‘De Hemelse Wetten’

Een geschiedenis van de pre-Copernicaanse sterrenkunde

Zonsopkomst over de Heel Stone bij Stonehenge	Babylonische spijkerschrifttablet uit de MUL.APIN serie	Het sterrenbeeld Sagittarius in de Leidse Aratea

Al vanaf de vroegste geschiedenis van de mens werd de hemel bestudeerd om de wetten achter de schijnbare loop van de hemellichamen te doorgronden. Waarnemingen die vaak honderden jaren geleden werden verricht liggen nu nog steeds aan de basis van onze kalenders, godsdienstige rituelen en wereldbeelden. De sterrenkunde van onze voorouders is vaak het onderwerp van fantastische en ongefundeerde speculaties maar de feitelijke geschiedenis van de sterrenkunde is een rijkgeschakeerd en boeiend verhaal die slechts weinigen kennen.

In deze cursus wordt een cultuurgeschiedenis van de sterrenkunde gegeven zoals die in verschillende perioden en culturen werd beoefend. Behandeld worden onder meer de sterrenkunde van de megalietbouwers, de Egyptenaren, de Babyloniërs, de Chinezen, de Klassieke Oudheid en de rol van de sterrenkunde in de Islam en in Europa tijdens de middeleeuwen. Ook de Westerse sterrenkunde gedurende de vroeg-moderne en moderne periode komt ruim aan bod. Daarnaast zal de invloed van de sterrenkunde op de antieke kunst en literatuur, en ook de astrologie ruim belicht worden.

Voor het volgen van deze cursus is geen wis- of sterrenkundige voorkennis vereist.

NB: Deze cursus is alleen toegankelijk voor cursisten die zich hiervoor via HOVO Alkmaar hebben ingeschreven

De sterrenwacht van de Turkse sterrenkundige Taqī al-Dīn in Istanbul	Titelpagina van De magnis conjunctionibus van de islamitische astroloog Abū Ma‛shar	Geocentrisch wereldbeeld (Petrus Apianus, Cosmographia, 1524)

De cursus bestaat uit de volgende onderdelen

De college uren zijn:

van 13:15 tot 15:45 in lokaal B-330 in Hogeschool INHolland Alkmaar, Bergerweg 200
(routebeschrijving naar Hogeschool INHolland Alkmaar)

Bezoek Museum Boerhaave (Leiden)

19 december van 11:00 tot circa 13:00
(routebeschrijving naar Museum Boerhaave)

2012 en de sterrenkunde van de Maya’s en de Azteken

Populaire lezing op 20 december (20:00-22:00)
Sterrenwacht Copernicus (Overveen)

Aanbevolen literatuur

• Harm J. Habing, Kosmos: Geschiedenis van de sterrenkunde van Stonehenge tot Hubble (Diemen: Veen Magazines, 2009).
• John D. North, Cosmos: An Illustrated History of Astronomy and Cosmology (Chicago: Chicago University Press, 2008) – ook in paperback leverbaar.
• Rienk H. Vermij, Kleine geschiedenis van de wetenschap (Amsterdam: Uitgeverij Nieuwezijds, 2005).
• Michael A. Hoskin (ed.), The Cambridge Illustrated History of Astronomy (Cambridge: Cambridge University Press, 1996) – ook in paperback beschikbaar als The Cambridge Concise History of Astronomy (Cambridge: Cambridge University Press, 1999).
• Christopher B.F. Walker (ed.), Astronomy Before the Telescope (Londen: British Museum Press, 1996).

Enkele nuttige websites

• Sky View Café: Online programma waarmee de posities van de zon, maan, planeten en de sterren vanaf elke plaats op aarde berekend kunnen worden tussen –6000 en +9999. Ook de maanfasen, het begin van de astronomische seizoenen, zons- en maansverduisteringen en nog veel meer kunnen met dit programma bepaald worden.
• Ancient Planetary Model Animations: Animaties voor de beweging van de zon, de maan en de planeten volgens de kinematische modellen van Klaudios Ptolemaeus. Om de animaties te zien moet de Macromedia Flash plug-in op je computer beschikbaar zijn.
• Science Models: Verzameling van fraaie digitale animatie’s over verschillende onderwerpen uit de antieke en de moderne sterrenkunde van Massimo Mogi Vicentini.
• The SAO/NASA Astrophysics Data System: Omvangrijke website voor de literatuur over de sterrenkunde (zowel modern als oud). Ook artikelen uit veel gerenommeerde sterrenkundige tijdschriften kunnen hier gratis online geraadpleegd worden.
• The Known Universe: Een mooie video waarin de schaal van de afstanden in het heelal zeer beeldend worden weergegeven. Een moderne versie van de klassieke documentaire Powers of Ten (1968, heruitgegeven in 1977), die op haar beurt weer gebaseerd was op het boek Cosmic View: The Universe in 40 Jumps (1957) van de Nederlandse onderwijshervormer Kees Boeke. De oorspronkelijke versies van Powers of Ten (1968, 1977) staan hier.
• Stichting ‘De Koepel’: Bureau van de Koninklijke Nederlandse Vereniging voor Weer- en Sterrenkunde (KNVWS). Uitgever van o.m. het maandblad Zenit en de jaarlijkse Sterrengids. Uitgebreide webwinkel voor sterrenkundige publicaties en hulpmiddelen.

Naar mijn homepage