Astronomie en Astrologie in de Kunst

Symboliek van Sterren en Planeten

Vrije Academie cursus in Utrecht

24 september t/m 5 november 2018



Babylonische grenssteen (“kudurru”) uit de Kassietentijd met voorstellingen van de Zon, de Maan, Venus en de Schorpioen (British Museum, K 3401)	Geocentrische voorstelling van de kosmos in een handschrift van de Zubdat al-Tawarikh (“De Kwintessens der Geschiedenis”) door Seyyid Loqman Ashuri, in 1583 opgedragen aan de Ottomaanse sultan Murad III	Horoscoop van de Wereld (“Thema Mundi”) uit een astrologisch handschrift opgedragen aan de Engelse koning Hendrik VIII (Bibliothèque national de France, hs. lat. 6276)

We leven in een hoogtechnologische samenleving, maar nog altijd bepalen de zon en de maan onze kalender en tijd. Een zeldzame zonsverduistering is wereldnieuws. Velen varen op hun dagelijkse horoscoop. En al sinds de Sumerische tijd zijn astrologie en astronomie een inspiratiebron voor schrijvers, dichters en kunstenaars.

In deze zesdelige collegereeks kijkt u naar sterren en planeten in de kunst en literatuur. De bijbehorende beeldtaal komt uitgebreid aan bod. Ook hoort u hoe hemelverschijnselen in de oudheid werden verklaard, waardoor u de bedoeling van veel antieke kunst nog beter zult begrijpen.

Ieder college bestaat uit een inleidend hoorcollege (eerste uur) gevolgd door een workshop (tweede uur), waarin u zelf aan de slag gaat met kopieën van handschriften of ander beeldmateriaal. Voor deze cursus is geen sterrenkundige of astrologische voorkennis vereist.

NB: Deze cursus is alleen toegankelijk voor cursisten die zich hiervoor via de Vrije Academie hebben ingeschreven

De cursus bestaat uit de volgende onderdelen

	behandelde onderwerpen	dag	reader	powerpoint	workshop

1	De antieke uranografie (Mesopotamië / Griekenland / Rome)	24 sep	reader	powerpoint	workshop
2	De antieke astrologie (Mesopotamië / Griekenland / Rome)	1 okt	reader	powerpoint	workshop
3	De astrale wetenschappen in de islam	8 okt	reader	powerpoint	workshop
4	De astrale wetenschappen in middeleeuws Europa	29 okt	reader	powerpoint	workshop
5	De astrale wetenschappen in de vroeg-moderne periode	5 nov	reader	powerpoint	workshop
6	Astronomie en astrologie in het Paleis op de Dam (Amsterdam)	21 dec	reader	powerpoint	workshop

College uren

Utrecht: 20:00 tot 22:00 in De Kargadoor (Oudegracht 36, 3511 AP Utrecht)

Excursie

De cursus wordt afgesloten met een excursie naar het Koninklijk Paleis op de Dam (Amsterdam) waarbij de astronomische en astrologische aspecten van het gebouw nader worden toegelicht – de datum hiervoor is vastgelegd op 21 december (het programma voor die dag is per e-mail aan de cursisten medegedeeld).

Aanbevolen literatuur

Ranee Katzenstein & Emilie Savage-Smith, The Leiden Aratea: Ancient Constellations in a Medieval Manuscript (Malibu: J. Paul Getty Museum, 1988) – pdf link.
Stefano Carboni, Following the Stars: Images of the Zodiac in Islamic Art (New York: Metropolitan Museum of Art, 1997) – pdf link.
Nicholas Campion, A History of Western Astrology (Londen: Continuum Publishing Corporation, 2008/2009), 2 delen.
Harm Habing, Kosmos: Geschiedenis van de sterrenkunde van Stonehenge tot Hubble (Diemen: Veen Magazines, 2009) – hoofdstukken 1 & 2.

Enkele nuttige websites

Sky View Café: Online programma waarmee de posities van de zon, maan, planeten en de sterren vanaf elke plaats op aarde tussen –6000 en +9999 berekend kunnen worden. Ook de maanfasen, het begin van de astronomische seizoenen, zons- en maansverduisteringen en nog veel meer kunnen met dit programma bepaald worden.
Ancient Planetary Model Animations: Animaties voor de beweging van de zon, de maan en de planeten volgens de kinematische modellen van Klaudios Ptolemaeus. Om de animaties te zien moet de Adobe Flash plug-in op je computer beschikbaar zijn.
The SAO/NASA Astrophysics Data System: Omvangrijke website voor de literatuur over de sterrenkunde (zowel modern als oud). Ook artikelen uit veel sterrenkundige vaktijdschriften kunnen hier gratis online geraadpleegd worden.
The Known Universe: Een mooie video waarin de schaal van de afstanden in het heelal zeer beeldend worden weergegeven. Een moderne versie van de klassieke documentaire Powers of Ten (1968, heruitgegeven in 1977), die op haar beurt weer gebaseerd was op het boek Cosmic View: The Universe in 40 Jumps (1957) van de Nederlandse onderwijshervormer Kees Boeke. De oorspronkelijke versies van Powers of Ten (1968, 1977) staan hier en hier.
KNVWS: Homepage van de Koninklijke Nederlandse Vereniging voor Weer- en Sterrenkunde (KNVWS). Uitgever van o.m. het populair sterrenkundig maandblad Zenit en de jaarlijkse Sterrengids.

Practische zaken

Voor het workshopdeel is het handig om wat potloden, kleurpotloden, een lineaal en een gummetje mee te nemen.

Naar mijn homepage