41. Radio-Lezingen

Vanaf 2014 heb ik lezingen gegeven over radiotechniek. De lezingen werden gehouden op het Radio-Café in Zaandam (RC) of de Leren en Contact-Kring (LC-Kring) in Zeist. In 2020 zijn twee lezingen online gegeven in het Radio-Café-TV (RCT) en enkele in de LC-Kring Online (LCO). De lezingen zijn vaak gerelateerd aan een onderwerp dat ook al in een van de artikelen op deze site wordt uitgewerkt, of over een toestel dat een uitgebreide bespreking heeft.

Hieronder is een lijst van lezingen, veel met verwijzing naar een PowerPoint-presentatie. Let op: hierop ligt natuurlijk auteursrecht (copyright)! Je mag de presentaties bekijken om te zien waar de lezingen over gingen of om over het onderwerp te lezen. Wil je zelf een lezing erover houden en daarbij een van mijn presentaties gebruiken, dan moet je eerst van mij toestmming krijgen.

De onderwerpen die bovenaan staan (zonder datum) zijn nog uit te werken ideeën. De oudste lezingen staan onderaan.

Micro-AM-zenders

Seizoen 2021/22

Enkelzijbandontvangst, LCO 08/09/2021

Enkelzijband (in het Engels Single Side Band, SSB) wordt door zendamateurs veel gebruikt, en daarnaast sporadisch door bv. weerstations. Moduleren en demoduleren gaat iets ingewikkelder dan AM, maar er zijn grote voordelen in energiegebruik en bandbreedtebenutting.
We gaan kijken wat je nodig hebt om SSB te ontvangen, anders gezegd, waarin een SSB ontvanger verschilt van een AM omroepdoos. Dan kijken en luisteren we ook, op welke frequenties je SSB kunt horen en hoe het ontvangen in z'n werk gaat. Daarvoor heb ik diverse SSB ontvangers opgesteld.
Ontvangers met SSB zijn al rond 100 euro te koop, maar voor de knutselaars beantwoorden we de vraag: Kun je met een standaard omroepdoos SSB ontvangen (met JA).

Seizoen 2020/21

Hoortoestellen, LCO 07/07/2021

Op beurzen en rommelmarkten vind je nog wel eens gehoortoestelletjes, met minibuisjes of met transistors erin. Om wat beter te begrijpen wat je daarmee in handen hebt, lopen we de geschiedenis en uitvoering van elektronische hoortoestellen door.
Voor de uitvinding van de buis waren er natuurlijk al de acoustische toeters, en de eerste buizen-hoorhulpmiddelen waren flinke kasten. Rond 1950 paste een complete buizenversterker, inclusief de batterijen, al in een doosje in een borstzak. We bekijken even hoe zo'n pakje er van binnen uit ziet, en hoe deze toestelletjes al snel weer werden vervangen door getransistoriseerde apparaatjes.
Met de gebruikte techniek (subminiatuurbuisjes) werden ook andere toepassingen gemaakt, zoals militaire apparatuur, een heuse zakradio (Tecla), een satelliet-zender (Sputnik) of zelfgebouwde AM-supers. We bespreken ook handige toepassingen van een gehoorapparaat met ringleiding en gezonde voeding voor buizentoestellen.

De Raamantenne, LCO 12/05/2021

De raamantenne en zijn kleine broertje, de ferrietstaaf, ontlenen hun waarde als antenne aan wat ze niet ontvangen, hun grootste kracht is namelijk de diepe dip in het stralingsdiagram. In deze lezing kijken we kort naar wat theorie en begrippen om antenne-eigenschappen te benoemen. Dan wordt uitgelegd hoe je een raamantenne kunt gebruiken om stations te beluisteren of om ze te peilen. De richtinggevoeligheid kun je gebruiken om storing te onderdrukken, maar ook om stations op te sporen. Ik zal vertellen hoe dat werkt en hoe ik op zoek naar een zender in Flevoland ben beland. En we zullen het uitgebreid hebben over het bouwen van deze fantastische ontvangst-hulpmiddelen. Hoe zit het precies met die electrische en magnetische golfcomponent? Hoe moet je de constructie aanpakken om de voordelen optimaal te benutten? Ook bekijken we de Excel toepassing LoopAnt.xlsx waarmee je de antenne bijna helemaal kunt doorrekenen. Liefhebbers van knutselprojecten kunnen genieten van drie antennes die ik gebouwd heb, eentje voor Middengolf, eentje voor de Tropenband en eentje voor Kortegolf.

