzetten en bedekt eeuwig door de
natuur omstreden gebied waarvan het onduidelijk is of het bij
het vasteland hoort of deel uitmaakt van de zee. Daar bewoont
dat arme volk hoge terpen.” Zo beschreef Plinius (23-79
n.Chr.) in zijn levenswerk, De wereld (Naturalis
historia), de bewoners van de kust van de Waddenzee. In
dit overzicht van antieke kennis, gebaseerd op honderden
Griekse en Romeinse bronnen, behandelt Plinius
achtereenvolgens de hemel, de aarde, mensen, dieren, planten,
geneesmiddelen, steen, metalen en kunstwerken. Hij schrijft
over insecten, vogels, exotische beesten, rare mensen,
overstromende rivieren, ingepolderd land. Over 185 soorten
wijn en de opslag ervan. Hoe je touw maakt, hoe papyrus, of
glas, hoe je edelstenen vervalst. Honderden plantaardige en
minerale geneesmiddelen somt hij op, tegen allerhande kwalen,
vaak onzinnig, dikwijls effectief, maar altijd boeiend. En
tussen alle wetenswaardigheden door is Plinius’
allesomvattende boek rijkelijk gelardeerd met anekdotes en
sappige verhalen. De wereld bevat een ruime en
representatieve selectie uit alle zevendertig boeken, waarmee,
voor het eerst in het Nederlands, recht wordt gedaan aan een
van de interessantste schrijvers uit de Oudheid, een schrijver
die ons graag ook nog had verteld hoe een vulkaanuitbarsting
er van dichtbij uitziet, maar dat experiment helaas niet
overleefde.’

P. Porter, Medieval Warfare in Manuscripts.
Toronto, 2000. The Medieval World in Manuscripts.

V. Postel, ‘Conditoris imago: Vom Bilde menslicher
Arbeit im frühen Mittelalter’. In: Saeculum. Jahrbuch für
Universalgeschichte 55 (2004), p. 1-18.
E.
Poulle, ‘L’horloge planétaire d’Henri Arnault de Zwolle’. In:
Scientiarum Historia 28 (2002), 31-46.

H.C. Pouls, De landmeter Jan Pietersz. Dou en de
Hollandse Cirkel. Delft, 2004. Nederlandse Commissie voor
Geodesie 41.
In
1612 verscheen van de hand van de landmeter Jan Pietersz. Dou
het Tractaet vant maken ende Gebruycken eens nieu
gheordonneerden Mathematischen Instruments. Hierin werd
een nieuw landmeetkundig instrument beschreven. Dit nieuwe
instrument had hij onder meer gebruikt bij de droogmakerij van
de Beemster. Het werd gedurende bijna 200 jaar het meest
gebruikte instrument van de Nederlandse landmeters. Dit
instrument is men later Cirkel van Dou of Hollandse
Cirkel gaan noemen. Interessant voor de artes, aangezien
in deze publicatie niet alleen wordt ingegaan op de inhoud van
het traktaat, maar op p. 2-35 o.a. ook aandacht voor zaken als
‘De Hollandse landmeter, ca.1300 - begin 17e eeuw’, ‘De
theoretische en praktische kennis van de landmeter, 13e - 16e
eeuw’, en ‘Het instrumentarium van de landmeter tot ca. 1600’.
Online te bekijken via
www.ncg.knaw.nl/Publicaties/Groen/pdf/41Pouls.pdf.

J. Prins en M. Teeuwen (red.), Harmonisch Labyrint.
Hilversum, 2007. [Verschijnt mei 2007.]Interessante bundel over de plaats van
de muziek in het middeleeuwse wereldbeeld. Uit de catalogus
van de uitgever: ‘Eeuwenlang bloeide de overtuiging dat muziek
een spiegel vormt voor de perfecte ordening die de schepper in
zijn wereld heeft aangebracht. De wetten van de perfecte
wereld, waarin muziek, wiskunde en filosofie een geheel
vormen, liggen volgens deze overtuiging ten grondslag aan het
ontwerp van de kosmos. In de banen van de planeten, die met
sferen aangeduid worden, en de muziek die zij voortbrengen,
zou de universele harmonie van de kosmos op de meest perfecte
wijze tot uitdrukking komen. De leer van de harmonie der
sferen, die al in de zesde eeuw voor Christus door Pythagoras
werd geformuleerd, fungeerde tot ver in de zeventiende eeuw
als een inspirerende factor in het denken over de kosmos en de
muziek. Deze bundel exploreert het harmonisch labyrint dat
deze denkbeelden samen vormen.’ De bijdragen zijn
ondergebracht in vijf delen, die het onderwerp beschrijven in
verschillende periodes, te weten de Middeleeuwen, de
Renaissance, de zeventiende eeuw, en de negentiende en
twintigste eeuw; daaraan vooraf gaat nog een deel dat de
kosmologie beschrijft die ten grondslag ligt aan de traditie
van de harmonie der sferen. Inhoud o.a.:

J. Prins en M. Teeuwen,
‘Inleiding. De traditie van de harmonie der sferen: een
harmonisch labyrint’;

R. van Gent, ‘Harmonie als
sleutel tot het universum van de Oudheid tot en met de
Renaissance;

M. Teeuwen, ‘Hemelse
harmonie in de vroege Middeleeuwen: visies op antieke
tradities;

J. van der Helm, ‘Harmonie
der sferen in Dantes Divina Commedia’;

E. Vetter, ‘Hildegard van
Bingen en de harmonie der sferen’;

W. Elders, ‘Symbolische
partituren: de notie van “musica celestis” in composities
uit de Renaissance’;

J. Prins, ‘Marsilio Ficino
over Plato’s Timaeus. Kosmische harmonie en de
lever’.

J.H. Pryor (ed.), Logistics of Warfare in the Age
of the Crusades. Aldershot,
2006.
Inhoud:

J.H. Pryor, ‘Introduction.
Modelling Bohemond's March to Thessalonike’;

R. Amitai, ‘The Logistics of
the Mongol-Mamluk War, with Special Reference to the Battle
of Wadi 'l-Khaznadar, 1299 C.E.’;

B.S. Bachrach, ‘Crusader
Logistics. From Victory at Nicaea to Resupply at
Dorylaion’;

J.E. Dotson, ‘Ship Types and
Fleet Composition at Genoa and Venice in the Early 13th
Century’;

J. France, ‘Logistics and
the Second Crusade’;

R. Gertwagen, ‘Harbours and
Facilities Along the Eastern Mediterranean Sea Lanes to
Outremer’;

C.R. Glasheen, ‘Provisioning
Peter the Hermit. From Cologne to Constantinople,
1096’;

J. Haldon, ‘Roads and
Communications in the Byzantine Empire. Wagons, Horses, and
Supplies’;

B.Z. Kedar, ‘Reflections on
Maps, Crusading, and Logistics’;

Y. Lev, ‘Infantry in Muslim
Armies During the Crusades’;

T.F. Madden, ‘Food and the
Fourth Crusade. A New Approach to the “Diversion
Question”’;

A.V. Murray, ‘Money and
Logistics in the Forces of the First Crusade. Coinage,
Bullion, Service, and Supply 1096–99’;

R.W. Unger, ‘The Northern
Crusaders. The Logistics of English and other Northern
Crusader Fleets’;

J.H. Pryor,
‘Digest’;

‘Glossary of technical
terminology’.

Publications du Centre Européen d’Etudes
Bourguignonnes (XIVe-XVIe s.) 47 (2007).
Themanummer: Boire et manger en pays bourguignons (XIVe -
XVIe siècles).
Inhoud van dit rijke nummer:

M.-T. Caron, ‘Le banquet
dans la mémoire collective. La vision des
chroniqueurs’;

J. Paviot, ‘Tenir état à
table’;

Y. Morel, ‘«Et ce jour
mondit seigneur fist fere un banquet». Les banquets à la
cour de Philippe le Bon et Charles le
Téméraire’;

J. Theurot,
´Approvisionnements de bouche et repas dans le comté de
Bourgogne (1286-1374) d’après des comptes des Archives de
Doubs, de la Côte-d’Or et du Pas-de-Calais’;

P. Gresser,
‘L’approvisionnement en gibier et poisson de la table des
comtes et comtesses de Bourgogne aux XIVe et XVe
siècles’;

S. Bepoix, ‘La nourriture
fournie aux corvéables et aux travailleurs dans le comté de
Bourgogne au début du XVe siècle’;

D. Clauzel, ‘Le vin et la
bière à Lille à la fin du Moyen Age. Approches
quantitatives’;

C. Chatellain, ‘Le maïeur et
les échevins d’Amiens à table (1385-1483)’;

L. Clauzel-Delannoy, ‘«Le
hareng roi». Boulogne et le marché du poisson à la fin du
Moyen Age;

S. Curveiller,
‘L’alimentation d’après une source comptable. L’exemple de
Dunkerque (fin XIVe-début XVe siècle)’;

J. Heuclin, ‘La table des
chanoinesses de Maubeuge à la fin du XIVe
siècle’;

M. Mestayer, ‘L’alimentation
dans les «bonnes maisons» douaisiennes entre 1309 et
1365’;

L. Paquay, ‘Les dépenses en
cuisine de la troupe de Guillaume de Juliers avant, pendant
et après la Bataille des Eperons d’Or (23 mai-6 août
1302)’;

F. Viltart, ‘S’alimenter
dans les armées de Charles Quint d’après les comptes des
commissaires aux vivres des camps
(1542-1543)’;

B. Jongenelen, ‘Food and
beverage in «Le chevalier délibéré»’;

L. Plouvier, ‘La gastronomie
dans les Pays-Bas méridionaux sous les ducs de Bourgogne. Le
témoignage des livres de cuisine’;

D. Soumillion, ‘Le
«Mesnagier de Paris» ou l’art culinaire
médiéval’;

G. Naegle, ‘Garder la porte
du diable. «Mengier deux fois le jour est vie
humaine»’.

Queeste. Tijdschrift over middeleeuwse letterkunde in de
Nederlanden 13 (2006), nr. 1: Synthese. Een meertalig
themanummer naar aanleiding van «Stemmen op
schrift».
Belangrijk themanummer naar aanleiding
van het verschijnen van F. van Oostrom, Stemmen op schrift.
Geschiedenis van de Nederlandse literatuur vanaf het begin tot
1300. Amsterdam, 2006. Geschiedenis van de Nederlandse
literatuur 1. Hoofdred. A.J. Gelderblom en A.M. Musschoot (zie
ook W-mail 7 (2006), nr. 1, p. 31-32). Aan de hand van
Van Oostroms geschiedenis worden verschillen en overeenkomsten
met de (beoefening van de) mediëvistiek en de filologie in de
omringende landen besproken. Inhoud:

E. van Houts, ‘Contrasts and
Interaction. Neighbours of Nascent Dutch Writing: the
English, Normans and Flemish’, p. 3-11;

P. Raedts, ‘Van magie en
minne. De context van Middelnederlandse religieuze teksten’,
p. 12-21;

B. Bastert,
‘Deutsch-niederländische Anregungen. Ein Plädoyer für eine
simultane Berücksichtigung der mittelalterlichen deutschen
und niederländischen Literaturtraditionen’, p.
22-34;

K. Busby, ‘Cuthbert
Calculus, alias Tryphon Tournesol, lit «Kuifje». Ou: Un
romaniste britannique aux prises avec des voix sur
parchemin’, p. 35-48;

K. Dekker, ‘Journey Through
an unfamiliar Literary Landscape. «Stemmen op schrift» from
the Perspective of English Studies’, p.
49-60.

P. Radelet – de Grave, m.m.v. C. Brichard, Liber
amicorum Jean Dhombres. Brepols, 2008. Réminisciences
8.
Betreft met
name studies naar mathematisch-wiskundige teksten uit de
vijftiende en zestiende eeuw, evenals geometrie en fysica.
Uit de inhoud
(selectie):

J. Aczél, ‘Pexider Equations
Restricted to Open Regions’;

C. Alvarez, ‘François Viète
et la mise en équation des problèmes
solides’;

J.-R. Armogathe, ‘«La
nouvelle porte du ciel». Sur la Dioptrique de
Kepler’;

J. Bricmont, ‘Determinism,
Probability and Physics’;

A. Djebbar, ‘La géométrie du
mesurage et du découpage dans les mathématiques d’Al-Andalus
(Xe - XIIIe s.)’;

P. Freguglia, ‘Les équations
algébriques et la géométrie chez les algébristes du
XVIe siècle et chez Viète’;

E. Giusti, ‘La théorie des
proportions au XVIe siècle: entre philologie et
mathématiques’;

A. Malet, ‘Just before
Viète. Numbers, Polynomials, Demonstrations, and Variables
in Simon Stevin’s L’Arithmétique
(1585)’.

