‘Sterrenverhalen’

De mythologie van de sterrenbeelden

Mesopotamische kudurru (‘grenssteen’) met voorstellingen van de Zon, de Maan, Venus en Scorpius (‘Schorpioen’)		Sagittarius (‘Boogschutter’) in de Leidse Aratea, een Karolingisch handschrift waarin de klassieke sterrenbeelden in beeld en tekst worden beschreven		Draco (‘Draak’) in een laat-middeleeuws Latijnse bewerking van de sterrenaltas van de Perzische wis- en sterrenkundige al-Sūfī

In moderne sterrenatlassen wordt de sterrenhemel in 88 sterrenbeelden opgedeeld. Sommige van deze sterrenbeelden werden al meer dan drieduizend jaar geleden op kleitabletten in het Nabije Oosten beschreven.

Via de Grieken en de Romeinen (die hun eigen figuren toevoegden en mythologische verhalen aan deze beelden koppelden) vormden deze sterrenbeelden het onveranderlijke achtergrond waarop vele generaties van sterrenkundigen nauwlettend de bewegingen van de zon, de maan en de planeten volgden.

De verhalen van de sterrenbeelden inspireerden ook menig beeldend kunstenaar of schrijver tot werken waarin ze werden uitgebeeld of bezongen. Deze cursus geeft een inleiding tot deze wonderlijke wereld van kunst, mythologie en wetenschap.

NB: Deze cursus is alleen toegankelijk voor cursisten die zich hiervoor via Senioren Academie Groningen hebben ingeschreven

De cursus bestaat uit de volgende onderdelen

De college uren zijn:

van 13:15 tot 15:00 in zaal 0012 van het gebouw Kunstgeschiedenis
Kunstgeschiedenis, Oude Boteringestraat 34, Groningen

Aanbevolen literatuur

• Ian Ridpath, Star Tales (Cambridge: Lutterworth, 1988) – Duitse vertaling: Die großen Sternbilder: 88 Konstellationen und ihre Geschichten (Düsseldorf: Patmos, 2004).
• Juilius D.W. Staal, The New Patterns in the Sky: Myths and Legends of the Stars (Blacksburg: McDonald and Woodward Publishing Co., 1988).
• Geoffrey Cornelius, Sterren, sterrenbeelden en hun legenden (Baarn: Ten Have, 1997) [verscheen oorspronkelijk als The Starlore Handbook: The Star-Watcher’s Essential Guide to the Night Sky, its Myths and Symbols, London, 1997].
• Mary Geraldine McCaughrean, Sterrenverhalen uit alle windstreken (Zeist: Christofoor, 1999) [verscheen oorspronkelijk als The Orchard Book of Starry Tales, London, 1998] – kinderboek.
• Simone Kramer, Van Grote Beer en Orion: Het verhaal achter de sterren (Amsterdam: Ploegsma, 2008) – kinderboek.

Enkele nuttige websites

• Sky View Café: Online programma waarmee de posities van de zon, maan, planeten en de sterren vanaf elke plaats op aarde tussen –6000 en +9999 berekend kunnen worden. Ook de maanfasen, het begin van de astronomische seizoenen, zons- en maansverduisteringen en nog veel meer kunnen met dit programma bepaald worden.
• Ancient Planetary Model Animations: Animaties voor de beweging van de zon, de maan en de planeten volgens de kinematische modellen van Klaudios Ptolemaeus. Om de animaties te zien moet de Macromedia Flash plug-in op je computer beschikbaar zijn.
• Science Models: Verzameling van fraaie digitale animatie’s over verschillende onderwerpen uit de antieke en de moderne sterrenkunde van Massimo Mogi Vicentini.
• The SAO/NASA Astrophysics Data System: Omvangrijke website voor de literatuur over de sterrenkunde (zowel modern als oud). Ook artikelen uit veel sterrenkundige vaktijdschriften kunnen hier gratis online geraadpleegd worden.
• The Known Universe: Een mooie video waarin de schaal van de afstanden in het heelal zeer beeldend worden weergegeven. Een moderne versie van de klassieke documentaire Powers of Ten (1968, heruitgegeven in 1977), die op haar beurt weer gebaseerd was op het boek Cosmic View: The Universe in 40 Jumps (1957) van de Nederlandse onderwijshervormer Kees Boeke. De oorspronkelijke versies van Powers of Ten (1968, 1977) staan hier.
• Stichting ‘De Koepel’: Bureau van de Koninklijke Nederlandse Vereniging voor Weer- en Sterrenkunde (KNVWS). Uitgever van o.m. het maandblad Zenit en de jaarlijkse Sterrengids. Uitgebreide webwinkel voor sterrenkundige publicaties en hulpmiddelen.

Naar mijn homepage