Een Condensator als Ballast, LCO 14/04/2021

In de eerste minuten van deze spreekbeurt krijg je een tip om snel 20 euro te verdienen.
Kun je een kapotte serieweerstand in een UUtje vervangen of 110V radio's op 230V laten spelen met een condensator? Een te hoge voedingsspanning kun je wegwerken met een serieweerstand, zoals Philips deed in de bekende UUtjes. Een modernere, en ook betere, oplossing is het gebruik van een condensator als ballast. De condensator is goedkoop, verspilt geen energie, en verwarmt zijn omgeving niet, zodat compacte bouw mogelijk is.
We bekijken de theorie en toepassingen van deze voedingen (ballast, bleeder, limiter, load, piekspanning, pulsbelasting, LED-lamp, schakelklok, Senseo, Senseo-syndroom). We rekenen alles door met formules over spanning en stroom, impedantie, condensator laden, etc, verwerkt in CapCalc.
Dan gaan wij natuurlijk zeer uitgebreid in op de ballast-condensator in een U-toestel. Om 110V toestellen geschikt te maken voor 230V, heeft de condensator veel voordelen boven een weerstand, diode of transformator. De meest uitgekookte voeding is het Sanshin-schema, waarvan voorbeelden worden getoond met 100mA, 150mA en 300mA gloeiketens.
De spreekbeurt eindigt met de nachtmerrie van elke scholier: huiswerk!

De Superhet, LCO 03/03/2021

In deze lezing bekijken we een paar praktische kanten en observeerbare eigenschappen van de super, ook wel superhet en voluit de superheterodynische ontvanger genaamd. In een super wordt het radiosignaal (van wisselende frequentie) gemengd met een hulposcillator (van eveneens wisselende frequentie) zodat een signaal ontstaat van vaste frequentie: de middenfrequent. De theorie van de menging wordt uitgelegd met cosinus-formules. Het mengen gebeurt in een mengbuis of soms transistor. De lezing legt uit waarom dit gebeurt en hoe.
Storingen in ontvangers zijn vaak te herleiden tot een slecht werkende oscillator, en we gaan zien hoe je de werking van de oscillator heel eenvoudig kunt controleren. Dit leidt ons naar het onderwerp Rafter; en was er in ons eigen landje niet een polder-Rafter? We kijken of een hoge of lage middenfrequent beter is. Dat heeft te maken met de spiegelfrequenties, en we bekijken en beluisteren precies wat dat is. Maar waarom kiezen tussen hoog en laag? Een dubbelsuper heeft ze allebei, dus we zullen de (analoge) dubbelsuper aan wat proefjes onderwerpen. Tenslotte blijkt er, behalve single en dual conversion, ook nog triple en quad conversion te bestaan. Even luisteren of we dat kunnen horen hoe dat klinkt!

Nauwkeurig afstemmen, LCO 13/01/2021

Van mechanische afstemming tot de inbouw van frequentietellers
Verre en zwakke stations ontvangen is een mooi ding, maar je wilt ook nog kunnen zien, op welke frequentie je radio is afgestemd, en dat is nog een heel ander ding.
De meestal voorkomende mechanische indicatie, een afstemschaal met wijzer, is voldoende nauwkeurig voor lokale omroepstations. Wil je buitenlandse stations ontvangen en identificeren, zeker op de korte golf, dan is al gauw een aanvullend systeem nodig, zoals een ijkoscillator. Ongeveer veertig jaar geleden kwamen er toestellen met analoge afstemming en een digitale indicatie op de markt. En al weer ruim dertig jaar kennen we het gemak van PLL-gestuurde oscillators, digitaal aangestuurd en aangegeven, vaak ook nog met geheugens erbij.
De oude buizentoestellen en transistorradio's zijn natuurlijk het mooist, maar helaas ook erg onnauwkeurig. We behandelen de inbouw van frequentietellers, voor ongeveer tien euro verkrijgbaar bij Ali. Het resultaat: een soepel afgestemde en subliem klinkende buizenradio, met indicatie op een tiende kHz precies.