J.E. Rauws, ‘Is de baarstoel 500 jaar geleden opnieuw
uitgevonden?’. In: Geschiedenis der Geneeskunde 7
(2001), 72-84.

E.A. Rauws en J.E. Rauws, ‘De baarstoel van Michele
Savonarola’. In: Geschiedenis der Geneeskunde 10
(2005), nr. 6, p. 46-53.
Derde artikel in een reeks over de
geschiedenis van de baarstoel. Concentreert zich op het werk
van de zestiende-eeuwse arts Michele Savonarola, maar
bespreekt ook middeleeuwse gynaecologie en
obstetrie.

F. Ravoire en A. Dietrich (éd.), La cuisine et la
table dans la France de la fin du Moyen-Âge. Contenus et
contenants du XIVe au XVIe siècle. Actes
du colloque de Sens (2004). Turnhout, 2007. Publications
du Centre de Recherches Archéologiques et Historiques
Médiévales.
Uit de omschrijving van de uitgever:
‘Le livre est divisé en quatre parties: a. La table d'après
les données historiques, iconographiques, archéologiques;
b. Conservation, préparation et cuisson des
aliments; c. Le contenu: la production alimentaire végétale,
animale et les boissons; d. Les contenants: la vaisselle en
métal, en bois, en verre et en céramique.’

C. Rawcliffe, Leprosy in Medieval England.
Woodbridge, 2006.
Belangrijk werk waarin veel
misverstanden over lepra in de middeleeuwen worden weggenomen.
Uit de recensie van S.
Crawford in The Medieval Review 07.05.31: "The
importance of this book"s contribution to our understanding of
medieval English responses to disease cannot be understated.
In this comprehensive, thoughtfully argued, compelling,
fascinating, rigorous and extensively researched work, Carole
Rawcliffe sets out to disabuse the reader of all the most
dearly-held modern popular and scholarly misconceptions of the
medieval leper, and succeeds. If your understanding of
medieval leprosy is that medieval lepers were excluded,
reviled, compulsorily segregated from the healthy population
and removed to edges of society, only to live out the rest of
their miserable days in a state of living death, with a
clapper bell to warn all to keep away from them – if you
thought any part of this description corresponded with a
medieval reality, then you need to read this book. […] Clerics
and lay people alike may have viewed leprosy as a form of
purgatory on earth, but this did not prevent lepers and
members of their social networks from seeking medical help.
Rawcliffe is uncompromising in leaving no scope for modern
sneering at the skills of medieval medical practitioners. She
carefully proves that doctors routinely employed a range of
tests, including blood and urine tests, and had a checklist of
up to sixty symptoms to diagnose the type and severity of the
leprosy. In addition, university-trained physicians did not
have a monopoly on this information. Texts on the subject were
widely available to a growing literate population. Medieval
doctors had developed a sophisticated, holistic approach to
the body, based on observation, learning and tradition, in
which the sick person's needs extended beyond herbs and
chemicals to include diet, environment, spiritual and
emotional health, and the movements of planets and stars. A
medieval practitioner who limited treatment of the leper to
ointments and medicines in the modern manner, without giving
due attention to these other factors, would have been
negligent. […] Above all, this book stresses that the study of
medieval leprosy is the study of individual responses and
individual lives. The medieval sick cannot be pigeon-holed or
defined by their illnesses, any more than they can
today."

W.F. Reddig, Bader, Medicus und Weise Frau. Wege und
Erfolge der mittelalterlichen Heilkunst. München,
2000.

J. Reijnders, ‘Eetregimes in de Middeleeuwen [Recensie van:
P.J.E.M. van Dam en J.M. van Winter (gastred.), Eetregimes
in de Middeleeuwen. Themanummer Tijdschrift voor
Sociale Geschiedenis 29 (2003), 4]’. In: Madoc.
Tijdschrift over de Middeleeuwen 18 (2004), 109-112.

R. Reith, ‘Know-how, Technologietransfer und die
Arcana artis im Mitteleuropa der frühen Neuzeit’. In: Early
Science and Medicine. A Journal for the Study of Science,
Technology and Medicine in the Pre-Modern Period 10
(2005), nr. 2, p. 349-377.
Belangrijk artikel over de transmissie
van technologische kennis in de overgangsperiode tussen
Middeleeuwen en moderne tijd in het midden van Europa.
Uit de samenvatting: ‘This
article reviews several strategies of technology transfer in
early modern Central Europe and will focus especially on
transfers between individuals: the transfer of know-how in the
context of apprenticeship that became an institutionalized
kind of professional education and the transfer of technology
by migration. The essay deals with different evaluations of
the effects of technology transfer in the crafts production
and will reflect recent discussions of the advantages and
disadvantages of the tramping system. […] The discussion
stressend all the strategies of transfer. In special workshops
– as in porcelain manufacturing – the protection of know-how
(arcanum) was widespread. While some European states like
England in the later eighteenth century tended towards a
policy of secrecy, the German territories depended on the
acquisition of new technologies, and therefore preferred a
policy of openness in technological knowledge.’

S. de Renzi, "Medical Expertise, Bodies, and the Law
in Early Modern Courts". In: Isis. International Review
Devoted to the History of Science and its Civilisation 98
(2007), p. 315-322.

R. Resoort, ‘[Online-recensie van: O.S.H. Lie en J.
Reynaert (red.), Artes in context. Opstellen over het
handschriftelijke milieu van Middelnederlandse
artesteksten. Hilversum, 2004. Artesliteratuur in de
Nederlanden 3]’. In: Neder-l 0501.a (= 2005), nr.
20. Website: www.neder-l.nl.

G. Rex Smith, A Traveller in Thirteenth-Century
Arabia. Ibn al-Mujawir’s Tarikh
al-Mustabsir. Aldershot, 2008.

J. Reynaert, `Over medische kennis in de late
Middeleeuwen. De Middelnederlandse vertaling van Lanfrancs
Chirurgia magna'. In: Millennium 13 (1999),
21-30.

J. Reynaert, ‘Der vrouwen heimelijcheit als
secundaire bron in de Zuid-Nederlandse bewerking van de
Chirurgia magna van Lanfranc van Milaan’. In:
Verslagen en Mededelingen van de Koninklijke Academie voor
Nederlandse Taal- en Letterkunde 111 (2001), afl. 1,
165-188.

J. Reynaert, ‘“Ene suptile clergie, daer goet soetheit in
leit”. Filosofie en Middelnederlandse literatuur omstreeks het
begin van de veertiende eeuw. In: Queeste. Tijdschrift over
middeleeuwse letterkunde in de Nederlanden 10 (2003),
1-14.
Zeer
boeiend artikel, ook van belang voor de vernacularisatie van
de artes-literatuur, vanwege het onderzoek naar de betekenis
van begrippen als philosophie en philosophe in
Middelnederlandse teksten, die vaak een
natuurwetenschappelijke invulling kregen.

J. Reynaert, ‘Astrologie en determinisme in
Middelnederlandse teksten omstreeks 1300’. In: Spiegel der
Letteren. Tijdschrift voor Nederlandse literatuurgeschiedenis
en voor literatuurwetenschap 46 (2004), nr. 2, p.
105-131.
Mooi, in
zijn preciesheid van formuleren typisch Reynaerdiaans artikel
over de toenemende scepsis in met name het werk van Maerlant
ten opzichte van de rol van astrologie, het lot en
determinisme. Fascinerend.

J. Reynaert, ‘Wereldbeeld en astrologie in
Middelnederlandse didactische literatuur (tot ca. 1400)’. In:
Nederlandse Letterkunde 9 (2004), p. 210-236.

J. Reynaert, ‘Kalenders, astrologie, literatuur. De functie
van het voorwerk in handschrift Groningen, UB, 405’. In: R.
Sleiderink, V. Uyttersprot, B. Besamusca (red.), Maar er is
meer. Avontuurlijk lezen in de epiek van de Lage Landen.
Studies voor Jozef D. Janssens. Leuven [etc.], 2005, p.
256-282.

J. Reynaert, ‘Met de zodiak op drift. Structuur en
‘stemmen’ in Jan van Leeuwens «Vanden seven teekenen der
sonnen»’. In: Queeste. Tijdschrift over middeleeuwse
letterkunde in de Nederlanden 12 (2006), nr. 2, p. 97-126.

Fascinerend
artikel over een bijzondere tekst van Jan van Leeuwen, kok in
de kloostergemeenschap van Groenendaal en leerling van
Ruusbroec. De tekst bevindt zich op het complexe raakvlak van
spiritualiteit en astrologie. Zeven dierenriemtekens worden
hierin gebruikt om een aantal fasen van het mystieke leven te
typeren.

A. Reynders, ‘Het wonder gerelativeerd. Magie in de
Parthonopeus van Bloys’. In: Queeste. Tijdschrift
over middeleeuwse letterkunde 14 (2007), nr. 1, p. 45-58.
Themanummer: Wonder groet. Het wonderbaarlijke in
Middelnederlandse teksten.

P.L. Reynolds, Food and the Body. Some peculiar
Questions in High Medieval Theology.
Leiden, 1999. Studien und Texte zur Geistesgeschichte
des Mittelalters 69.
Hoewel van iets oudere datum, lijkt het
gerechtvaardigd om deze titel op te nemen in de
literatuurlijst. Het belang van deze relatief onbekende studie
ligt in het inzicht dat verschaft wordt in de bijzondere
relatie in de Middeleeuwen tussen theologie en theologen
enerzijds, en geneeskunde en artsen anderzijds. Inhoud:

Deel I, Background:
‘In whom all sinned’; The truth of human nature; Aristotle
on Growth and Nutrition; Radical Moisture; Theologia,
Physica, Medicina.

Deel II, Foreground:
Development of the Parisian Consensus; In defense of Peter
Lombard; Albertus Magnus (I): Nutrition; Albertus Magnus
(II): Sexual Reproduction and the Formative Power; Albertus
Magnus (III): Differentiation and Regeneration; Albertus
Magnus (IV): The Truth of Human Nature; Bonaventure; Thomas
Aquinas (I): Food and the Body; Thomas Aquinas (II):
Identity and Reiteration in the Resurrection

Epilogue.

D.F. Rijkels, ‘Pestis Antoniniana: enigma of diagnose?’.
In: Geschiedenis der Geneeskunde 9 (2003),
324-330.
Beschrijving van pokken-epidemieën
vanaf Galenus (2e eeuw n.Chr.) tot in de
Middeleeuwen.

T.J. Rinsema, ‘Beoefening van de geschiedenis van de
farmacie in de Lage Landen’. In: Geschiedenis der
Geneeskunde 6 (2000), 230-240. Themanummer: H. Beukers en
R. van Hee (red.), Inleiding in het beoefenen van de
‘geschiedenis der geneeskunde’ in het bijzonder in de Lage
Landen.

K. Robertson en M. Uebel (ed.), The Middle Ages at
Work. Practicing Labor in Late Medieval England. New York
2004. The New Middle Ages.

K. Robertson, The Laborer's Two Bodies. Labor and
the “Work” of the Text in Medieval Britain 1350-1500. New
York, 2006.
Uit de recensie van V. Postel in The
Medieval Review 07.04.14: "The investigation of mental
attitudes towards work is a neglected field of research on
medieval culture, whereas studies in the history of
technology, in economic history, in the history of the
everyday working life of social groups such as craftsmen,
artisans or merchants, in different regions and at different
times, abound. […] The author […] sets out to describe how
late medieval labor legislation in England after the plague
changed mental attitudes towards labor. Workers were in short
supply then and therefore had to be prevented from travelling
around to negotiate better wages and working conditions. […]
Robertson"s book […] presents a broad range of source material
measuring and evaluating “work” in late medieval Britain, it
offers valuable insight when indicating the late medieval
shift from work as part of a larger, divinely sanctioned
ethical system, to work seen as part of a nexus of earthly
necessities."

K. Robinson, ‘The Celestial Streams of Giulio
Camillo’. In: History of Science 43 (2005), nr. 3, p.
321-341.
Interessant artikel over de relaties
tussen astrologie, astronomie en theologie bij Camillo, een
Italiaanse natuurfilosoof levend rond 1500.

J. Rocca, ‘Galenic Dietetics’. In: Early Science
and Medicine 8 (2003), p. 44-51. [= Recensie-essay
over Grant 2000, zie hierboven.]

M. de Roos, ‘Middeleeuwen. Schrijven is blijven’. In:
Spiegel Historiael. Magazine voor geschiedenis en
archeologie 40 (2005), nr. 3/4, p. 163-164. [Rubriek:
Boekenspiegel.]
Bespreekt in één beschouwing kort
liefst vier publicaties op artesgebied die eerder in de
W-mail werden vermeld: E. Huizenga (ed.), Het Weense
arteshandschrift. Hs. Wenen, Österreichische
Nationalbibliothek, 2818. Diplomatische editie. Hilversum,
2004; E. Huizenga, Bitterzoete Balsem. Geneeskunde,
chirurgie en farmacie in de late Middeleeuwen. Hilversum,
2004; O.S.H. Lie en J. Reynaert (red.), Artes in context.
Opstellen over het handschriftelijke milieu van
Middelnederlandse artesteksten. Hilversum, 2004; S.
Bogaart, Geleerde kennis in de volkstaal. ‘Van den
proprieteyten der dinghen’ (Haarlem 1485) in cultuurhistorisch
perspectief. Hilversum, 2004.

B. Ross (ed. en vert.), Accounts of the Stewards
of the Talbot Household at Blakemere 1392-1425. Keele,
2003. Shropshire Record Series 7.
Uit de recensie van S.M. Butler in
The Medieval Review 05.03.08: ‘Even for those
medievalists who immerse themselves in the records of the
Middle Ages, it can often be difficult to get a sense of what
it must have been like actually to live in the medieval world,
with all the inconveniences and shortcomings of daily life:
little access to fresh fruit or vegetables, undrinkable water,
a wardrobe of very few clothes, meagre pharmaceutical
knowledge, and no centralized heating. Examining a wide
variety of records, from weekly expenses of the steward to
yearly accounts, and even accounts of ale, Ross paints a
picture of the life of a wealthy family in the medieval
period. In doing so, she has created a source that will be of
invaluable use to social historians whose specialties range
from diet to medicine to wages to popular religion. She calls
attention to trade relations (both local and long-distance),
luxury goods, transportation difficulties, ale production,
debates over the number of meals consumed by the household on
a daily basis, and the number of employees working in a
medieval household.’

R. Ryckaert, ‘[Recensie van: E. Huizenga, Bitterzoete
Balsem. Geneeskunde, chirurgie en farmacie in de late
Middeleeuwen. Hilversum, 2004]’. In: De
Leeswolf 8 (2005), p. 677.

A.I. Sabra, The “Commentary” That Saved the
Text. The Hazardous Journey of Ibn al-Haytham's Arabic
Optics. In: Early Science and Medicine 12
(2007), nr. 2, p. 117-133.

M. Sachs, Geschichte der operativen Chirurgie in 5
Bänden. Heidelberg, 2000-2004.

Dl. 1: Historische
Entwicklung chirurgischer Operationen. Heidelberg,
2000.

Dl. 2: Historische
Entwicklung des chirurgischen Instrumentariums.
Heidelberg, 2001.

Dl. 3: Historisches
Chirurgenlexikon. Ein biographisch-bibliographisches
Handbuch bedeutender Chirurgen und Wundärzte.
Heidelberg, 2002.

Dl. 4: Vom Handwerk zur
Wissenschaft. Die Entwicklung der Chirurgie im deutschen
Sprachraum vom 16. bis zum 20. Jahrhundert. Heidelberg, 2003.

Dl. 5: Ergänzungs- und
Registerband. Heidelberg, 2004.

B.J.P. Salemans, Building Stemmas with the
Computer in a Cladistic, Neo-Lachmannian Way.
Diss. Nijmegen, 2000. [Bespreking: M. Zijlmans,
‘Lanseloet heeft digitale stamboom’. In: Volkskrant, 19
februari 2000.]
Van belang
vanwege inzichten in de tekstgenese van middeleeuwse
teksten.

G. Saliba, Islamic Science and the Making of the
European Renaissance. Cambridge, MA, 2007.

D. Salter, Holy and Noble Beasts. Encounters with
Animals in Medieval Literature. Cambridge,
2001.

J. Samsó, Astronomy and Astrology in al-Andalus and
the Maghrib. Aldershot, 2007. Variorum Collected
Studies Series 887.

A. Sandman, ‘[Recensie van: D. Buisseret,
The Mapmaker’s Quest. Depicting New Worlds in
Renaissance Europe. Oxford, 2005]’. In:
Early Science and Medicine. A Journal for the
Study of Science, Technology and Medicine in the Pre-Modern
Period 11 (2006), nr. 1, p.
111-113.

C. Santing, ‘[Recensie van E. Huizenga, Tussen
autoriteit en empirie. De Middelnederlandse chirurgieën in de
veertiende en vijftiende eeuw en hun maatschappelijke
context. Hilversum, 2003. Artesliteratuur in de
Nederlanden 2]’. In: Bijdragen en Mededelingen betreffende
de Geschiedenis der Nederlanden 122 (2007), nr. 1, p.
113-115.

A. Scafi, Mapping Paradise. A History of Heaven on
Earth. Chicago, 2006.
Uit de online-recensie door C. Serchuk
in The Medieval Review 08.04.04: ‘Alessandro Scafi's
magisterial Mapping Paradise is a beautifully produced
multidisciplinary survey of the history of the cartography of
Eden. Beginning with the scriptural text and its translations,
lingering long in the Middle Ages, and concluding in the
present day, Scafi moves with considerable agility through
discussions of biblical exegesis, poetry, the disciplinary
boundaries of university departments, contemporary art, the
hydrology of the Nile, and the exact date of the Creation.
Although not exclusively focused on medieval material, the
mapping traditions of the Middle Ages dominate the book […].
The book comprises eleven chapters, framed by a prologue and
an epilogue. The first chapter reviews the literature on the
mapping of paradise, which is in large extent a microcosm of
the broader historiography of cartography. In his even-handed
and balanced discussion of the prior sources, Scafi
illustrates the current discursive approach to the study of
maps as a departure from a more positivist position taken in
the nineteenth century. As he moves through the historiography
of his subject, Scafi cautiously addresses the concerns of the
two principal specialist audiences for his project: one
conversant with the history of cartography and the other with
medieval studies. […] Scafi makes an elegant case for the rich
and dynamic intellectual life of the medieval period and also
for the status of maps as graphic expressions of ideas about
physical space. Scafi's agile interweaving of theology,
philology, literature, and history reminds us of what Mapquest
might let us forget: that maps are dense and complex images,
that they are shaped by ideology, that they are never neutral
transcriptions of a fixed reality.’

C. Schabel, Theology at Paris 1316-1345. Peter
Auriol and the Problem of Divine Foreknowledge and Future
Contingents. Aldershot, Hampshire, 2000.
Interessant, omdat de problemen rond
goddelijke voorkennis nauw verbonden zijn met astrologie en
andere voorspellende kunsten.

U. Schaefer (ed.), Artes im Mittelalter.
Berlijn, 1999.
Hierin wordt een groot deel van de
middeleeuwse artes-literatuur bestreken, met name gericht op
de Duitse situatie; om een overzicht te geven volgt hieronder
de inhoud van deze bundel symposium-lezingen.

U. Schaefer, ‘Artes im
Mittelalter: Eine Einleitung’, p. 1-10.

I: Formationen und
Transformationen des Wissens

M. Haas, ‘Über die Funktion
der ars musica im Mittelalter’, p.
13-33;

C. Brinker-von der Heyde,
‘Durch Bildung zur Tugend: Zur Wissenschaftslehre des
Thomasin von Zerclære’, p. 34-52;

B. Englisch, ‘Artes
und Weltsicht bei Roger Bacon’, p. 53-67;

J. Sarnowsky, ‘Die
Artes im Lehrplan der Universitäten’, p.
68-82;

B.R. Tammen en F. Hentschel,
‘Divisio musicae und auditus im frühen 14.
Jahrhundert’, p. 83-109;

J. Pfeiffer, ‘Macht der
Sterne oder Miasmen der Erde: Heinrich von Mügeln und Konrad
von Megenburg über die Pest von 1348’, p.
110-123;

K. Kellermann, ‘Zwischen
Gelehrsamkeit und Information: Wissen und Wahrheit im
Umbruch vom Mittelalter zur Neuzeit’, p.
124-140.

II: Fortschreibungen von
Wissensbeständen

F. Tinnefeld, ‘Zu Begriff
und Konzepten des Enzyklopädismus in Byzanz’, p.
143-150;

W. Knoch, ‘Die theologische
Summa: Zur Bedeutung einer hochmittelalterlichen
Literaturgattung’, p. 151-160;

D. de Rentiis, ‘Für eine
neue Geschichte der Nachahmungskategorie: Imitatio
morum und lectio auctorum in ‘Policraticus’ VII,
10’, p. 161-173;

W. Hirschmann, ‘Das
Kompositionskapittel als Modell poietischer Reflexion: Zur
pragmatischen Transformation der ars muscia in der
Musiktheorie des Hoch- und Spätmittelalters’, p.
174-186;

N. H. Kaylor, Jr.,
‘Boethius’ “De Consolatione Philosophiae” didaktisch
aufbereitet: Die anonyme mittelenglische Übersetzung von
Buch I in Ms. Oxford Auct. F 3.5’, p.
187-197;

U. Goerlitz, ‘Wissen und
Repräsentation: Zur Auseinandersetzung des Hermannus
Piscator mit Johannes Trithemius um die Rekonstruktion der
Vergangenheit’, p. 198-212.

III: Wissen und
Magie

H. Brall, ‘Die Macht der
Magie: Zauberer in der hochmittelalterlichen Epik’, p.
215-229;

K. Herbers, ‘Wissenskontakte
und Wissensvermittlung in Spanien im 12. und 13.
Jahrhundert: Sprache, Verbreitung und Reaktionen’, p.
230-248;

F. Fürbeth, ‘Die Stellung
der artes magicae in den hochmittelalterlichen
‘Divisiones philosophiae’’, p. 249-262;

R. Schlechtweg-Jahn, ‘Magie,
Religion und Wissenschaft: Hans Stadens
Brasilien-Reisebericht von 1577’, p.
263-279.

IV: Die Künste und die
Kunst

B. Reudenbach,
‘Rectitudo als Project: Bildpolitik und
Bildungsreform Karls des Großen’, p.
283-308;

G. Björkvall en A. Haug,
‘Verslehre und Versvertonung im lateinischen Mittelalter’,
p. 309-323;

T. Michalsky, ‘Der
Reliefzyklus des Florentines Domcampanile oder die Kunst der
Bildhauer, sich an der Heilsgeschichte zu beteiligen’, p.
324-343;

A. Gross, ‘Narr und Null im
Tarock’, p. 344-357.

V: Darstellungen der
artes

K. Arnold, Bibdung im Bild:
Darstellungen der septem artes liberales in der Kunst
des Mittelalters und der Renaissance’, p.
361-375;

M. Schumacher, ‘Über die
Notwendigkeit der kunst für das Menschsein bei
Thomasin von Zerklaere und Henirch dem Teichner’, p.
376-390;

K. Ridder, ‘Der Gelehrte als
Narr: Das Lachen über die artes und Wissen im
Fastnachtspiel’, p. 391-409.

D. Schäfer, ‘Langlebige Beispiele. Überlegungen zur
Funktion und Gestaltung historischer Exempla für ein hohes
Alter in der diätischen Literatur der frühen Neuzeit’. In:
Würzburger Medizinhistorische Mitteilungen 22 (2003),
p. 188-203.
Over
het voorkomen van exempla in laatmiddeleeuwse en
vroegmoderne dieet-teksten om de positieve werking van een
goed dieet om een hoge leeftijd te verkrijgen te
promoten.

J. van Schaik, ‘De traditie van de
biologisch-dynamische landbouw: Astrologie en magie in de
middeleeuwen (tot 1300)’. In:
Dynamisch Perspectief (2004), nr. 4, p.
27-30.

J. van Schaik, ‘De traditie van de
biologisch-dynamische landbouw: Van de middeleeuwen tot 1800’.
In:
Dynamisch Perspectief
(2004), nr. 5, p. 26-29.

J. Schatzmiller, ‘The Jurisprudence of the Dead body.
Medical Practition at the Service of Civic and Legal
Authorities’. In: Micrologus 7 (1999), 223-230.
Themanummer: “Il cadavere. The corpse”.