U-Toestellen, LCO 14/10/2020

De Uutjes, radiootjes met U-buizen, zijn bij de meeste verzamelaars bekend. Bijna iedereen heeft er wel eens een gehad of gerepareerd, en voor bijna iedereen zijn er nog nieuwe dingen over te leren. We delen de Uutjes in in drie generaties, de vroege, midden en late Uutjes. We bekijken ook technische details van de speciale voeding (transformatorloos en gloeidraden in serie), en de U-nergiehuishouding: hoeveel Watt wordt er verbruikt en waar? Naast courante standaard-Uutjes (vroeg, midden en laat), bekijken we ook een paar bijzondere modellen, zoals een naar hout omgekatte Novak, en de Reuzen-U Philips BX645U. Voor herstellers behandelen we veelvoorkomende fouten in Uutjes en we gaan in op de beruchte serieweerstand (straalkachel), waar die voor nodig is en hoe je er van af kunt komen.

Seizoen 2019/20

Kortegolf in de Jaren Vijftig, LCO 08/07/2020

Philips sloot de jaren veertig af met een lijn van fantastische kortegolf radio's, zoals de BX680, BX580, BX480, BX591, BX594, BX690. Vaak weer in verschillende varianten leverbaar, zoals een houten of kunststof kast of tropentoestellen. Maar de concurrentie (Pye, Eddystone) zat natuurlijk ook niet stil.
Wat was er in die jaren vijftig te horen en hoe moeilijk was dat? Emigrant Henk vertelt over de ontvangst van de Wereldomroep in Australië. In oktober 1957 probeerden velen de Spoetnik te ontvangen, maar succes daarbij was vrijwel uitgesloten. We kijken naar twee pogingen van Gerard om kortegolf-wrakken nieuw leven in te blazen als communicatie-ontvanger voor de 21e eeuw.
Deze lezing heeft enige overlap met die over Philips Kortegolfradio's, maar ook enkele nieuwe onderwerpen en inzichten.

Bluetooth inbouw, RCT 28/04/2020

Nu er op buizenradio's steeds minder te ontvangen is, worden er wel eens Bluetooth setjes ingebouwd om de fraaie toestellen als luidspreker te kunnen gebruiken. Vragen die hierbij kunnen opkomen: Wat is Bluetooth en wat doet zo'n Bluetooth luidspreker eigenlijk? Hoe klinkt dat als ik het in een buizenradio inbouw? Wat moet er nog van mijn radio (of wrak) heel zijn om hem te kunnen gebruiken? Werkt de radio dan ook nog als radio? Kan ik de Bluetooth wel goed bedienen als hij binnenin zit?

We maken er een nuttige avond van, we bekijken een aantal Bluetooth-bouwsels, en al deze vragen krijgen een antwoord!

Je krijgt ook een huiswerkopdracht als voorbereiding. Een uitgangsvermogen van 3W lijkt heel weinig, maar is het ook weinig? Doe thuis een meting om er achter te komen hoeveel energie je feitelijk in je luidsprekers stuurt wanneer je (op flink volume) luistert.

Hybride Radio's, RCT 31/03/2020

Een hybride radio bevat zowel buizen als transistors. Ze werden gebouwd om te besparen op gebruikskosten of op productie. We bekijken een aantal redenen om dit te doen, en een aantal speciale schakelingen die hiermee te maken hebben. Er worden enkele hybride toestellen besproken en getoond.

De IC-Portable 50IC361, RC 21/01/2020

In Nederland kregen radio's alleen een typenummer, maar in Duitsand vaak ook een naam: Hurricane de Luxe klinkt al mooier dan 50IC351. De Hurricane de Luxe is een grote halfgeleider-portable met vijf AM banden en FM.
Je kunt vanavond drie Hurricanes bekijken, twee alleen van buiten en eentje van binnen. Wat was het tijdsbeeld, wat voor electronica was populair en waarmee hield Philips zich bezig in 1971? Na wat informatie over Philips miniaturisering kijken we naar een paar typische Hurricane-schakelingen: potmeter-afstemming, voorkeuzes, Tropenband, Idzerda-fijnregeling.
Het geluid (zeker op FM) is natuurlijk, zoals we van Philips gewend zijn, uit de kunst, maar hoe zit het met de ontvangst op de AM? Natuurlijk alle gelegenheid voor luisterproeven en vergelijk met andere portables.

Vampierstroom beperken, RC 26/11/2019

Als je veel stroom wilt besparen, ga je natuurlijk niet naar een Radiocafé, maar naar een Energiecentrum of Groen Huis. Over grote dingen om aan te pakken (zoals isoleren, zonnepanelen, energielabels en benzine) gaat deze lezing eigenlijk niet, al zal ik er wel een paar dingen kort van noemen.
Veel apparaten gebruiken meer stroom wanneer ze uit staan dan wanneer ze daadwerkelijk worden gebruikt: de vampierstroom. Hoe komt dat en wat kun je er aan doen? We kijken naar de kosten van Vampierverbruik, het One Watt Initiative, het nut van Rekenmodellen, en een reeks van hulpmiddelen, uitvindinkjes en projectjes die het verbruik beperken.

Mini-Versterkers, RC 01/10/2019

Een audio-vermogen van slechts 1 of enkele Watts is in de meeste huiskamers voldoende. Sinds ik dit gemerkt heb, heb ik een aantal mini-versterkers gebouwd en op diverse plaatsen in gebruik genomen. Mini-versterkers zijn klein, eenvoudig in gebruik, en uiterst goedkoop (in bouw en in verbruik).
De eerste versterkertjes waren uit PC-boxjes gesloopt, en latere modellen zijn van AliExpress-bouwmateriaal gemaakt. Het vermogen is typisch 2 tot 4W per kanaal, bouwkosten 1 tot 3 euro, en de versterkers worden gevoed met een adapter of USB voeding.
We behandelen wat versterkertheorie: totempaal, brugversterker, drempelspanning, formule voor maximaal vermogen, klasse A, B en D. Dan de versterkerpraktijk: versterkers bekijken en beluisteren, de bromvrije aansluitkabel, en proberen de kwaliteit objectief te maken met de square wave amplifier test. Het (niet) aansluiten van een koptelefoon op een brugversterker. Neem ook je MiddenGolf-radio mee als je die nog hebt, want misschien is er nog wel iets te beluisteren!

Seizoen 2018/19

Chinese Bouwpakketjes, RC 21/05/2019

In deze spreekbeurt kijken we naar leuke dingen die je kunt kopen bij AliExpress om zelf te bouwen.
Iedereen heeft wel eens van Ali gehoord, maar niet iedereen koopt er wel eens wat, daarom beginnen we te kijken wat Ali precies is en hoe het werkt om bij Ali iets te kopen. Vooral voor electronica (apparaten, bouwpakketten en onderdelen) blijkt Ali een prachtige bron.
Dan gaan we kijken naar apparaten (eigenlijk: apparaatjes) die ik zelf heb gebouwd. Simpele metertjes zoals de componenttester en digitale scoop. Radiootjes die je kunt bouwen (zodra je de Chinese handleiding hebt ontcijferd). Versterkers die heel klein zijn maar wel krachtig genoeg om daadwerkelijk in je huiskamer in te zetten (foto).
Uiteraard mogen jullie weer vragen stellen zoveel je wilt en mag je de apparaten ook uitproberen. Neem maar een mystery-component mee!