D. Schelletter, A. Rappert en G. Keil, ‘Aphorismen
zur Arzneiform “Salbe” unter besonderer Berücksichtigung
chirurgischer Fachprosa des deutschen Mittelalters’.
In: M. Folkerts, S. Kirschner en A. Kühne (ed.),
Pratum floridum. Festschrift für Brigitte Hoppe.
Augsburg, 2002, 369-403. Algorismus. Studien zur Geschichte
der Mathematik und der Naturwissenschaften herausgegeben von
Menso Folkerts 38. Münchner
Universitätsschriften.
Betrekt in beschouwing ook
Middelnederlandse bronnen; met zeer uitvoerige
literatuurlijst. Te beschouwen als complementair bij
Crone/Rappert/Keil 2003 (zie hierboven).

J. Schenkel, ‘...nemende den wille voor de daet ende
tdeel voor al’. [Recensie van: R.J.G.A.A. Gaspar (ed.),
Ambrosius Zeebout, Tvoyage van Mher Joos van Ghistele.
Hilversum, 1998. Middeleeuwse Studies en Bronnen 58.] In:
Queeste 6 (1999), 201-204.

J. Schenkel, ‘Medieval Miscellanies from the Low
Countries in Diplomatic Editions’. In: H.T.M. van Vliet (ed.),
Produktion und Kontext. Tübingen, 1999, 65-75. Beihefte
zu Editio.

W. Schipper, ‘Kruiswoordpuzzels. De beeldgedichten van
Hrabanus Maurus’. In: Madoc. Tijdschrift over de
Middeleeuwen 19 (2005), p. 2-8.

U.J. Schneider (ed.), Seine Welt wissen.
Enzyklopädien in der Frühen Neuzeit. Darmstadt,
2006. Catalogus bij de
gelijknamige tentoonstellingen in Leipzig en
Wolfenbüttel.

M. Schoonderwoerd, ‘[Recensie van: B. Baert en V. Fraeters,
Aan de vruchten kent men de boom. De boom in tekst en beeld
in de middeleeuwse Nederlanden. Leuven, 2001. Symbolae
Facultatis Litterarum Lovaniensis. Series B, 25]’. In:
Tijdschrift voor Nederlandse Taal- en Letterkunde 118
(2002), website: www.leidenuniv.nl/host/mnl/tntl,
Web 158-160.

M. Schoonderwoerd, ‘[recensie van: E. Huizenga, O.S.H. Lie,
en L.M. Veltman (ed.), Een wereld van kennis. Bloemlezing
van de Middelnederlandse artes-literatuur. Hilversum,
2002. Artesliteratuur in de Nederlanden 1]’. In:
Tijdschrift voor Nederlandse Taal- en Letterkunde 119
(2003), 2, website: www.leidenuniv.nl/host/mnl/tntl,
Web p. 52-53.

M. Schumacher, Ärzte mit der Zunge. Leckende Hunde in
der europäischen Literatur. Von der patristischen Exegese des
Lazarus-Gleichnisses (Lk. 16) bis zum Romanzero
Heinrich Heines. Bielefeld, 2003. Aisthesis Essay
16.
Opmerkelijk
diachroon boek over een opmerkelijk onderwerp. Gerelateerd aan
de artes vanwege de medische implicaties en de verhouding
daarvan tot religieuze metaforen. Uit de begeleidende tekst
van de uitgever: ‘Hundezungen heilen Wunden: Nicht zuletzt
aufgrund dieser medizinischen Funktion war die Zunge der Hunde
in der älteren Literatur oft Metapher für die Sprache der
Menschen. Vor allem die Hunde, die nach dem Evangelium die
Wunden des armen Lazarus leckten, konnten auf das tröstende
(‘heilende’) Sprechen von Predigern und Beichtvätern bezogen
werden. Ein Gegenbild dazu ließ sich im Bellen und Beißen
finden, wenn es um Tadel und Mahnung (etwa Ketzern gegenüber)
ging. Sah man von der Heilwirkung des Hundeleckens ab, dann
wurde meist die ‘hündische’ Schmeichelei kritisiert: eine der
traditionellen ‘Sünden der Zunge’. Mit dieser
Bedeutungsambivalenz der Hundezunge problematisiert ein spätes
Gedicht Heines (‘Jehuda ben Halevy’) die Leistungen der
(modernen) Poesie. Schumachers durch Literaturbeispiele und
Bildzeugnisse reich dokumentierter Essay präsentiert ein etwas
abgelegenes, doch höchst reizvolles Motiv aus der Metaphorik
der ,Mündlichkeit’. Zugleich leistet er einen kleinen
komparatistischen Beitrag zur Anthropologie der Tiere in der
europäischen Literatur.

C. Schweikardt, "Taboe of toegepaste wetenschap? Anatomie
en vivisectie in de geneeskunde in de oudheid, middeleeuwen en
renaissance". In: Geschiedenis der Geneeskunde 11
(2007), nr. 5, p. 288-294.

R. C. Schwinges en M.-L. Bott (ed.), Jahrbuch für
Universitätsgeschichte 6 (2003). Themanummer:
Universität im Mittelalter.
Hierin o.a.:

R.C. Schwinges, ‘Mit
Mückensenf und Hellschepoff. Fest und Freizeit in der
Universität des Mittelalters (14. bis 16. Jahrhundert)’, p. 11-27.

S. Irrgang, ‘Scholar vagus,
goliardus, ioculator. Zur Rezeption des
“fahrenden Scholaren” im Mittelalter’, p.
51-68.

K.A. Seaver, Maps, Myths, and Men. The Story of
the Vinland Map. Stanford, 2004.

J.A. Secord, ‘Knowledge in Transit’. In: Isis.
International Review Devoted to the History of Science and its
Civilisation 95 (2004), p. 654-673.

S. Seyferth, ‘“Du solt wissen das gesunde leüt nit
süllen lassen noch kein tranck nemen […]”.
Medizinisch-astrologische Wissenspräsentationsformen und deren
Textsyntax in einem iatro-mathematischen Hausbuch von 1487’.
In: Amsterdamer Beiträge zur älteren
Germanistik 61 (2006), z.p.

S. Shahar, Growing Old in the Middle Ages. ‘Winter
Clothes Us in Shadow and Pain’. Londen, 2004.

F. Simmler (ed.), Textsorten deutscher Prosa vom
12./13. bis 18. Jahrhundert und ihre Merkmale. Akten zum
Internationalen Kongress in Berlin 20. bis 22.
September 1999. Bern [etc.], 2002. Jahrbuch
für Internationale Germanistik, Reihe A, Kongressberichte
67.
Bevat ook
belangrijke artikelen over artesliteratuur in de germanistiek,
o.a. over kookboeken en recepten, kruidenboeken, kalenders en
almanakken, en (Duitse) grammatica’s en woordenboeken. Titels
daarvan:

T. Gloning, ‘Textgebrauch
und sprachliche Gestalt älterer deutscher Kochrezepte
(1350-1800). Ergebnisse und Aufgaben’, p.
517-550.

M. Habermann, ‘Kräuterbücher
im Wandel. Untersuchungen zur Textorganisation an
ausgewählten Werken des 15. bis 18. Jahrhunderts’, p.
551-571.

H. Meise, ‘Der
«Schreibkalender» als Textsorte. Konstutitionsbedingungen
und Strukturmerkmale frühneuzeitliche
Kalenderaufzeichnungen’, p. 573-587.

A. Greule, ‘Die
Textsortengruppe «Sprachratgeber»’, p.
589-601.

N.G. Siraisi, Medicine in the Italian
Universities, 1275-1600. Leiden [etc.], 2001. Education
and Society in the Middle Ages and Renaissance
12.
Belangrijke
verzameling van vijftien eerder gepubliceerde, merendeels
lastig verkrijgbare artikelen.

M.H. Sitters, Sybrandt Hansz. Cardinael 1578-1647,
rekenmeester en wiskundige. Zijn leven en werk. Hilversum,
2008.
Hoewel
natuurlijk op het randje van wat met goed fatsoen nog
middeleeuwse artesliteratuur genoemd kan worden, is
deze studie toch belangwekkend genoeg om hier te worden
vermeld. Uit de beschrijving van de uitgever: ‘Sybrandt Hansz
Cardinael (1578-1647) verhuisde in 1605 van Harlingen naar
Amsterdam, waar hij een rekenschool hield. Met de publicatie
van Hondert Geometrische questien (Blaeu 1614) vestigde
hij zijn reputatie als meetkundige. In het eerste deel van
deze omvangrijke studie beschrijft Sitters Cardinael en zijn
familie tegen de achtergrond van de politieke en godsdienstige
ontwikkelingen in de Gouden Eeuw. […] Het tweede deel
behandelt zijn werk. Na een inleiding in de Elementen
van Euclides en een analyse van de Questien schetst
Sitters Cardinaels betekenis voor de meetkunde in het licht
van zijn afwijzing van de algebra. Vervolgens komen zijn
overige publicaties, waaronder een astronomieboekje en een
leerboek over Italiaans boekhouden, aan de orde en zijn lessen
over (land)meetkunde, wijnroeien, astronomie en navigatie die
een leerling heeft opgetekend in een monumentaal
handschrift.’

A. Smets, ‘[Recensie van: M. van der Voort, Dat seste
boec van serpenten. Een onderzoek naar en een uitgave van boek
VI van Jacob van Maerlants «Der naturen bloeme».
Hilversum, 2001. Middeleeuwse Studies en Bronnen 75]’. In:
Scientiarum Historia. Tijdschrift voor de geschiedenis van
de wetenschappen en de geneeskunde 27 (2001), 141-142.

A. Smets, ‘“Kennis”-making met de Middelnederlandse
Artesliteratuur’. In: Madoc. Tijdschrift over de
Middeleeuwen 17 (2003), nr. 1, p. 48-50. [Recensie van:
E. Huizenga, O.S.H. Lie, en L.M. Veltman (ed.), Een
wereld van kennis. Bloemlezing van de Middelnederlandse
artes-literatuur. Hilversum, 2002. Artesliteratuur in de
Nederlanden 1.]

A. Smets, ‘Bin medische kennis
en medische wereld tijdens de Middeleeuwen’. In: Madoc.
Tijdschrift over de Middeleeuwen 19 (2005), nr. 4, p.
234-236. [Recensie van: E. Huizenga, Bitterzoete Balsem.
Geneeskunde, chirurgie en farmacie in de late
Middeleeuwen. Hilversum, 2004.]

A. Smets, ‘Op schrift stellen. Over handschriften met
Middelnederlandse artesteksten’. In: Madoc. Tijdschrift
over de Middeleeuwen 19 (2005), nr. 2, p. 108-110.
[Recensie van: O.S.H. Lie en J. Reynaert (red.), Artes in
context. Opstellen over het handschriftelijke milieu van
Middelnederlandse artesteksten. Hilversum, 2004.
Artesliteratuur in de Nederlanden 3.]

L. Sondergaard en R.T. Hansen (ed.), Monsters,
Marvels and Miracles. Imaginary Journeys
and Landscapes in the Middle Ages. Odense,
2005.

M. Spiesser (ed.), Une arithmétique commerciale du
XVe siècle: le Compendy de la practique des nombres
de Barthélemy de Romans. Turnhout, 2003. De
Diversis Artibus.

A.S. Staub, Die Basler Rezeptsammlung. Studien zu
spätmittelalterlichen deutschen Kochbüchern. Erstausgabe mit
Kommentar und Fachglossar der Handschriften Basel, ÖUB D II
30, Bl. 300ra-310va, und Heidelberg, UB cpg. 551, Bl.
186r-196v und 197r-204r. Würzburg, 2001. Würzburger
Medizinhistorische Forschungen 71.

E. Steegen, Kleinhandel en stedelijke ontwikkeling. Het
kramersambacht te Maastricht in de vroegmoderne tijd.
Hilversum, 2006. Maaslandse Monografieën
69.
Van de
website van de uitgever: ‘Dit boek gaat over de kleinhandel in
Maastricht in de periode 1500-1800, geschetst tegen de
achtergrond van de stedelijke ontwikkeling en veranderende
consumptiegewoonten in Europa in de vroegmoderne tijd. De blik
wordt vooral gericht op de kramers of meerseniers, het
belangrijkste commerciële ambacht ter stede. Waar kwamen de
Maastrichtse winkeliers vandaan, wat was hun sociale status,
welke positie hadden zij in de corporatieve organisatie en
welk aandeel hadden vrouwen in de kleinhandel? Erwin Steegen
brengt in kaart waar de winkels lagen en laat zien hoe de
winkellocatie gerelateerd was aan een bepaald welvaartsniveau.
Tot slot beschrijft hij de strategieën waarmee de winkeliers
hun koopwaar, in het bijzonder genotmiddelen als koffie, thee
en tabak, aan de man probeerden te brengen.’