Philips Kortegolf, RC 09/04/2019

In de jaren veertig was het luisteren naar de kortegolf populair, en Philips speelde hierop in met een lijn van mooie radio's met uitgebreide kortegolf-mogelijkheden. Bekende toestellen zijn de BX680, BX580, BX480, BX591, BX594, BX690, vaak weer in verschillende varianten leverbaar. Ook aan de overzees levende medemens werd gedacht, door speciale tropentoestellen met tropenband en andere handige aanpassingen. Wekijken naar wat technische details, de tropenradio BX505AV, de BX660X, en trillervoedingen.

DAB+-Antenne's, RC 05/02/2019, LCO 09/12/2020

Veel analoge uitzendingen worden gestaakt en zo genieten wij digitaal van televisie (DVB) en radio (DAB). Niet iedereen is daar enthousiast over, want er wordt gemopperd over slechte dekking, matige geluidskwaliteit en hoog stroomverbruik.
De ontvangst kun je verbeteren door een antenne te bouwen; voor de meeste ontwerpjes heb je genoeg aan simpel materiaal, vaak zelfs afval, zoals latjes, lege blikjes en coaxkabel. Antenne's voor DAB+ (176-230MHz) zijn ook goed te vergelijken omdat de ontvangers een sterktemeter hebben. We vergelijken de ingebouwde spriet, de Bench KH2329, twee bierblik-antennes, een gesloten dipool, en de slappe en stijve Arnold. Mijn eigen variant op de bierblik-antenne, de biervat-antenne, doet het hierbij heel erg goed. Ook vertelt Henk over de antenne die hij ontworpen en gebouwd heeft en die heel goed werkt.
Het stroomverbruik van DAB+-radio's kunnen we opmeten en dan kijken hoe het echt zit met dat hoge verbruik. Tja, en geluidsbeleving is natuurlijk niet te meten, daarom gaan we een DAB+ ontvanger beluisteren en de ontvangst vergelijken met FM (zover als Jitsi dit mogelijk maakt).

Een 110V radio op 230V, RC 18/12/2018

Een Amerikaans probleem met Aziatische oplossing in Europese uitvoering. Je kunt een 110V-radio ombouwen voor gebruik in Europa, of een UUtje versimpelen, door in de voeding een condensator-ballast op te nemen. We bespreken voor- en nadelen van een dergelijke ingreep, waarna we de theorie van ballasts bestuderen. Ik neem vier radio's met condensatorballast mee, die je kunt beluisteren of de stroom opmeten. We bespreken natuurlijk ook bijkomende kwesties (veiligheid, waarom deed Philips dit niet, hoe kom ik aan een ombouwsetje) en alles wat jullie aandragen wat hiermee te maken heeft.

Jennen Trio JR-102, RC 06/11/2018

We bespreken hoe deze communicatieontvanger uit 1964 is opgebouwd om te ontvangen, en welke extra schakelingen erin zijn ingebouwd. We proberen de ontvangst uit (al is die in Zaandam altijd heel slecht), ook de Lange en Heel Lange Golf. We vergelijken de ontvangst met de Twente WebSDR.

Seizoen 2017/18

Grundig Satellit, RC 22/05/2018, LCO 09/06/2021

Voor deze lezing breng ik een Grundig Satellit 2100 mee, een top kortegolf-ontvanger uit de jaren zeventig. Al in de jaren zestig maakte Grundig goede ontvangers, zoals de Ocean Boy, die later naar de Satellit serie is doorontwikkeld. Wat maakt een Satellit tot de beste kortegolf-ontvanger van de jaren zeventig (test Consumentenbond)? Achttien kortegolfbanden met veel bandspreiding, een trommeltuner, preselectie, dubbelsuper: we leggen uit wat dit allemaal is. Ook kijken we naar de zwakke punten van deze ontvanger, iets om op te letten als je er eentje gaat kopen of repareren. Er waren diverse hulpstukken leverbaar, zoals de externe SSB-eenheid.
Wat kun je nog met een top ontvanger uit de jaren zeventig als de jaren tachtig eenmaal goed zijn losgebroken? We zullen zien hoe deze fantastische ontvanger, door technische ontwikkelingen van rond 1980, binnen enkele jaren verouderde en werd ingehaald door andere modellen.

Philips D2 portables, RC 10/04/2018, LCO 10/06/2020

Deze lezing gaat over Philips transistorportables, vooral die uit de jaren tachtig; het type is D2 en drie cijfers. Heel bekend en gezocht is het luisterstation D2999 en zijn kleine broertje de D2935, maar er waren ook simpeler modellen als de D2234, D2010, etc. In de lezing komen een paar radio's voor die ik zelf niet heb: D1028, 90AL590, D2412, D2615, D2813. Als je deze hebt, of andere mooie portables uit die tijd, sleep ze voor je webcam!
Hoever was de radiotechniek gevorderd in de jaren tachtig? Hoe zagen radio's eruit in die tijd? En wat kon je horen op Langegolf en de Tropenband? We bespreken het Philips typenummersysteem. We proberen een tijdsbeeld te krijgen aan de hand van enkele radio's, de verschillen, een paar reparaties, en wat schema-details.
Je voorbereidende huiswerk: Probeer op de Lange Golf op 162kHz te luisteren naar het Luxemburg-effect. Probeer ook eens te luisteren naar de Europese stations in de 75-meter Tropenband, op 3975, 3985 en 3995kHz.

Novelty Radio's, RC 06/02/2018

Een radio wordt meestal compact ingebouwd in een rechthoekige kast die efficient plaats biedt aan alle onderdelen, bedieningsorganen, schaal en luidspreker. Soms doen de ontwerpers iets meer hun best en plaatsen de radio in een vorm die aan een heel ander object doet denken.
Zo kennen wij radios in de vorm van een appel of ander voedsel, een eend, olifant of een andere diersoort, of een auto. Diverse van deze objecten worden getoond en besproken. Of, ja, besproken, wat valt er eigenlijk over te zeggen behalve dat ze er grappig uit zien?
De eerste Novelty radio was waarschijnlijk de Colonial Globe, een radio van bakeliet in een vorm die je van hout niet zo makkelijk kunt maken. We verdiepen ons ook in de techniek in deze radiotoestellen. Maar kort, want electrisch zijn het meestal ontwerpen van de simpelste soort.

Raamantenne's 2: Bouw, RC 09/01/2018

De raamantenne is vooral interessant om wat hij niet ontvangt. Zijn grootste voordeel is namelijk de diepe dip in het stralingsdiagram, gecombineerd met zijn ongevoeligheid voor de electrische component van radio-golven.
Vanavond besteden we aandacht aan de visie van Philips op raamantenne's in 1950, waarbij we kritisch zullen kijken, welke overwegingen uit 1950 ook belangrijk zijn voor luisteraars uit 2018. En we zullen het uitgebreid hebben over het bouwen van deze fantastische ontvangst-hulpmiddelen. Hoe zit het precies met die electrische en magnetische golfcomponent? Hoe moet je de constructie aanpakken om de voordelen optimaal te benutten? Ook bekijken we de Excel toepassing LoopAnt.xlsx waarmee je de antenne bijna helemaal kunt doorrekenen.
Natuurlijk zijn er voor de liefhebbers weer mooie antenne's te zien en te beluisteren.

Raamantenne's 1: Gebruik, RC 28/11/2017

Deze antenne-lezing is zeker voor iedereen geslaagd, want als het mij niet lukt om voor de pauze al vier talen te laten horen uit mijn TelRaam, krijgen jullie allemaal je drankje van mij. De raamantenne, en zijn kleine broertje de ferrietstaaf, ontlenen hun waarde als antenne aan wat ze niet ontvangen. Hun grootste kracht is namelijk de diepe dip in het stralingsdiagram.
In deze lezing, de eerste van twee over raamantenne's, kijken we kort naar wat theorie en begrippen om antenne-eigenschappen te benoemen. Dan wordt uitgelegd hoe je een raamantenne kunt gebruiken om stations te beluisteren of om ze te peilen. Liefhebbers van knutselprojecten kunnen genieten van vier antennes die ik gebouwd heb (en een gekocht exemplaar).
Liefhebbers van luisteren en uitproberen mogen helemaal los gaan op deze antennes, gekoppeld aan uiterst gevoelige, digitale ontvangers. We gaan Groot Nieuws uitpeilen, condensators meten, en volgende keer zal ik jullie vertellen hoe dicht we in de buurt gekomen zijn.