L. Stewart, ‘Science, Instruments, and Guilds in
Early-Modern Britain’. In: Early Science And Medicine.
A Journal for the Study of Science, Technology
and Medicine in the Pre-Modern Period 10
(2005), nr. 2, p. 392-410.

J.-F. Stoffel, ‘Géocentrisme, héliocentrisme,
anthropocentrisme: quelles interactions?’. In: Scientiarum
Historia. Tijdschrift voor de geschiedenis van de
wetenschappen en de geneeskunde 27 (2001), 77-92.

M. Stolberg, ‘The Decline of Uroscopy in
Early Modern Learned Medicine (1500-1650)’. In:
Early Science and
Medicine 12 (2007), nr. 3, p.
313-336. Speciale aflevering: Medieval and Early Modern
Medicine, Alchemy and Magic (Part I). Alleen nog
online te raadplegen op: www.ingentaconnect.
com/content/brill/esm/2007.

C. Strijbosch, ‘Van kosmos tot keuken’. In: De
Volkskrant 7 juni 2002, Cicero, 30. [Recensie van:
E. Huizenga, O.S.H. Lie en L.M. Veltman (ed.), Een
wereld van kennis. Bloemlezing uit de Middelnederlandse
artesliteratuur. Hilversum, 2002. Artesliteratuur in de
Nederlanden 1.]

R.E.V. Stuip (red.), Niet alleen muziek. In memoriam
Kees Vellekoop. Hilversum, 2003. Utrechtse Bijdragen tot
de Mediëvistiek 20.
Bundel ter ere van de in 2002 overleden
hoogleraar Kees Vellekoop. Behandelt diverse aspecten van de
Middeleeuwse muziek.

R.E. Surtz, ‘A Spanish Midwife’s Uses of the Word:
The Inquisitorial Trial (1485/86) of Joana Torrellas’.
In: Mediaevistik. Internationale Zeitschrift für
interdisziplinäre Mittelalterforschung 19 (2006), p.
153-168.
Beschrijft het fascinerende proces
tegen de Spaanse vroedvrouw Joana Torrellas, die werd
beschuldigd van hekserij als gevolg van haar gebruik van
magische boeken, teksten, spreuken en gebeden bij haar
verloskundige werk.

V. Sweet, Rooted in the Earth, Rooted in the Sky.
Hildegard of Bingen and Premodern Medicine. Abingdon, 2006.

S. Sweetinburgh, The Role of the Hospital in
Medieval England. Gift-Giving and the Spiritual Economy.
Dublin, 2004.
Zie ook McCleery elders in deze
literatuurlijst.

J.C. Szirmai en R. Lops (vert.), ‘Het beestenboek’
(Pierre de Beauvais) en ‘Het Beestenboek van de Liefde’
(Richard de Fournival). Hilversum, 2005. MemoranduM
5.

L. Taub, Ancient Meteorology. Londen [etc.],
2003.

M. Teeuwen, Harmony and the Music of the
Spheres.The Ars Musica in Ninth-century Commentaries on
Martianus Capella. Leiden, 2002. Mittellateinische
Studien und Texte 30.

M. Teeuwen, ‘[Recensie van: W.P. Gerritsen, Europa’s
leerschoool: de zeven vrije kunsten. Een rondgang langs Leidse
handschriften. Leiden, 2007. Scaliger Lezingen 3]. In:
Gewina. Tijdschrift voor de Geschiedenis der Geneeskunde,
Natuurwetenschappen, Wiskunde en Techniek 30 (2007), nr.
4, p. 283.

J. Telle, ‘[Recensie van: V. Fraeters, Gods gouden
thesaurus. Het Middelnederlandse handschrift Wenen, ÖNB, 2372
in de alchemistische traditie. Leuven, 1999.
Antwerpse Studies over Nederlandse Literatuurgeschiedenis 3]’.
In: Early Science and Medicine. A Journal for
the Study of Science, Technology and Medicine in the
Pre-Modern Period 10 (2005), p.
113-114.

J. Telle, ‘Zur Alchemiegeschichte vom Spätmittelalter
bis zum Anfang des 17. Jahrhunderts’. In:
Early Science and Medicine. A Journal for the
Study of Science, Technology and Medicine in the Pre-Modern
Period 11 (2006), nr. 3, p. 336-344.
[Recensie-essay naar aanleiding van C. Crisciani
en A. Paravicini Bagliani (ed.), Alchimia e medicina nel
Medioevo. Florence, 2003; en A. van Gijsen, Joos
Balbian en de steen der wijzen. De alchemistische nalatenschap
van een zestiende-eeuwse arts. Leuven, 2004.]

M. Thiery, ‘Albert J.J. van de Velde (1871-1956). Polymath,
wetenschapshistoricus en stichter van het ‘Museum Historiae
Scientiarium’ te Gent’. In: Geschiedenis der
Geneeskunde 6 (2000), 251-258. Themanummer: H. Beukers en
R. van Hee (red.), Inleiding in het beoefenen van de
‘geschiedenis der geneeskunde’ in het bijzonder in de Lage
Landen.

M. Thiery, ‘Trotula: Magistra Salernitana (11de eeuw) en
auteur van een traktaat over de vrouwenziekten’. In:
Scientiarum Historia 28 (2002),
93-107.
Beschrijft vooral de persoon van
Trotula. Opvallend is dat dé standaardeditie van het werk van
Trotula van Monica Green uit 2001 (zie hierboven in deze
lijst) zelfs niet genoemd wordt, laat staan
gebruikt.

M. Thiery, ‘Trotula van Salerno (?-1097) en
de Trotula-operatie’. In: Tijdschrift voor
Geneeskunde 61 (2005), p. 482-484.

J. Touber, ‘Het lichaam volgens Le Goff’. In: Madoc.
Tijdschrift over de Middeleeuwen 19 (2005), nr. 2, p.
102-104. [Recensie van: J. le Goff en N. Truong, De
geschiedenis van het lichaam in de Middeleeuwen. Vert. T.
Buckinx. Amsterdam, 2004.]

C. Tuczay, ‘Die Kunst der Kristallomantie und ihre
Darstellung in deutschen Texten des Mittelalters’. In:
Mediaevistik. Internationale Zeitschrift für
interdisziplinäre Mittelalterforschung 15 (2002), p.
31-50.
Over de
volkstalige (l. Duitse) receptie van teksten over de
kristallomantie, dat wil zeggen: waarzegkunst aan de hand van
kristallen.

J. Tulkens (ed.), Nicolaes Cleynaerts 1493-1542: de
merkwaardige reisavonturen van een 16de-eeuwse
humanist, arabist en islamdeskundige. Leuven,
2002.

G. l’E. Turner, Renaissance Astrolabes and Their
Makers. Aldershot, 2003. Variorum Collected Studies Series
766.

R. Tzanaki, Mandeville’s Medieval Audiences.
A Study on the Reception of the Book of
Sir John Mandeville (1371-1550). Aldershot,
2003.

E. Ulivi, Benedetto da Firenze (1429-1479). Un
maestro d'abaco del XV secolo (con documenti inediti e con
un'Appendice su abacisti e scuole d'abaco a Firenze nei secoli
XIII-XVI). Pisa [etc.], 2002. Bollettino di storia della
scienze matamatiche 22, no. 1.

Um die Wurst. Vom Essen und Trinken im Mittelalter.
Wenen, 2005. [Incl. cd-rom.]
Kleurrijke catalogus bij de
gelijknamige tentoonstelling in het Wien Museum, Wenen van 2
juni 2005 tot 8 januari 2006. Uit de beschrijving op de
website van het museum: ‘Besonders für den Menschen im
Mittelalter war, neben dem Tod, Essen das Hauptinteresse am
Dasein, weil es nicht nur dem Überleben diente, sondern auch
Ausdruck von sozialem Status, Macht, Reichtum und religiöser
Lebensführung war. Der Umgang mit Essen und Trinken, von der
Produktion bis zur Entsorgung der Stoffwechselprodukte, stellt
ein wesentliches Element in der mittelalterlichen Gesellschaft
dar; und es gibt kaum einen Bereich, vom Recht über die
Medizin bis hin zur Religion, der nicht mit Essen und Trinken
verbunden war. Die Ausstellung geht einerseits den
soziologischen Phänomenen der besonderen Wertigkeit von Essen
und Trinken im Mittelalter nach. Zum Anderen beschäftigt sich
die Ausstellung mit der Technik der Nahrungszu- und
aufbereitung (Konservieren, Herstellung, Kochen, Entsorgen).
Daher werden vier Themenbereiche untersucht, die sich jeweils
mit einer bestimmten sozialen Gruppe in Übereinstimmung
bringen lassen: [1] Die Produktion der Nahrungsmittel lag bei
den Bauern […]. [2] Handel mit und Veredelung von
Nahrungsmitteln war Aufgabe und Privileg der Bürger […]. [3]
Dem Adel blieb die Speise als Luxusgut vorbehalten […]. [4]
Die Geistlichkeit pflegte ein streng reguliertes Leben, was
auch ihr Verhältnis zur Nahrung prägte.’

R.W. Unger, Beer in the Middle Ages and the
Renaissance. Philadelphia,
2004.
Uit de recensie in The Medieval
Review (06.01.15): ‘Unger traces the technical character
of the beverage and the social context of beer drinking, which
was very different from modern perceptions. […] During the
fourteenth and fifteenth centuries, as beer became both better
and relatively cheaper, and as wars disrupted French wine
production and distribution, the border between wine and beer
areas moved south and west as far as Paris. The northern Low
Countries were the earliest major export market to develop for
hopped north German beer. Faced with a loss of income from the
gruitgeld, the counts of Holland initially forbade the
production of and trade in hopped beer, but in the early
fourteenth century several Dutch towns got charters permitting
their brewers to make hopped beer. The charter of Dordrecht
(1321) distinguished between hoppenbier and ael
(unhopped beer). This distinction persisted in the English
words and practice. The word "beer" was imported into England
from continental usage. The older technique with gruit
did not end immediately, for brewers had to learn the right
proportions of hops and other ingredients by trial and error,
just as North German brewers had made hopped beer for some
time before they started exporting it, and the Dutch brewers
were the same. The major increase in Dutch production came
between c. 1380 and 1450. Hops were initially imported from
Germany, but they were being grown in the northern Netherlands
by the fourteenth century and soon exported. Production
changed from the household to the workshop, and the trade
became more professionalized. Beer, second only to export
quality textiles, became crucial to the transformation of
Holland to a primarily commercial and industrial
economy.’

W. Urban, Medieval Mercenaries. The Business of
War. Londen [etc.], 2006.
Online-recensie in The Medieval
Review [[email-masked]] 08.02.15 door D.
Williman.

R. van Uytven, De papegaai van de paus. Mens en dier in
de Middeleeuwen. Leuven, 2003.

K. Vanagt, ‘[Recensie van: E. Huizenga, Bitterzoete
Balsem. Geneeskunde, chirurgie en farmacie in de late
Middeleeuwen. Hilversum, 2004]’. In: Gewina.
Tijdschrift voor de Geschiedenis der Geneeskunde,
Natuurwetenschappen, Wiskunde en Techniek 28 (2005), nr.
3, p. 157-158.

A. Vanderjagt, "[Recensie van: F. van Oostrom, Stemmen
op schrift. Geschiedenis van de Nederlandse literatuur vanaf
het begin tot 1300. Amsterdam, 2006. Geschiedenis van de
Nederlandse literatuur 1. Hoofdred. A.J. Gelderblom en A.M.
Musschoot]". In: Bijdragen en Mededelingen betreffende de
Geschiedenis der Nederlanden 122 (2007), nr. 2, p.
262-264.

J. Vandersmissen en R. Halleux, ‘De wetenschappelijke
belangstelling, begin 12de - eind 15de
eeuw’. In: R. Halleux, C. Opsomer en J. Vandersmissen (ed.),
Geschiedenis van de wetenschappen in België van de Oudheid
tot 1815. Brussel, 1998, 71-84.