The All American Five, RC 17/10/2017, LCO 13/05/2020

Zoals er in Europa de UUtjes waren, goedkope radio's met beperkte technische variatie, had je in Amerika de All American Five. Als je wel eens UUtjes hebt bestudeerd of gerepareerd, zul je de meeste onderdelen van de AA5 ook wel goed kunnen begrijpen en repareren. Er zijn er tientallen miljoenen van gemaakt, en ook in Europa worden ze veel gesignaleerd.
Deze lezing legt de AA5 uit voor Europese oren: waarvan zul je bij de AA5 opkijken als je de UUtjes gewend bent? We behandelen een paar typische verschillen in schema en uitvoering, en dingen waar je op moet letten bij reparaties. Om de Amerikaanse radio's te laten spelen op Europese spanning, gebruik ik liever een condensator dan een weerstand of transformator, en ik ga uitleggen waarom. Natuurlijk neem ik ook AA5s mee (twee stuks en een Euro-variant), en er wordt een knutselproject van Zeister bodem getoond, dat onderzoekt of het concept Farm Radio een zinvolle Europese variant heeft.

Late Uutjes, RC 05/09/2017

Een Uutje is een radiotoestel met U-buizen. Je hebt ze met sleutelbuizen (UCH21 etc), rimlockbuizen (UCH41 etc) en novalbuizen (UCH81 etc), en de lezing gaat vooral over deze laatste.
We behandelen wat theorie over serievoeding van gloeidraden, en berekenen een alternatief voor de grote en hete voedingsweerstand: een seriecondensator. We bekijken een schema in detail, en ik neem vier late Uutjes mee van luxe-klassen 0, 1, 2 en 3.
Natuurlijk doen we ook luisterproeven: nu de uitzendingen van GNR to maart 2018 zijn verlengd, kunnen we proberen met welke UUtjes dit station in Zaandam te ontvangen is. Je mag alles uitproberen en vragen stellen zoveel je wilt!

Seizoen 2016/17

Het TA7642 IC, RC 09/05/2017, LCO 10/02/2021

TA7642 is een klein IC-tje waarmee je heel gemakkelijk en simpel een AM-radiootje kunt bouwen. Daarvoor zijn, behalve het IC, alleen de afstemkring, twee condensators en twee weerstanden nodig. Een heel bijzonder onderdeeltje dus! In deze lezing kijken we kort naar de geschiedenis van TA7642 en we bekijken hoe het precies werkt en wat je ermee kunt. Ik neem ook een aantal radio's mee: van een simpele volgens het minimale schema, tot een volwaardige streekontvanger met buizenversterker. Uiteraard mag je alles van dichtbij bekijken, aanraken en uitproberen! Misschien krijg je wel inspiratie om zelf je ongebruikte 7642 (of MK484/ZN414) eens uit het stof te halen!

Digitale Frequentie-uitlezing, LC 14/12/2016, RC 21/02/2017

Buizenradio's, eigenlijk alle analoge ontvangers, hebben het nadeel dat je de ontvangfrequentie niet heel nauwkeurig kunt kiezen of uitlezen. Afstemmen op zwakke, buitenlandse stations is altijd een beetje gokken en zoeken.† Het inbouwen van een frequentie-teller maakt de ontvanger veel bruikbaarder: de ontvangstfrequentie is over het hele bereik uit te lezen op 0,1kHz nauwkeurig. De lezing begint met een historisch overzicht en hoe een radio eigenlijk wordt afgestemd.† Dan uitleg over hoe een frequentieteller werkt en de praktijk van de inbouw: welke teller je moet hebben en welke niet, de voeding, het aansluiten. We bekijken drie buizentoestellen met digitale uitlezing, en wat ik van die drie projectjes heb geleerd.† Je mag deze apparaten natuurlijk zelf ook uitproberen.† Aan het eind wordt besproken, of de DX-hobby anders wordt met deze gedigitaliseerde buizenradio's.