J. Vandersmissen, ‘Medieval booklists and library
catalogues as indicators of a scientific culture in the
Southern Low Countries (early 12th - end
15th century’. In: Scientiarum
Historia 25 (1999), 3-11.

L. Vaňková, Medizinische Fachprosa aus Mähren. Sprache –
Struktur – Edition. Wiesbaden, 2004. Wissensliteratur im
Mittelalter 41.
Betreft uitvoerige studie naar
laatmiddeleeuwse medische teksten uit Moravië, in het oosten
van Tsjechië, die in het Duits zijn geschreven. Met kritische
edities (afzonderlijk gepagineerd) van o.a. een medisch
compendium, verschillende chirurgieën, een kruidenboek en een
traktaat over oliën, zalven, poeders en plaesters. Veel
overeenkomsten met vergelijkbare Middelnederlandse
teksten.

L. Vañková, J.G. Mayer en G. Keil, ‘“Von unrechten wachen”.
Ein spätmittelalterliches Schlafkapitel aus dem “Olmützer
medizinischen Kompendium”’. In: Scientiarum Historia
28 (2002), 23-29.

S.N. Vaughn en J. Rubenstein, Teaching and
Learning in Northern Europe, 1000-1200. Turnhout, 2006.
Studies in the Early Middle Ages
8.
Uit de online-recensie van J. Mews in
The Medieval Review 08.04.24: ‘The pedagogical slogan
‘teaching and learning’ draws attention to the importance of
the experience of learning as much as on the content of
teaching. This volume makes an important contribution towards
such a perspective. Its wide and ambitious title might suggest
that its geographical focus is wider than it actually is.
‘Northern Europe’ is here used to refer overwhelmingly to the
Anglo-Norman domain, with a few essays on northern France,
without anything on Germany. The volume is driven by a more
specific aim, to get away from the traditional emphasis on the
rise to dominance of Paris as an educational centre in the
twelfth century, and to re-assert the influence of monastic
schools, particularly within Normandy. […] The essays in this
volume help question rhetorical assumptions about a
scholastic/monastic divide, by considering cultural,
political, and religious influences on educational practice
within particular locations in Normandy and northern France in
the eleventh and twelfth centuries.’ Inhoud van de bundel:

M.E. Moore, ‘Teaching and
Learning History in the School of Reims, c. 800-
950’;

J.K. Glenn, ‘Master and
Community in Tenth-Century Reims’;

P.D. Watkins, ‘Lanfranc at
Caen: Teaching by Example’;

S.Vaughn's, ‘Anselm of Bec:
the Pattern of his Teaching’;

B.C. Brasington, ‘Lessons of
Love: Bishop Ivo of Chartres as Teacher’;

J.Rubenstein, ‘Guibert of
Nogent's Lessons from the Anglo- Norman
World’;

W. North, ‘St Anselm's
Forgotten Student. Richard of Préaux and the Interpretation
of Scripture in Early Twelfth-Century
Normandy’;

J.S. Ott, ‘Educating the
Bishop: Models of Episcopal Authority and Conduct in the
Hagiography of Early Twelfth-Century
Soissons’;

J.D. Cotts, ‘Monks and
Clerks in Search of the Beata Schola. Peter of Celle's
Warning to John of Salisbury Reconsidered’;

J.L. Snyder, ‘Reason and
Original Thinking in English Intellectual Circles.
Aristotle, Adelard, Auctoritas, and Theinred of Dover's
Musical Theory of Species’;

M. Münster-Swendsen, ‘The
Model of Scholastic Mastery in Northern Europe, c.
970-1200’.

J.R. Veenstra, ‘[Recensie van: S. Bogaart, Geleerde
kennis in de volkstaal. ‘Van den proprieteyten der dinghen’
(Haarlem 1485) in cultuurhistorisch perspectief.
Hilversum, 2004. Artesliteratuur in de Nederlanden 4]’. In:
Gewina. Tijdschrift voor de Geschiedenis der Geneeskunde,
Natuurwetenschappen, Wiskunde en Techniek 28 (2005), nr.
2, p. 105-106.

R. Veit, ‘Quellenkundliches zu Leben und Werk von
Constantinus Africanus’. In: Deutsches Archiv für
Erforschung des Mittelalters 59 (2003), p.
121-152.
Belangrijk artikel over Constantinus
Africanus, één van de meest vooraanstaande scharnierpunten
tussen de Arabische en de Latijnse wetenschappelijke
literatuur op het einde van de elfde eeuw, en de werken die
door hem vertaald zijn. Met een schat aan
literatuur.

R. Veit, Das Buch der Fieber des Isaac Israeli und seine
Bedeutung im lateinischen Westen. Ein Beitrag zur Rezeption
arabischer Wissenschaft im Abendland. Stuttgart, 2003.
Sudhoffs Archiv Beihefte 51.

L.M. Veltman, ‘“Geen steen zal op de andere blijven”.
Zestiende-eeuwse natuurrampteksten: ooggetuigenverslag of
godsdienstles?’. In: Gewina. Tijdschrift voor de
Geschiedenis der Geneeskunde, Natuurwetenschappen, Wiskunde en
Techniek 28 (2005), nr. 4, p. 186-207.

L.M. Veltman, ‘[Recensie van: F. Egmond e.a. (red.), Het
walvisboek. Walvissen en andere zeewezens beschreven door
Adriaen Coenen in 1585. Zutphen, 2004]’. In: Gewina.
Tijdschrift voor de Geschiedenis der Geneeskunde,
Natuurwetenschappen, Wiskunde en Techniek 28 (2005), nr.
2, p. 112-113.

L.M. Veltman, ‘“Toscane getroffen door aardbeving!” Een
ooggetuigenverslag van een zestiende-eeuwse natuurramp’. In:
W-mail. Tijdschrift van de Werkgroep Middelnederlandse
Artesliteratuur 7 (2006), nr. 2, p.
16-24.
Aantrekkelijke bijdrage in de vorige
W-mail, met inleiding, contextualisering en editie van
een Middelnederlands gedrukt traktaat over een aardbeving die
plaatsvond in Italië.

Ph. Vendrix (ed.), Music and Mathematics.
Turnhout, 2008 [verschijnt juni 2008]. Epitome
musical.

Inhoud:

P. Vendrix, ‘Music and Model
in the Renaissance’;

O.J. Abdounur, ‘Ratios and
Music in the Late Middle Ages. A Preliminary
Survey’;

D. Tanay en R. Chen-Morris,
‘Music, Mathematics and the Rejection of Pansemioticism in
the Renaissance’;

B. van Wymeersch,
‘Qu’entend-on par “nombre sourd”’;

A.E. Moyer, ‘Music,
Mathematics and Aesthetics. The Case of the Visual Arts in
the Renaissance’;

B. Boccadoro, ‘Le passioni e
i numeri’;

G. Mambella, ‘Corpo sonoro,
geometria e temperamenti. Zarlino e la crisi del fondamento
numerico della musica’;

C.V. Palisca, ‘Applications
of Mathematic and Geometry in Galilei’s Dialogo of
1581’;

R. Rasch, ‘Simon Stevin and
the Calculation of Equal Temperament’;

D. Sabaino, ‘Il Rinascimento
dopo il Rinascimento. Scientia musicae e musica scientia
nella Musica di Juan Carmuel Lobkowitz’;

G. Bogeret, ‘Tempérament
mésotonique et représentation’.

I. Ventura (ed.), Bartholomaeus Anglicus, De
proprietatibus rerum. Vol. VI: Livre XVII.
Turnhout, 2007. De Diversis Artibus 79.

Info van
de uitgever: "Ce volume présente le texte latin du livre XVII
en édition critique, basée sur cinq manuscrits. Il est
consacré à la botanique et traite en 197 chapitres d’une
succession d’arbres et de plantes, dont il décrit l’apparence,
les propriétés, les usages pratiques et
médicinaux."

A. Verbaeys en M. Audenaert, ‘Slechte gewoonten en veel
gebreken. Het leven van Keizer Karel uit medisch oogpunt’. In:
Geschiedenis der Geneeskunde 7 (2001), 136-143.

G. Verbeke, ‘Het Belgisch aristotelisme en de
wetenschappen'. In: R. Halleux, C. Opsomer en J. Vandersmissen
(ed.), Geschiedenis van de wetenschappen in België van de
Oudheid tot 1815. Brussel, 1998, 41-56.

J. Verdon, Travel in the Middle Ages. Vert. G.
Holoch. Notre Dame, 2003.

R. Vermeij, ‘De receptie van de copernicaanse astronomie in
de Nederlandse Republiek, 1570-1750 [Bespreking van: R.
Vermeij, The Calvinist Copernicans. the Reception of the
New Astronomy in the Dutch Republic, 1575-1750. Amsterdam,
2002. Geschiedenis van de Wetenschap in Nederland 1]’. In:
Nieuwsbrief Universiteitsgeschiedenis 10 (2004), nr. 2,
p. 71-72.

R. Vermeij, Kleine geschiedenis van de wetenschap.
Amsterdam, 2006.

N. Versélewel de Witt Hamer, ‘Preciosissimum Donum Dei. Een
uiterst kostbaar godsgeschenk.’ In: W-mail. Orgaan van de
Werkgroep Middelnederlandse Artesliteratuur (WEMAL)
7 (2006), nr. 1, p. 15-23.
Zeer toegankelijk artikel in de vorige
W-mail over de Middelnederlandse vertaling van een
moeilijke alchemistische tekst over de Steen der Wijzen.
Beschrijft o.a. het handschrift, de Donum Dei-traditie,
en de techniek, functie en publiek van de Middelnederlandse
vertaling.

R. Vervoort, ‘De heilige, de heks en de tovenaar.
Verklaring van de Bruegel-prent De legendarische ontmoeting
tussen Sint Jacob en de tovenaar Hermogenes [1565]’. In:
Millennium. Tijdschrift voor middeleeuwse studies 17
(2003), p. 26-45.
Over tovenarij, demonologie en
weermagie in de vijftiende en zestiende eeuw.

P. Vinken, ‘A heart was not intended’. In:
Scientiarum Historia 28 (2002),
3-21.
Over de
vorm en de anatomie van het hart in de medische literatuur van
de klassieke periode en de Middeleeuwen. Met veel
afbeeldingen, ook in kleur.

G.N.M. Vis, ‘Medicijnen en muziek. Egmondse
kloosterrekeningen uit de zestiende eeuw als bron voor
medische geschiedenis en muziekgeschiedenis in het noorden van
Holland’. In: G.N.M. Vis (red.), De abdij van Egmond.
Geschreven en beschreven. Hilversum, 2002, z.p. Egmondse
Studiën 4.

L. Visser-Fuchs, ‘[Recensie van: J.M. van Winter, Spices
and Comfits. Collected Papers on Medieval Food. Voorwoord
P.L. Totnes. Devon, 2007 (zie ook W-mail 8 (2007), nr.
2)]’. In: Queeste. Tijdschrift over middeleeuwse
letterkunde in de Nederlanden 14 (2007), nr. 2, p.
188-190.

R. Vollmuth, ‘Verbrannt oder vergiftet? Zur Theorie von
Schußverletzungen durch Feuerwaffen im 15. und 16.
Jahrhundert’. In: Würzburger Medizinhistorische
Mitteilungen 20 (2001), 36-42.

R. Vollmuth, Traumatologie und Feldchirurgie an der
Wende vom Mittelalter zur Neuzeit. Stuttgart, 2001.
Sudhoffs Archiv Beihefte 45.
[Recensie: G.
Baader, in: Early Science and Medicine 8 (2003), nr. 3,
p. 271-272.]

M. van der Voort, Dat seste boec van serpenten.Een
onderzoek naar en een uitgave van boek VI van Jacob van
Maerlants Der naturen bloeme. Diss. Nijmegen. Hilversum,
2001. Middeleeuwse Studies en Bronnen 75.

J. Vrebos, ‘De “écorché”: een typisch anatomisch
dissectiebeeld uit de Middeleeuwen en de Renaissance’. In:
Geschiedenis der Geneeskunde 8 (2002),
326-330.
Met écorché
wordt hier bedoeld: het zodanig ontleden van een lijk, dat de
huid er in z’n geheel afgestroopt kan worden, en bewaard voor
anatomische studie. Het artikel gaat in op enkele van de
spaarzame afbeeldingen uit de Middeleeuwen en Renaissance,
waarin zo’n afgestroopte huid wordt getoond.

J. Vrebos, ‘De eerste klinische homotransplantatie van een
lidmaat of het wonder van het zwarte been’. In:
Geschiedenis der Geneeskunde 8 (2002),
114-121.
Betreft
beschrijving van beenamputatie door geneeskundige-heiligen
Cosmas en Damianus in Legenda aurea; rijk
geïllustreerd.

J. Vrebos, ‘De mooiste anatomische dissectiescènes van de
mens vóór Vesalius’. In: Geschiedenis der Geneeskunde 9
(2003), p. 132-138.
Schitterend en kleurrijk
geïllustreerd.

J. Vrebos, ‘De eerste klinische autotransplantatie van een
voet. Of de legende van de heilige Antonius van Padua’. In:
Geschiedenis der Geneeskunde 11 (2005), nr. 1, p.
49-55.

A. de Vries, ‘[Internetrecensie van: E. Huizenga,
Bitterzoete Balsem. Geneeskunde, chirurgie en farmacie in
de late Middeleeuwen. Hilversum, 2004].’
Internetpublicatie op website: www.historisch
huis.nl/recensies/recensie298.htm.

P. Wackers, ‘[Recensie van: E. Huizenga, O.S.H. Lie, en
L.M. Veltman (ed.), Een wereld van kennis. Bloemlezing van
de Middelnederlandse artes-literatuur. Hilversum, 2002.
Artesliteratuur in de Nederlanden 1]’. In: Millennium.
Tijdschrift voor middeleeuwse studies 17 (2003), p.
95-98.
Kritische, maar zeer
waardevolle bespreking van het eerste WEMAL-boek.

C. Walker (ed.), Astronomy Before the
Telescope. Londen, 1998.
Bespreekt ontwikkelingen in de
astronomie tot en met de zestiende eeuw, met aandacht voor
astronomie ook voor andere dan de West-Europese culturen
(Inca’s, China etc.). Uitvoerige recensie: F. Verbunt,
‘Sterrenkunde voor de uitvinding van de telescoop’.
In: De Academische
Boekengids, nr. 28, 2001, 12-13.

W.A. Wallace, Domingo de Soto and the Early
Galileo. Essays on Intellectual History.
Aldershot, 2004. Variorum Collected Studies
Series 783.

S.A. Walton, ‘Theophrastus on Lyngurium.
Medieval and Early Modern Lore from the Classical Lapidary
Tradition’. In: Annals of Science 58 (2001),
357-380.

S.A. Walton, An Introduction to the Mechanical
Arts in the Middle Ages. Toronto, 2003. [Internetpublicatie van AVISTA. Association Villard de Honnecourt for
Interdisciplinary Study of Medieval Technology, Science and
Art. Website: www.compilerpress.atfreeweb.com.]

S.A. Walton, Wind & Water in the Middle Ages.
Fluid Technologies from Antiquity to the Renaissance.
Tempe, Arizona, 2006. Medieval and Renaissance
Texts and Studies.

G. Warnar, "[Recensie van: S. Bogaart, Geleerde kennis
in de volkstaal. ‘Van den proprieteyten der dinghen’ (Haarlem
1485) in cultuurhistorisch perspectief. Hilversum, 2004.
Artesliteratuur in de Nederlanden 4; en: H. Pleij, J. Reynaert
e.a., Geschreven en gedrukt. Boekproductie van handschrift
naar druk in de overgang van Middeleeuwen naar moderne
tijd. Gent, 2004]". In: Tijdschrift voor Nederlandse
Taal- en Letterkunde 123 (2007), nr. 2, p. 172-174.

M. Weichenhan, Ergo perit coelum… Die Supernova des
Jahres 1572 und die Überwindung der aristotelischen
Kosmologie. Stuttgart, 2004.
Belangrijke monografie over de overgang
in de zestiende eeuw van de Aristotelische kosmologie naar een
hemelbeeld waarin de aarde niet meer centraal staat.
Begeleidende tekst uit de folder: ‘In der traditionellen
Kosmologie galt seit Aristoteles der Himmel als
unveränderlich. Die Erscheinung eines neuen Sterns 1572 und
der Kometen nach 1577 erschütterten diese Gewißheit. Auf Grund
präziser Beobachtungen und Berechnungen gelang der Nachweis,
daß die Region oberhalb des Mondes im Gegensatz zur Kosmologie
des Aristoteles veränderlich ist. Das letzte Drittel des 16.
Jahrhunderts erweist sich demnach astronomiegeschichtlich
nicht allein von der allmählichen Rezeption des
heliostatischen Weltsystems geprägt, sondern stärker noch von
den Interpretationen “neuer” Erscheinungen am Himmel. Der Band
zeichnet die Geschichte der Auffassungen von der
Unveränderlichkeit des Himmels seit Aristoteles nach,
diskutiert einzelne traditionelle Alternativen und zeigt, in
welch unterschiedlichen Kontexten die neuen Objekte des
Himmels interpretiert wurden. Indem neben astronomischen und
philosophischen Konzeptionen auch astrologische und
theologische Vorstellungen thematisiert werden, entsteht ein
Bild der Genese neuzeitlicher wissenschaftlicher Kosmologie,
das deren Facettenreichtum zur Geltung bringt.’

O. Weijers, Le travail intellectuel à la Faculté
des arts de Paris: textes et maîtres (ca. 1200-1500) VII.
Répertoire des noms commençant par
P. Turnhout, 2008. Studia Artistarum
15.

R. de Weijert, ‘[Recensie van: E. Huizenga, O.S.H. Lie, en
L.M. Veltman (ed.), Een wereld van kennis. Bloemlezing van
de Middelnederlandse artesliteratuur. Hilversum, 2002.
Artesliteratuur in de Nederlanden 1].’ In:
Amsterdamer Beiträge zur älteren Germanistik 61 (2006),
p. 315-317.

D. Weltecke, ‘Die Konjunktion der Planeten im September
1186. Zum Ursprung einer globalen Katastrophenangst’. In:
Saeculum. Jahrbuch für Universalgeschichte 54 (2003),
p. 179-212.

J.P. Westgeest, '[Recensie van Traude-Marie Nischik,
Das volkssprachliche Naturbuch im späten Mittelalter.
Sachkunde und Dinginterpretation bei Jacob van Maerlant und
Konrad von Megenberg]' (Tübingen, 1986). In: De
Nieuwe Taalgids 83 (1990), p. 453-457.

J.P.
Westgeest, 'Maerlant bij de dokter: het dichterlijk gewaad
gaat uit'. In: W.P. Gerritsen e.a., Een school
spierinkjes. Kleine opstellen over Middelnederlandse
artes-literatuur (Hilversum, 1991), p.
178-181.

J.P. Westgeest, [Recensie van Jacob van
Maerlant, Het boek der natuur. Samenstelling en vertaling
Peter Burger, Griffioenreeks, Amsterdam, 1989]. In:
Literatuur 8 (1991), p. 328-329.

J.P.
Westgeest, 'Tegenstrijdigheden: toeval of verwantschap? Over
de handschriftenfiliatie van Der naturen bloeme'. In:
De Nieuwe Taalgids 86 (1993), p. 149-169.

J.P.
Westgeest, 'De Trierse fragmenten van Der naturen
bloeme'. In: Tijdschrift voor Nederlandse taal- en
letterkunde 113 (1997), p. 317-335.

J.P.
Westgeest, 'De illustraties in de Der Naturen
Bloeme-handschriften'. In: Jacob van Maerlants
Der naturen bloeme. Vorläufer – Redaktionen –
Rezeption. Herausgegeben von A. Berteloot und D.
Hellfaier. Münster, New York, München, Berlin.
Niederlande-Studien 23 (2000), p. 153-164.

J.P.
Westgeest, 'De Leidse lapidariumfragmenten: delen van
Maerlants cortten lapydarys?', In: Queeste 8 (2001),
p. 1-26.

J.P. Westgeest, ‘[Recensie van: M. van der Voort, Dat
seste boec van serpenten. Een onderzoek naar en een uitgave
van boek VI van Jacob van Maerlants “Der naturen bloeme”.
Diss. Leiden. Hilversum, 2001. Middeleeuwse Studies en Bronnen
75].’ In: Tijdschrift voor Nederlandse Taal- en
Letterkunde 118 (2002), website: www.leidenuniv.nl/host/mnl/tntl,
Web 98-102.

J.P. Westgeest, ‘Twee verschillende beestenboeken [Recensie
van: J.C. Szirmai en R. Lops (vert.), Twee middeleeuwse
beestenboeken. Het beestenboek van Pierre de Beauvais en het
Beestenboek van de Liefde van Richard de Fournival.
Hilversum, 2005. MemoranduM 5.]’. In: Madoc. Tijdschrift
over de Middeleeuwen 20 (2006), nr. 3, p.
169-171.
Zie ook
W-mail 6 (2005), nr. 1, p. 36.

J.P. Westgeest, De natuur in beeld. Middeleeuwse mensen,
dieren, planten en stenen in de geïllustreerde handschriften
van Der naturen bloeme, Jacob van Maerlants
bestiaris. Diss. Leiden, 2006. [Te verschijnen.]

S.D. Westrem, The Hereford Map. Turnhout,
2001. Terrarum Orbis. Histoire des représentations de
l’espace: textes, images 1.

J. Weststrate, In het kielzog van moderne markten.
Handel en scheepvaart op de Rijn, Waal en IJssel ca.
1360-1560. Hilversum, 2008. Middeleeuwse Studies en
Bronnen 113.

E. Whitney, Paradise Restored.
The Mechanical Arts from Antiquity through
the Thirteenth Century. Philadelphia, 1990.
Transactions of the American Philosophical Society
80.

A. Willemsen, ‘Scholen en scholieren in de
Nederlanden in de Late Middeleeuwen’. In: Madoc.
Tijdschrift over de Middeleeuwen 19 (2005),
nr. 3, p. 139-149.

A. Willemsen, Back to the Schoolyard. The Daily
Practice of Medieval and Renaissance
Education. Turnhout, 2008. Studies in
European Urban History (1100-1800) 15. [Verschijnt mei
2008.]
Uit de tekst van de uitgever: ‘After
about 1300, most schools in the Netherlands came under secular
rule. It managed to create good and accessible schools,
causing a hey-day for education in the 14th, 15th and 16th
century. As a result, more than half of the children
participated in basic instruction and literacy rate went
relatively high. A contemporary Italian visitor noted with awe
that “in the Low Countries everybody could read and write,
even the peasants”. In the 16th century, the curriculum
changed because of the Reformation and the availability of
printed texts. In this book, the favourable situation in the
Netherlands is compared with the rest of Western
Europe.’

S.J. Williams, The “Secret of Secrets”. The
Scholarly Career of a Pseudo-Aristotelian Text in the Latin
Middle Ages. Ann Arbor, 2003.

J.M. van Winter, ‘Medieval Recipes for Invalid Food’.
In: P. Lysaght (ed.), Food from Nature. Attitudes,
Strategies and Culinary Practices. Proceedings of the 12th
Conference of the International Commission for Ethnological
Food Research, Umeå and Frostviken, Sweden 8-14 June,
1998. Uppsala, 2000, 382-387. The Royal Gustavus Adolphus
Academy for Swedish Folk Culture. Acta Academiae
Regiae Gustavi Adolphi 71.

J.M. van Winter, ‘The Low Countries in the Fifteenth
and Sixteenth Centuries’. In: M. Weiss Adamson (ed.),
Regional Cuisines of Medieval Europe. A Book of Essays.
New York [etc.], 2002, 197-214.

J.M. van Winter, ‘Festive Meals in the late Middle
Ages. An Essay on Dining as a Means of Communication’.
In: Food & History 1 (2003), nr.
1, p. 95-102.

J.M. van Winter, ‘Green Salads. An Innovation
in the Diet of the Renaissance Period’. In: P. Lysaght en C.
Burckhardt-Seebass (ed.), Changing Tastes. Food Culture and
the Processes of Industrialization. Proceedings of the 14th
Conference of the International Commission for Ethnological
Food Research, Basel and Vevey, Switzerland, 30 September - 6
October 2002. Basel, 2004, p. 182-190. Schweizerische
Gesellschaft für Volkskunde in association with The Department
of Irish Folklore, University College Dublin.

J.M. van Winter, ‘Visrecepten in laat-middeleeuwse en
vroeg-moderne kookboeken’. In: L.M. Helmus (red.), Vis.
Stillevens van Hollandse en Vlaamse meesters 1550-1700.
Utrecht, 2004, p.139-153. (Ook verschenen als: J.M. van
Winter, ‘Fish Recipes in Late-Medieval and Early-Modern
Cookbooks’. In: L.M. Helmus (red.), Fish. Still Lifes
by Dutch and Flemish Masters 1550-1700. Utrecht,
2004, p.139-153.)