Seizoen 2015/16

Een SUPER Lezing, RC 26/01 en 09/02/2016, LC 11/05/2016

Vrijwel alle ontvangtoestellen werken als superheterodyne, of kortweg super. In een super wordt het radiosignaal (van wisselende frequentie) gemengd met een hulposcillator (van eveneens wisselende frequentie) zodat een signaal ontstaat van vaste frequentie: de middenfrequent. Het mengen gebeurt in een mengbuis of soms transistor. De lezing legt uit waarom dit gebeurt en hoe, en wat het betekent voor de kwaliteit van de ontvangers. We doen simpele proefjes die het verschil tussen een rechtuit en een super duidelijk maken. Storingen in ontvangers zijn vaak te herleiden tot een slecht werkende oscillator, en we gaan zien hoe je de werking van de oscillator heel eenvoudig kunt controleren. Dit leidt ons naar het onderwerp Rafter; en was er in ons eigen landje niet een polder-Rafter? We mengen (pun) ons in de discussie of een hoge of lage middenfrequent beter is. Dat heeft te maken met de spiegelfrequenties, daarvan hebben velen gehoord maar we bekijken en beluisteren precies wat het is. Maar waarom kiezen? Een dubbelsuper heeft ze allebei, dus we zullen de (analoge) dubbelsuper aan wat proefjes onderwerpen. De theorie van de menging wordt uitgelegd met cosinus-formules. Dat leidt tot een korte bespreking van lineaire, kwadratische en derdemachts versterkers en wat die met je signaal doen.

Radio MOE, RC 03/11/2015, LC 13/04/2016, LCO 09/09/2020

De lezing behandelt radioís uit Midden en Oost-Europa en waarin deze verschillen van Westerse modellen. Ik heb vrij veel landen in Oost-Europa bezocht. Het vaakst TsjechiŽ en Slowakije, en heb uit de diverse landen vaak radio's meegebracht, die je uiteraard kunt beluisteren en zelf uitproberen. De belangrijkste fabrikanten zijn Tesla en VEF. Er worden twee buizenradio's getoond, maar ook een hele rij transistortoestellen. Bijvoorbeeld de vele "Russische" (ze komen niet echt uit Rusland!) LG/MG toestelletjes en ook een van de eerste en een van de laatste VEF kortegolftoestellen. We behandelen de vraag, hoe je de hoogte van een zendmast kunt bepalen als je geen barometer bij je hebt, maar alleen een radio. Een lezing met DIEPTE, maar misschien anders dan verwacht...

Seizoen 2014/15

De Erres KY107, RC 04/11/2014, LC 09/03/2016, LCO 11/11/2020

Bijna zeven jaar geleden kreeg ik een Erres KY107 uit 1930, en in november (de 14e om precies te zijn) is dit toestel precies 90 jaar oud. Dit is het eerste "all-in" radiotoestel, waarbij alle voedingen en de speaker in een fraaie kast zaten; bedieningsgemak en geluidskwaliteit waren ongekend in die tijd. De lezing vertelt hoe ik het toestel verkreeg en weer tot leven bracht, en hoe het schema in elkaar zit en werkt. Natuurlijk gaan we ook luisteren: de Erres is selectief en gevoelig genoeg om Tirana en TWR (op 1458 en 1467kHz) apart te horen. Helaas zijn er minder zenders dan vroeger en ze klinken ook anders. We kijken daarom naar het on-air brengen van een "eigen" signaal, met en minizender (bv de Ottozender). Gelukkig zijn er ook oplossingen voor het zeldzamer worden van de oude kwetsbare buizen: je kunt een oude buis goed vervangen door een PC86.


Gerard Tel.