J.M. van Winter, ‘Lente’. In: Madoc. Tijdschrift over de
Middeleeuwen 19 (2005), nr. 1, p.
33-35.
Eerste van
een reeks columns over o.a. diëten, regimina,
temperamentenleer en humoren in de Middeleeuwen, geordend aan
de hand van de vier jaargetijden.

J.M. van Winter, ‘Zomer’. In: Madoc. Tijdschrift over de
Middeleeuwen 19 (2005), nr. 2, p.
90-92.
Tweede van
een reeks columns (zie hierboven).

J.M. van Winter, ‘Herfst’. In: Madoc. Tijdschrift over
de Middeleeuwen 19 (2005), nr. 3, p.
150-152.
Derde
van een reeks columns (zie hierboven).

J.M. van Winter, ‘Winter’. In: Madoc. Tijdschrift over
de Middeleeuwen 19 (2005), nr. 4, p.
222-224.
Vierde
van een reeks columns (zie hierboven).

M. van Winter, ‘Sugar – Spice of the Crusaders’. In:
P. Lysaght en N. Rittig-Beljak (ed.), Mediterranean Food.
Concepts and Trends. Proceedings of the 15th International
Ethnological Food Research Conference, Dubrovnik, 27 September
– 3 October, 2004. Zagreb, 2006, p.
301-307.
Samenvatting van de auteur: ‘Hoewel de
Moslim veroveraars van het oostelijk bekken van de
Middellandse Zee sinds de 7e eeuw het gebruik kenden van
suikerriet en de geraffineerde vormen daarvan, kwam het
vasteland van Europa toch pas door de kruistochten (eind 11e
eeuw) in aanraking met dit alternatief voor honing. De ridders
van de Johannieter Orde verbouwden suikerriet bij hun burcht
Kolossi op Cyprus, nadat ze in 1291 uit het Heilige Land waren
verdreven en op Cyprus een nieuw hoofdkwartier hadden
gevestigd. Zij raffineerden dit suikerriet en lieten het naar
het westen exporteren door Venetiaanse kooplieden. Vanaf de
14e eeuw kan suiker worden aangetroffen in Italiaanse, Franse,
Duitse en Engelse kookboeken, waarin het functioneert als een
dure specerij zoals kaneel en peper. Soms zijn deze recepten
beïnvloed door de nogal zoete Arabische keuken. Ook in
farmaceutische recepten voor confituren nam suiker
langzamerhand de rol van honing over. Sinds het einde van de
15e eeuw, toen de Portugezen suikerriet gingen verbouwen op de
West-Afrikaanse eilanden, daalde de prijs van suiker drastisch
en nam de consumptie ervan dienovereenkomstig toe.’

J.M. van Winter, Spices and Comfits. Collected
Papers on Medieval Food. Hilversum,
2007.
Uit
de beschrijving van de uitgever: "Throughout a long teaching
career in academic life in Holland, Johanna Maria van Winter
has specialized in the study of food and drink in the Middle
Ages. Many of her articles and papers have been gathered
together here within a single volume. Invariably, the work is
founded on a close study of written sources, either the
medieval records of towns and feudal lords of The Netherlands,
early printed cookery books, or the best international
scholarship. Some of the topics discussed are: fasting and
asceticism in the Middle Ages; fish recipes in late medieval
and early modern cookery books; the use of cannabis in two
cookery books of the fifteenth century; green salads in the
Renaissance; invalid food in the fifteenth century; regional
cookery of the Low Countries; festive meals; dining as a means
of communication; and the role of preserved food in Dutch
medieval households."

M. de Wit, ‘Alfabetische droomboeken: antiek en actueel’.
In: Madoc. Tijdschrift over de Middeleeuwen 18 (2004),
nr. 4, p. 249-257.
Ook van belang voor de studie naar de
artes, aangezien een aanzienlijk aantal van dergelijke
droomboeken (Somnialia) in bezit blijken te zijn
geweest van én gebruikt door bijvoorbeeld medici en gegoede
huishoudens.

B.C. Withers en J. Wilcox (ed.),
Naked Before God. Uncovering the Body in
Anglo-Saxon England.
Morgantown, 2003.
Medieval European Studies 3.

S. Wittermans, ‘Het Schip van God’. In: Scientific
American, Nederl. ed. 4 (2005), p. 52-53. Rubriek:
Techniek in de Lage Landen.
Over de ontwikkeling van de
Fluit, een vrachtschip met grote capaciteit, vanaf het
einde van de zestiende eeuw. De Fluit was een belangrijk
element in de ontwikkeling van de Nederlanden tot de grootste
zeemacht en handelsnatie in de de zeventiende eeuw.

M. Wolf, ‘Prof.em.dr. Ria Jansen-Sieben: Een Neerlandica
die al haar hele leven met de geschiedenis der geneeskunde
flirt’. In: Geschiedenis der Geneeskunde 8 (2001),
34-37. [Interview.]

D. Wood (ed.), Medieval Money
Matters. Oxford, 2004.

N.Y. Wu (ed.), Ad Quadratum. The Practical
Application of Geometry in Medieval Architecture.
Aldershot, 2002.

N.Y. Wu (ed.), Ad Quadratum. The practical
Application of Geometry in Medieval Architecture.
Aldershot, 2002. Avista. Studies in the History of Medieval
Technology, Science and Art.
Uit de catalogus van Ashgate (2003):
‘Considering practical geometry and how it may have been
applied in the design of medieval architecture, these 11
papers by an international team of contributors, together with
an introduction by Eric Fernie, present an up-to-date look at
the latest scholarship covering an area from Carolingian
Germany and Romanesque Italy to Crusader Cyprus and gothic
France. Figures largely generated by computer-assisted design
(CAD) programs illustrate the applications of geometry and
metrology, using new technology to overcome the limitations of
earlier analysis of plans. These papers present the current
state of thinking on the uses of geometry in medieval
architecture, providing essential reading to historians of
art, history, and science in the Middle Ages.’

Würzburger Wundarznei
Vanaf 1998 verschijnt bij het
Institut für Geschichte der Medizin in hoog tempo een
reeks dissertaties, waarin delen van de fascinerende
Würzburger Wundarznei (een chirurgisch compendium, rond
1490 in Würzburg totstandgebracht) nauwkeurig geëditeerd
worden, voorzien van een deskundig commentaar en veel
achtergrondinformatie bij de verschillende onderdelen van het
compendium. Tot nu toe zijn de volgende delen verschenen:

H. Kaipert, Die
‘Würzburger Wundarznei’. Ein chirurgisches
Arzneimittel-Handbuch des Spätmittelalters. Textausgabe,
Teil I: Edition des ersten Segments (Pflasterverbände).
Diss. Würzburg, 1998.

W.
Groeben, Die
'Würzburger Wundarznei'. Ein chirurgisches
Arzneimittel-Handbuch des Spätmittelalters. Textausgabe,
Teil I/2: Edition der Nachträge (1/2.1-15) zu den
Pflasterverbänden des ersten Segments. Diss. Würzburg,
2001.

D. Schelletter,
Die 'Würzburger Wundarznei'. Ein chirurgisches
Arzneimittel-Handbuch des Spätmittelalters. Textausgabe,
Teil II: Edition des zweiten Segments (Salbenverbände).
Diss. Würzburg, 2001.

F.
Hieninger, Die
'Würzburger Wundarznei'. Ein chirurgisches
Arzneimittel-Handbuch des Spätmittelalters.
Textausgabe, Teil
III: Edition des dritten Segmentes
(Styptika). Diss.
Würzburg, 1999.

U. Springer, Die
'Würzburger Wundarznei'. Ein chirurgisches
Arzneimittel-Handbuch des Spätmittelalters. Textausgabe,
Teil IV: Edition des vierten Segments (Styptika). Diss.
Würzburg, 2002.

C. Crone, Die
'Würzburger Wundarznei'. Ein chirurgisches
Arzneimittel-Handbuch des Spätmittelalters. Textausgabe,
Teil VII: Edition des siebten Segments
(Arzneiöle). Diss.
Würzburg,
2002.

Daarnaast:

P.
Hille, Die
Arzneiform 'pulver' in der chirurgischen Fachliteratur des
Hoch- und Spätmittelalters (unter besonderer
Berücksichtigung der 'Würzburger Wundarznei').
Diss. Würzburg,
2001.

E.A. Zaitsev, ‘The Meaning of Early Medieval
Geometry. From Euclid and Surveyors' Manuals to Christian
Philosophy’. In: Isis 90 (1999),
522-553.

R. Zanderink, ‘De laag-bij-de-grondse én verheffende
werking van de alruin (deel 1). Een overzicht van de
geschiedenis van zowel de Europese alruin als de Amerikaanse
mandrake’. In: Geschiedenis der Geneeskunde 8 (2002),
304-315.
Met veel
afbeeldingen, zowel in zwart-wit als in kleur.

R. Zanderink, ‘De laag-bij-de-grondse én verheffende
werking van de alruin (deel 2). Een overzicht van de
geschiedenis van zowel de Europese alruin als de Amerikaanse
mandrake’. In: GdG 8 (2002), 331-340.
Opnieuw met veel afbeeldingen, zowel in
zwart-wit als in kleur. Vervolg op deel 1 (zie W-mail 3
(2002), nr. 2, p. 22).

R. Zanderink, ‘Herfsttij der geneeskunde. De geschiedenis
van colchicine’. In: Geschiedenis der geneeskunde 10
(2004), 4-13.

R. Zanderink, ‘Moederkoorn, Heilig Vuur versus hellevuur’.
In: Geschiedenis der Geneeskunde 11 (2005), nr. 1, p.
17-26.
Over één
van de meest verbreide ziekten in de Middeleeuwen, het
zogenoemde Sint Antoniusvuur (ook wel ergotisme). Fraai geïllustreerd.

M.-T. Zenner (ed.), Villard’s Legacy. Studies in
Medieval Technology, Science and Art in Memory of Jean
Gimpel. Aldershot, [verschijnt 2004]. Avista.
Studies in the History of Medieval Technology,
Science and Art.

M.T. Zenner (ed.), Villard’s Legacy. Studies in
Medieval Technology, Science and Art in Memory of Jean
Gimpel. Aldershot, 2004. Studies in the History of
Medieval Technology, Science and
Art.
Veelzijdige huldebundel over o.a. de
architectuur van Villard de Honnecourt, geometrie,
kathedralenbouw en naamsvermeldingen van bouwmeesters in
steen, middeleeuwse paardenharnassen, astronomie en
tijdsbegrip.

J. Ziegler, ‘Practitioners and Saints. Medical Men in
Canonization Processes in the Thirteenth to Fifteenth
Centuries’. In: Social History of Medicine 12 (1999),
191-225.

J. Ziegler, ‘Philosophers and Physicians on
the Scientific Validity of Latin Physiognomy, 1200-1500’. In:
Early Science and Medicine 12 (2007), nr. 3, p.
285-312. Speciale aflevering: Medieval and Early Modern
Medicine, Alchemy and Magic (Part I). Alleen nog
online te raadplegen op: www.ingentaconnect.
com/content/brill/esm/2007.
Uit de abstract: ‘The
article surveys and contextualizes the main arguments among
philosophers and academic physicians surrounding the status of
physiognomy as a valid science from the thirteenth to the
early sixteenth centuries. It suggests that despite constant
doubts, learned Latin physiognomy in the later Middle Ages was
recognized by natural philosophers (William of Spain, Jean
Buridan, William of Mirica) and academic physicians (Rolandus
Scriptor, Michele Savonarola, Bartolomeo della Rocca [Cocles])
as a body of knowledge rooted in a sound theoretical basis.
Physiognomy was characterized by stability and certainty. As a
demonstrative science it was expected to provide rational
explanation for every bodily sign. In this respect, learned
physiognomy in the Middle Ages was dramatically different from
its classical sources, from Islamic and possibly from
early-modern physiognomy as well.’

C. Zika, The Appearance of Witchcraft.
Abingdon, 2007 [verschijnt december 2007]. Christianity and
Society in the Modern World.

M. Zuccato. ‘Gerbert of Aurillac and a Tenth-Century
Jewish Channel for the Transmission of Arabic Science to the
West’. In: Speculum. A Journal of Medieval
Studies 80 (2005), nr. 3, p. 742-763.